The greatest WordPress.com site in all the land!

Archive for September, 2016

చిత్రకూటమి యాత్ర   ఓ రకంగా సాహసయాత్రే ..?!

అద్భుతమైన అందాలొలికే లోయలూ .. ఎత్తైన కొండలూ ..  సేలయేళ్లు .. జలపాతాలూ .. వాటి హోరూ ..
ఎటు చూసినా పచ్చా పచ్చని రంగు వివిధ షేడ్స్ తో .. కనులకి మనసుకి ఆనందం,  ఆహ్లాదం పంచుతూ  ..
ఎక్కడికో లాక్కుపోయే స్వచ్చ్చమైన గాలి ..  వాటిని అరకొర వసతుల మధ్య తరతరాలుగా కాపాడుకుంటూ వస్తున్న అడవి మల్లెలు
వారే..ఈ నేలపై విరబూసిన ప్రకృతి బిడ్డలు .. ఆదివాసీలు . మూలవాసులు …
నవనాగరకతకు దూరంగా  ప్రకృతి సహజంగా బతికే  అడవి తల్లి బిడ్డలు .
కరెన్సీ రెపరెపలు .. అలవికాని సంపద కోసం రెపరెపలు తెలియని జీవులు ..
ప్రకృతి   తల్లి వొడిలో సంపన్నంగా బతికే  వాళ్ళే  నేటి  విధ్వంసక అభివృద్ధి కి తొలి నిర్వాసితులు
పెట్టుబడిదారీ సామ్రాజ్యకాంక్షకు బలవుతున్న ఆదివాసులు , మూలవాసుల బతుకుల్లో పచ్చదనం దూరమై చాలా ఏళ్ళయిపోయింది .  వాళ్ళ  జీవితాలు మండిపోతున్నాయి .  ఎండిపోతున్నాయి .  ప్రకృతి వినిపించే సంగీతపు స్థానంలో ఇనుపబూట్ల చప్పుళ్ళు , తుపాకీ గుళ్ల శబ్దం చొచ్చుకు వచ్చ్చేసింది .
స్వేచ్ఛగా చెట్టూ పుట్టా , కొండా కోన తిరిగే వాళ్ళ  కాళ్ళ  చుట్టూ ఆంక్షల ఇనుప గజ్జెలు చుట్టుకుని ఉన్నాయి .  కొండా కోనల్లో నిక్షిప్తమై ఉన్న అంతులేని ఖనిజ సంపదపై కొందరి కన్ను .    వాటిని కొల్లగొట్టి సొంతం చేసుకునేందుకు కదిపే పావులు .. అభివృద్ధి  ముసుగులో  జరిగిపోతున్న విపత్తు  .. విధ్వంసం అయిపోతున్న జీవితాలు .
అడవిబిడ్డలకు వెన్నుదన్నుగా నిలిచి మానవీయ సహాయం అందించే శక్తులూ ..  ఫలితం  నిర్విరామంగా .. నిర్బంధం .. కేసులు .. కుట్రలు ..
ప్రజాస్వామ్య ,  ప్రజాతంత్ర దేశంలో  తరతరాలుగా  తమదని నమ్ముకుని బతుకుతున్న వారిని మాయోపాయాలతో  జల్ జంగల్ జమీన్  నుండి తరిమేస్తుంటే .. మనుగడే  ప్రశ్నార్ధకమై  బిక్కు బిక్కు మంటున్న బతుకు వాళ్ళవి .. కనీసం వాళ్ళ  దగ్గరకు వెళ్లి నాలుగు మాటలు మాట్లాడలేని పరిస్థితి , పలుకరించి ధైర్యం చెప్పలేని దు స్థితి  నేడక్కడ  దాపురించింది.  కనిపించని  యుద్ధమేఘం కమ్మేసిన కారు మబ్బుల్లో వాళ్ళు …   ఇదంతా ఎక్కడో  అనుకునేరు . .. మన పొరుగునే .. ఛత్తిస్ గఢ్ లోనే .. దండకారణ్య ప్రాంతంలోనే .. అలాంటి అప్రకటిత యుద్ధ వాతావరణంలో అద్భుతమైన ప్రకృతిని   ఆస్వాదిస్తూ  సాగింది చిత్రకూటమి యాత్ర .
ప్రకృతి ఒడిలో ఒదిగిపోయిన బిడ్డలతో పాటు వారు నివసించే సుందర ప్రదేశాలను చూసేందుకు, వారి సామాజిక రాజకీయార్థిక పరిస్థితులను అవగాహన చేసుకునేందుకు  బయలుదేరింది చిత్రకూటమి
చిత్రకూటమి అంటే …?
తన బలం తన రచయిత మిత్రులే అని గర్వంగా చెప్పుకునే ప్రజాస్వామిక రచయిత్రుల వేదిక -AP కార్యదర్శి   కెఎన్ మల్లీశ్వరి మదిలోంచి పుట్టుకొచ్చ్చిన  చిత్రమైన ఆలోచనకి సై అన్న మిత్రుల కార్యాచరణే చిత్రకూటమి .  గత మే నెలలో నవతరంతో యువతరం కార్యక్రమం అనంతరం ఇంకా ఏదో చేయాలన్న  తపనలోంచి ఉద్భవించిన ఆలోచనకి సంస్కృతి గ్లోబల్ స్కూల్ నిశాంత్ , మహిళచేతనకు చెందిన సామజిక కార్యకర్త  కత్తి పద్మ , తెలుగు రీడర్స్ క్లబ్ నిర్వాహకుడు అనిల్ బత్తుల , 10 టీవీ అక్షరం కార్యక్రమ జర్నలిస్టు  కిరణ్ చర్ల ఒక బృందంగా కార్యక్రమం రూపొందించారు .   ఆ తర్వాత  డా.మాటూరి శ్రీనివాస్ , నారాయణ వేణు గార్లు ఈ బృందానికి తమ సహాయ సహకారాలందిస్తే తెరవెనుక చందు శ్రీనివాస్ , సూర్రెడ్డి గార్లు పని చేశారు .  దాదాపు వారి మూడునెలల నిరంతర  శ్రమ ఫలితం చిత్రకూటమి యాత్ర .
నిజానికి ఈ యాత్ర తలపెట్టింది 30 మందితో  అనూహ్యంగా  ఎంతో మంది తమనూ యాత్రలో భాగస్వామం చేసుకొమ్మని కోరడంతో అది 65కి చేరింది. అయినా ఇంకా చాలామంది తమకు అవకాశం లేదే అని బాధపడడం జరిగింది. రెండు తెలుగు రాష్ట్రాలకు చెందిన 20 మంది పిల్లలు , 45 మంది జర్నలిస్టులు , సామాజిక కార్యకర్తలు ,రచయితలతో విశాఖ తీరం నుండి చిత్రకూట్ జలపాతాల వరకూ ఆగష్టు 13 – 15 తేదీలలో చిత్రకూటమి యాత్ర జరిగింది.
యాత్ర అనుకున్న వెంటనే చిత్రకూటమి వాట్సాప్ గ్రూప్ చేసారు.  మల్లీశ్వరి , కత్తి పద్మ , నిశాంత్ , డా . మాటూరి శ్రీనివాస్ లతో కూడిన బృందం ముందుగా విశాఖ నుండి జలపాతాల వరకూ వెళ్లి అవసరమైన ఏర్పాట్లు చేశారు . అదే సమయంలో జగదల్పూర్ లో పనిచేస్తున్న సామాజిక కార్యకర్త బేలా భాటియాను , కొందరు జర్నలిస్టు మిత్రులను , ఆదివాసీలను కలిసి కార్యక్రమం రూపొందించారు .
ఎవరికి వాళ్ళు   చిత్రకూటమి యాత్ర కోసం ఆత్రుతతో ఎదురుచూపులు కదా ..  చిత్రకూటమి వాట్సాప్ గ్రూప్ లో మమ్మల్ని ఊరిస్తూ మల్లీశ్వరి , కత్త్తి పద్మల పోస్టులకు తోడు నారాయణ వేణు గారి పోస్టులు , ఫోటోలు , సమాచారం ..  13తేదీ త్వరగా వచ్ఛేస్తే బాగుండునని  తొందర పెట్టె మా మనస్సు  … వేర్వేరు ప్రాంతాలు , వృత్తులలో  ఉన్న వారిని  కలిపింది అంతర్లీనంగా ఉన్న వారి అభిరుచి.  అంతా  ఒక చోట కలవడం , కలసి మూడు రోజులు గడపడం సామాన్య విషయం కాదు కదా …
ఈ యాత్రకు  హైదరాబాద్  బృందంలో నేను , జి.ఎస్ . రామ్మోహన్ నాంపల్లిలో గోదావరి ఎక్కాం.  అనిల్ బత్తుల , కిరణ్ చర్ల  , స్వేచ్ఛ వొట్కార్ , రమాసరస్వతి, చందు తులసి, దేవేందర్  సికింద్రాబాదులో ఎక్కారు .  5.45 కి ట్రైన్ అయితే 4 గంటలకే  వచ్చేయండని  తమ్ముడు అనిల్ తొందర .   ఖాజీపేటలో కాత్యాయనీ విద్మహే గారితో పాటు మరో నలుగురు మిత్రులు జతకలిశారు . వస్తూ వస్తూ నాలుగు రకాల స్నాక్స్  తెచ్చారు కాత్యాయనీ విద్మహే . ఇంకేముంది అందరి ద్రుష్టి వాటిపైనే . ఆవిడేమో మూడురోజులూ 70 మందీ తినడం కోసం ఆర్డర్ చేసి చేయించి బందోబస్తుగా పాక్ చేయించి తెచ్చారు .   కాస్త అల్లరి తర్వాత అనీల్ వాటిని ఓపెన్ చేశాడు పల్లీలు నువ్వులు బెల్లంతో చేసిన లడ్డులు , సకినాలు , చెక్కలు తిన్నాం ..   అందరి కంటే ముందు తిన్న  ఆనందం .. మధ్య మధ్యలో మిగతా సభ్యుల రాకపోకల వివరాలు తెలుసుకుంటూ నిర్వాహకుల్లో ఒకడైన అనీల్ .. పాటలు , కబుర్లు , చర్చలు అల్లరి అల్లరిగా .. చివరికి  ఇరుగు పొరుగు బెర్తుల వాళ్ళ  ఆగ్రహం చూసి మౌనంగా నిద్రకి ఉపక్రమించాం . కానీ నిద్ర పడితేగా …  తెల్లవారు ఝామున  అనకాపల్లి లో దిగేసి సంస్కృతీ గ్లోబల్ స్కూల్ దగ్గర  ఉదయకాలపు పనులు ముగించుకొని వెంటనే యాత్రా మొదలు పెట్టాలనేది మా ప్లాన్ . కానీ ట్రైన్ గంట లేటు .  మేం దిగేప్పటికే ఒంగోలు నుండి వచ్చిన రాజ్యలక్ష్మి , మహ్మద్ ఖాసీం , సమీర్ , విజయవాడ నుండి వచ్చిన అనీల్ డానీ మాకు స్వాగతం పలికారు . సంస్కృతి వాళ్ళు  పంపిన బస్ సిద్ధంగా ఉంది .    శాంతివనం మంచికంటి గారి కోసం కాసేపు వెయిటింగ్ .  ఈ లోగా జి .ఎస్ . రామ్మోహన్ , చందు తులసి వేపపుల్లలు ఇచ్చారు . వాటితో దంతవధానం .. ఓ నలభై నిముషాల ప్రయాణం..
మేం చేరేప్పటికే అందరూ సిద్దమై బస్ ఎక్కుతున్నారు .  కత్తి పద్మ  అందరినీ త్వరపెట్టి సమయానికి బస్ ఎక్కేలా  చేయడంతో  సిద్దహస్తురాలు  కావడంతో మేమూ  త్వరగా  బయలుదేరి విజయనగరం జిల్లా బొండపల్లి ఉన్నత పాఠశాలకు చేరుకున్నాం .  అక్కడే  వివిన మూర్తి , వి రామలక్ష్మి , దగ్గుమాటి పద్మాకర్ , ఆర్ యం ఉమామహేశ్వరరావు , విష్ణుప్రియగార్లు  బృందంలో చేరారు .
సాహిత్య కార్యశాల 
మా  యాత్రలో మొదటి కార్యక్రమం విజయనగరం జిల్లాలోని బొండపల్లి ఉన్నత పాఠశాల లో సాహిత్య కార్యశాల నిర్వహణ .  ఆరోజు రెండో శనివారం . బడికి సెలవు అయినా పై తరగతుల పిల్లలంతా అక్కడే  ఎంతో ఉత్సాహంగా మాకు ఆహ్వానం పలికారు .  మల్లీశ్వరి నిర్వహణ లో ప్రారంభ సభ జరిగింది .
ముందుగానే నిర్ణయించిన  గ్రూపుల ప్రకారం కవులు రచయితలతో ప్రభత్వ  పాఠశాల విద్యార్థులతో పాటు  సంస్కృతి గ్లోబల్ స్కూల్ పిల్లలు కూడా  కలసి సాహిత్యం గురించి, వారు చదివిన పుస్తకాల గురించి , నచ్చ్చిన పుస్తకం గురించి  పిచ్చ్చాపాటీ ముచ్చట్లు ..  నెమ్మదిగా కథా రచనలోకి వచ్చింది మా గ్రూపు . ప్రతి గ్రూప్ కి ఒక పేరున్న పుస్తకం పేరు పెట్టారు . మా గ్రూప్ పేరు అగ్నిధార . మా గ్రూప్ కి నేను వివిన మూర్తి గారు మెంటార్స్ .. మాకు  ఆరుగురు పిల్లలను కేటాయించారు .   పిల్లలు తమ చుట్టూ ఉన్న , తాము చూస్తున్న  సమాజంలోంచి, సంఘటనల్లోంచి కథలుగా మలిచారు .  ఒక్కొక్కరూ  కాలం దాటని మూడు కథలు రాశారు ఆ కొద్ది సేపట్లోనే .. .  సాంఘిక సంక్షేమ పాఠశాలలో ఉండి చదువుకుంటున్న జ్యోతి  రాసిన మూడు కథలూ  వేటికవి ఎన్నదగినవే .. వాళ్ళు  రాసినవి చూసి కొన్ని మెళుకువలు చెప్పాం మేం .  నిజానికి అది స్వల్ప సమయం . అంతకంటే ఎక్కువ చెప్పడం కష్టమే ..  మాలాగే మిగతా గ్రూపుల్లోనూ ..
తర్వాత అందరూ సమావేశమై తమ అభిప్రాయాలు, అనుభవాలు పంచుకున్నారు .
ఆ పిల్లలని అదే విధంగా ప్రోత్సహిస్తే మంచి కథకులు, కవులను తెలుగు సమాజం అందుకోగలదన్న నమ్మకం మాలో .. . సాహిత్యపు సాన్నిహిత్యం తాలూకు సువాసనలు వెదజల్లుతున్న వాళ్ళ.కి  బొండపల్లి హైస్కూల్ లో పనిచేసే తెలుగు ఉపాధ్యాయులు జి.ఎస్ . చలం గారు , శంకర్ గార్ల  ప్రోత్స హం స్పష్టంగా కనిపించింది.
భోజనానంతరం మళ్ళీ  మా యాత్ర ఆరంభం . ఆంధ్ర , ఒరిస్సా , ఛత్తీస్ గఢ్ ల చెట్టూ చేమల్నీ పలకరిస్తూ  ఆ పచ్చ్చదనంలో పరవశించి పోతూ  స్వచ్ఛమైన కొండగాలుల్ని గుండె నిండా నింపుకుంటూ  మాతో పాటే కొండాకోనల మీదుగా పయనించే మేఘమాలికల్ని , అవి చిలకరించి వర్షపు చినుకుల్ని  కెమెరాల్లో బంధిస్తూ .. కబుర్లు .. పాటలు .. చిరుతిళ్లతో అర్ధరాత్రి దాటిన తర్వాత  గమ్యం చేరాం .   మార్గమధ్యలో సుంకి చెక్పోస్ట్ దగ్గర , కోరాపుట్ లో  రాత్రి భోజనం తీసుకోవడం కోసం చిన్న విరామం . విద్యుత్ దీపాలతో కాస్త అనువుగా ఉన్న చోట బస్ ఆపుకుని రాత్రి భోజనాలు ..
జలపాతాల్లో తడిసి ముద్దై
 
తీర్థ్ ఘర్ జలపాతం :  కాంగర్ నదిపై ఉన్న అద్భుతమైన  జలపాతం ఇది . దాదాపు 299 అడుగుల ఎత్తుపై నుండి కుచ్చు లా  పరుచుకుని  ఎగిసి పడే జలపాతపు సొగసు చూసి తరించాల్సిందే .  దూరం నుండి కనిపించకుండా    వినిపించే  సవ్వడి వడివడిగా  రా రమ్మని ఆహ్వానిస్తున్నట్లుగా ..  నీళ్ళలోకి దిగొద్దు అనుకున్న వాళ్ళు కూడా ఆగలేకపోయారు .  సంస్కృతీ స్కూల్ పిల్లలు తప్ప దాదాపు అంతా జలపాతపు హోరులో .. ముద్దై .. అందరిలోనూ మధురమైన అనుభూతిని మిగిల్చింది .
జగదల్పూర్ కి దాదాపు 35 కిమీ దూరంలో ఉంది ఈ జలపాతం.  కుటుంసార్ గుహలు కూడా అక్కడి నుండి దగ్గరలోనే ఉంటాయని చెప్పారు నిర్వాహకులు . కానీ వెళితే ఆ రోజంతా అక్కడే  అయిపోతుంది ముందుగా అనుకున్న కార్యక్రమాలు చేయలేమని ముందుకు సాగిపోయాం
చిత్రకూట్ జలపాతం :  ఇండియన్ నయాగరా  గా పిలిచే చిత్రకూట్ జలపాతం  ఇంద్రావతి నది పై ఉంది .  ఆ జలపాతపు ముందు కూర్చొని ఎంత సేపు చూసినా కదలనివ్వదు .  సాయంత్రం వేళలో  జలపాతపు నీటి తుంపర్లపై ఎండపడి వచ్ఛే ఇంద్రధనస్సు కోసం ఎదురు చూసాం . కానీ మాకది కన్పించలేదు .  మాలో కొందరు  కిందకు వెళ్లి ఆ నీటిని తాకి  వచ్చారు .
బస్తర్ జిల్లాలో జగదల్ పుర్  కి పశ్చిమ దిశలో 38 కిమీ దూరంలో ఉంది . 95 అడుగుల ఎత్త్తు నుండి నీళ్లు పడుతూ ఉంటాయి . ఎడమ నుండి కుడికి 980 అడుగుల దూరం ఉంటుంది ఈ జలపాతం .  టూరిజం డిపార్ట్మెంట్ వారి తో పాటు స్థానికుల  చాయ్ హోటళ్లు ,  ఆదివాసీలు రూపొందించిన హస్త కళలు , వాటర్ స్పోర్ట్స్  ఉన్నాయి .
ఈ రెండు జలపాతాలూ కాంగర్ నేషనల్ పార్క్ లోనే ఉన్నాయి . ఈ పార్కులో అరుదైన పక్షులు, మూలికలు  ఉన్నాయట .
జర్నలిస్టులు, సామజికకార్యకర్తలతో మాటామంతీ 
అనుకున్న సమయానికే  దేశబంధు దినపత్రిక సంపాదకుడు , జర్నలిస్ట్  దేవశరణ్ తివారీ ,  బాలల హక్కులకోసం ఉద్యమిస్తు, శిక్షార్త్ తో కలసి పనిచేస్తున్న  సామజిక కార్యకర్త, బచ్పన్ బచావో వ్యవస్థాపక సభ్యుడు  ఆశిష్, అతని భార్య  వచ్ఛేసారు .  వాళ్ళతో కొంతమంది  మాటామంతీ జరిపితే , మరికొంత మంది బేలా భాటియాని కలవాలన్నది మా ప్లాన్ .  కానీ అనివార్య కారణాలతో బేలా అప్పటికప్పుడు వేరే ప్రాంతానికి ప్రయాణమయ్యారని తెలిసి చాలా నిరాశ పడ్డాం .   అక్కడవున్న ప్రత్యేక సామాజిక పరిస్థితుల వల్ల  ఆదివాసీలను వారి గూడేలలో కలవలేకపోయాం .  మనం చేస్తున్నది ఒకరకంగా సాహస యాత్ర అని పరిస్థితులను బట్టి అప్పటికప్పుడు అనుకున్న కార్యక్రమంలో మార్పులు చేర్పులు జరగవచ్చని నిర్వాహకులు ముందే  చెప్పి ఉండడంతో అందుకు సిద్దమై ఉన్నాం .
సమావేశంలో జర్నలిస్టు  తివారీ  చెప్పిన విషయాలు మమ్మల్ని దిగ్బ్రాంతికి గురిచేశాయి .   భావప్రకటనా స్వేచ్ఛకోసం ,  అసమ్మతిని వ్యక్తం చేసే హక్కుకోసం రాజ్యం నుండి  ఆదివాసీలె దుర్కొంటున్న  నిర్బంధం ఎప్పుడో పూర్తి స్థాయి విస్ఫోటనంగా మారుతుందేమో ననిపించదా క్షణం . ఏమో ?!
కేంబ్రిడ్జ్ లో డాక్టరేట్ చేసిన  సామజిక కార్యకర్త బేలా భాటియా  ఛత్త్తిస్ గఢ్ గిరిజనుల హక్కులకోసం  కృషి చేస్తున్నారు .  పొలీసు బలగాలు ఆదివాసీ మహిళలపై జరిపిన లైంగిక అత్యాచారాల తర్వాత బేలా ఆ మహిళలు నేరస్థులపై  కేసులు పెట్టేలా ప్రోత్సహించారు .  అప్పటినుండి కత్తికట్టిన పోలీసుల ప్రోత్బలంతో  వారి కనుసన్నల్లో నడిచే సామాజిక ఏకతా మంచ్ , సల్వాజుడుం వంటి సంస్థలు ఆమెను వేధిస్తున్నాయనీ , బస్తర్ విడిచి పొమ్మని హుకుం జారీచేస్తున్నాయనీ తెలిసి విస్తుపోయాం.
 బస్తర్ ఏరియాలో సోనీ సోరి పై యాసిడ్ దాడి గురించి ముందే విని ఉన్నాం .. ఆమ్ ఆద్మీ పార్టీ నాయకురాలైన సోని సోరి ఆదివాసీ మహిళపై జరుగుతున్న లైంగిక  దాడులు అత్యాచారాలకు సంబంధించిన ఘటనపై ఇతర మహిళా సంఘాలతో , బేలాభాటియా వంటి సామాజిక కార్యకర్తలతో కలసి నిజనిర్ధారణ చేసింది . ఆ నిజ నిర్ధారణ ఆధారంగా మహిళపై అత్యాచారాలకు పాల్పడిన వారిని చట్టబద్ధంగా శిక్షింప చేయాలన్న ప్రయత్నం ఆమెది .    ఇలాంటి సంఘటనల కు చెక్ పెట్టే ఉద్దేశమున్న  రాజ్యం ఆ మహిళలను మావోయిస్టుగాను , వారి సానుభూతిపరులుగాను  ముద్ర వేసి అక్రమకేసులు బనాయించడం , ఏళ్ల తరబడి జైళ్లలో మగ్గేలా చేయడం జరుగుతోందక్కడ .    పోలీసు దుర్మార్గపు చర్యలకు వ్యతిరేకంగా , ఆదివాసులకు మద్దతుగా నిలిచిన  బేలా భాటియా , సోనిసోరి , జర్నలిస్ట్ మాలినీ  సుబ్రహ్మణ్యం , లీగల్ ఎయిడ్ అందిస్తున్న మహిళా లాయర్లను బెదిరించడం, భయభ్రాంతులకు గురయ్యేలా ప్రవర్తించడం , ప్రయత్నించడం  వంటి విషయాలు తెలుసుకున్న తర్వాత  మనం ప్రజాస్వామ్య దేశంలోనే ఉన్నామా .. లేక ఆ భ్రమల్లో బతుకుతున్నామా  అన్న సందేహం కలగింది.  పోలీసు రాజ్యంలో  చట్టం రాజ్యాంగం  మట్టి కలిసిపోయాయా అనే ప్రశ్నలు తలెత్తాయి .  ఏదైమైనా  తీవ్రనిర్బందాన్ని ఎదుర్కొంటూనే ఆదివాసీ మహిళలకు అండగా నిలిచిన బేలా వంటి సామాజిక కార్యకర్తలకూ , మాలినీ సుబ్రహ్మణ్యం వంటి జర్నలిస్టులను , సోని సోరి వంటి నేతలను, మహిళా లాయర్లు , మహిళాసంఘాల నాయకులను  మనసులోనే అభినదించుకున్నాం .  మాలినీ సుబ్రహ్మణ్యం వంటి  వారు చివరికి రాజ్యం చేసే బెదిరింపులకు  బలై  ఆ ప్రాంతం వదలక తప్పలేదు .
రాజ్య  నిర్బంధం మెలమెల్లగా పెరిగిపోతూ  ఉన్నదక్కడ. బస్తర్ కేంద్రంగా పనిచేసే జర్నలిస్టులను పిలిచి పోలీసులు ప్రశ్నించడం నిత్యకృత్యమై పోయిందనీ , తప్పుడు అరెస్టులు కూడా నిజమైన ముప్పుగానే మారుతున్నాయని  జర్నలిస్టు తివారీ మాటల అర్ధం అవగతం అవుతున్నకొద్దీ తెలియని గుబులు
రాజ్యం , మావోయిజం ల మధ్య బాలల బాల్యం ఎలా నలిగిపోయిందో వివరించారు  సామాజిక కార్యకర్త  “బచ్పన్  బచావో ‘ వ్యవస్థాపకుడు  ఆశిష్ .  పిల్లలతో కళకళలాడాల్సిన బడులు  సీఆర్పీ ఎఫ్ జవాన్లతో నిండిపోవడం , పిల్లలు బడికి దూరమై బిక్కుబిక్కుమంటూ ఉండడం గురించి చెప్పారు .  అనంతరం మా బృందంలోని పిల్లలు, పెద్దలు కూడా మా ముందున్న  జర్నలిస్టులు , సామజిక కార్యకర్తలని చాలా ప్రశ్నలు  వేసి సందేహనివృత్తి చేసుకోవడాని కి ప్రయత్నించారు .  ఛత్తీస్ ఘడ్ లోని ఆదివాసీల సామజిక స్థితిగతులు మా బృందాన్ని తీవ్ర ఆందోళనకు గురిచేశాయి
ఆదివాసీల ఆటపాటల్లో 
వాగుల్లో వంకల్లో .. కొండల్లో కోనల్లో .. నాగరకసమాజానికి దూరంగా ఉండే ఆదివాసులు ఆదిమ సంస్కృతికి వారసులు .  మేం చిత్రకూట్ నుండి వాళ్ళు సిద్ధంగా ఉన్నారు  గౌర్ తెగకు చెందిన ఆదివాసులు .   వాళ్ళని చూడగానే ఆదిలాబాద్ జిల్లాలో కనిపించే గోండులే గుర్తొచ్చారు. వారి ముఖకవళికలు అదే విధంగా అనిపించాయి .
గౌర్ ఆదివాసీల నృత్యం ప్రత్యేకమైనదని  వారి నాయకుడు మంగళ్ చెప్పారు .   బస్తర్  జిల్లాలోని గౌర్ తెగ వారు డోల్ బాజా  నృత్యం  మాములుగా వారి వివాహ సమయంలో చేసే ప్రధాన నృత్యం . స్త్రీ  పురుషులు ఇద్దరూ చేస్తారు .  ఆ నృత్యం చేయడానికి మా ముందుకొచ్చారు ఆ బృందం . వెదురుతో చేసిన బూర , డప్పు , డోలు  వాద్యపరికరాలతో చేసే చప్పుళ్లకు అనుకుణంగా లయబద్దంగా వాళ్ళ అడుగులు  వేస్తూ మగవాళ్ళు ముందు వచ్చారు ఆ వెనుకే మహిళలు  వఛ్చి కలిశారు  .   ఆడవారి కుడిచేతిలో  “తిరుదు డి ” అనే వాద్య  పరికరం ఉంది .  డప్పు శబ్దానికి అనుగుణంగా వారి చేతిలోని తీరుదుడితో  శబ్దం చేస్తూ ..  నృత్యం చేస్తూ గుండ్రంగా కదులుతారు . ఆ కదలడం, అడుగులు వేయడం రకరకాలుగా నెమ్మదిగా .. ఒక్కోసారి  వేగంగా .. డప్పు శబ్దాన్ని బట్టి లయబద్దంగా . పాట ఉండదు .  ఆ శబ్దాలకు అనుకుణంగానే..  మగవారి  తలలపై గేదె కొమ్ములతో చేసిన కిరీటాలు ..చూడ్డానికి గేదె తలపై కుచ్చులా నిలువుగా నుంచున్న  పక్షుల ఈకలు .   ఆ  కిరీటం నుండి మొహంపైకి వేలాడే గవ్వలు.. చాలా గమ్మత్థుగా ..  మెడలో పైసలతో  నల్లటి దారానికి గుచ్చిన దండలూ .. రెండు భుజాలమీదుగా ముందుకు వేసుకున్న పొడవాటి వాద్య పరికరం .
మహిళలు తెల్లటి చీరలో సంప్రదాయ కట్టు తో అలంకరణలో .. వారి నృత్యంలో  మా బృందం కూడా చేరింది . వారి అడుగుతో అడుగు కలిపింది .   ఆ తర్వాత మారియా తెగకు చెందిన ఆడపిల్లలు చాలా వేగంగా ఉన్న స్టెప్పులతో చేసిన నృత్యం అబ్బురపరిచింది.
 రాత్రి భోజనాల అనంతరం సంస్కృతి గ్లోబల్ పాఠశాల  పిల్లలు ప్రదర్శించిన  సాంసృతిక కార్యక్రమాలు మా మనసుల్ని అప్పటికి కొద్దిగా తేలిక పరిచాయనుకున్నాం .. కానీ  అక్కడి సామాజిక పరిస్థితుల గురించిన ఆలోచన మమ్మల్ని వెంటాడుతూనే …
మరుసటి రోజు ఉదయమే బయలుదేరాం. మార్గ మధ్యలో కాట్పాడ్ మార్కెట్ లో ఆగుదామన్నా , సిమిలిగూడా  సంతలోనో , మరో సంతలోనో ఆగి గిరిజనులతో కొంత సేపు గడుపుదామనుకున్న  మా  ప్లాన్ కి  భంగంకలిగిస్తూ వర్షం .  కానీ దారంతా అద్భుతమైన సోయగంతో అలరిస్తూ .. ఆ వర్షపు ఛాయల్లోనే  రో డ్డు పక్కన ఉన్న చిన్న షెల్టర్ లో  ఆగి  భోజనాలు ..  భోజనాల గురించి చెప్పుకునేప్పుడు మాకు ఎలాంటి ఇబ్బంది కలగకుండా మంచి భోజనం అందించిన రైల్వే  కేటరింగ్ కాంట్రాక్టర్ అప్పారావు గారికి ధన్యవాదాలు చెప్పుకోవాల్సిందే .
విశాఖ సముద్ర తీరం చేరగానే జరిగిన ముగింపు సభతో మా యాత్ర ముగిసింది . సామాజిక పరిస్థితుల దృష్ట్యా చూస్తే మాది సాహస యాత్రే అనిపించింది .    ఒకప్పుడు ఆంక్షలు లేని స్వేఛ్చా జీవితం  గడిపే ఆదివాసీల  ఉనికి  పారిశ్రామికీకరణ, ఆధునీకరణ , అభివృద్ధికరణలతో  ప్రశ్నార్థకమౌవుతున్న  స్థితి , కష్టాల కడలిలో కొట్టుకు పోతూ అనేక ఆంక్షల నడుమ  చేసే  జీవన పోరాటం తాలూకు ఆలోచనలు తీర్థ్ ఘడ్ జలపాతంలా ఎగిసిపడుతూ .. మాలో తెలియని స్ఫూర్తిని నింపిన భావనలతో పాటు  అడవి మల్లెల సువాసనలు .. పరవశింపచేసే లోయల ఒంపు  సొంపుల అందాలూ .. ఆత్మీయంగా పలకరిస్తూ సాగిపోయే పిల్ల గాలులూ ..జలపాతపు సవ్వడులూ ఇంకా మా  ముందు కదలాడుతూనే  .. కెమెరాలోనూ ,  మదిలోనూ బంధించిన వందలాది క్లిక్ లను మళ్ళీ మళ్ళీ చూసుకుంటూ ..   చిత్రకూట్  జలపాతంలా ఉత్సహంతో ఉరకలేస్తూ మరో యాత్ర కోసం సిద్ధం అవుతూ  .. చివుర్లు తొడిగిన  పచ్చని  స్నేహ సంబంధాల్ని , మానవ సంబంధాల్ని చిక్కబరుచుకుంటూ.. ప్రపంచాన్ని తెలుసుకుంటూ ..
మొత్త్తం చిత్రకూటమి యాత్రలో అత్యంత ఆసక్తి కలిగించిన విషయం సోషల్ అక్టీవిస్ట్ , జర్నలిస్టులతో సంభాషణ .  చాల చల్లని వాతావరణంలో వాడి వేడి చర్చలు .  వారు చెప్పిన విషయాలు మమ్మల్ని ఎంతో విస్మయపరిచాయి . ప్రభుత్వ  గణాంకాల ప్రకారం 30 వేల మంది అనధికారిక లెక్కల ప్రకారం లక్షమంది బాలలు బడికి దూరమయ్యారని తెలవడం .  ఆ పిల్లలపై పడుతున్న వత్తిడి .. యుద్ధనేపథ్యం , గన్నులు , చంపుకోవడాలు , రక్తపు మరకలతో  తడిసిన బాల్యం .. నక్సలైట్లు , సల్వాజుడుం , పోలీసు యంత్రాంగం మధ్య నలిగిపోతున్న బాల్యం చాలా బాధాకరం  .
                                           -” జస్వంత్ , సంస్కృతి గ్లోబల్ పాఠశాల 10వ తరగతి విద్యార్ధి
వి . శాంతి ప్రబోధ
ప్రరవే , జాతీయ సమన్వయకర్త
Published in Bhumika Srivadapatrika Monthly, September 2016

సోలో ప్రయాణంలో   తెలంగాణ మహిళ  సో బెటర్ 

మన మహిళలు కుటుంబ సభ్యులతో కాకుండా ఒంటరిగా ప్రయాణాలు  చేయగలగడం అంటే గొప్పవిషయమే కదా .. రకరకాల అభద్రతల నడుమ ఆమె ఆత్మ స్థైర్యంతో ముందుకు వెళ్తున్నట్లే కదా .. మన దృష్టి ప్రపంచమంత విశాలం కాకపోయినా విశాలం అవుతున్నట్లే కదా ..
పశ్చిమ దేశాల్లో ఒంటరిగా మహిళలు ఎల్లలు దాటి ప్రయాణాలు చేయడం , పర్యటనలు చేయడం సర్వసాధారణం .  రోజులు , నెలలు , సంవత్సరాలు వివిధ ప్రదేశాల్లో ఉండడం అలవాటు .  చిన్నప్పటి నుండే వారు ఆ విధంగా పెరుగుతారు .  ఇక్కడ అంటే మనదేశంలో పరిస్థితి అది కాదు.  ఆడపిల్ల లేదా మహిళ ఇంట్లోంచి కాలు బయటికి పెడితే తోడుగా ఐదేళ్ల పసివాడైనా ఆమెకు తోడుగా పంపిస్తుంటారు .  ఆమెకు భద్రత లేదా రక్షణ గా ఉంటారని . ఆమె శక్తి యుక్తులపై అంత నమ్మకం మన వాళ్ళకి మరి ?!
ఇక అసలు విషయానికి వస్తే , దేశం మొత్త్తంలో మన తెలంగాణా మహిళలు సోలో ప్రయాణాల్లో  సో బెటర్ ఆట .  తెలంగాణా మహిళ  ఒంటరిగా ఒకటి కంటే ఎక్కువ రోజులు ప్రయాణాల్లోనో  పర్యటనల్లో గడిపే వారిలో రెండో స్థానం ఆక్రమించడం మనం గర్వించవలసిన విషయమే కదా…  అయితే , పంజాబ్ మనకంటే ముందు ఉందనుకోండి.  ఈ విషయాన్ని మినిస్ట్రీ ఆఫ్ స్టాటిస్టిక్స్  జూన్ 29న విడుదల చేసిన  నివేదిక వెల్లడించింది .  ఆ నివేదిక ప్రకారం తెలంగాణాలో ప్రయాణంచేసే మహిళల్లో 60 శాతం ఒంటరిగా  ప్రయాణాలు చేస్తున్నారు . ఓవర్ నైట్ ప్రయాణాలు లేదా పర్యటనలు చేయడమంటే మనం ప్రగతిని సాధిస్తున్నట్లే అనుకోవచ్చేమో  .. .
మహిళల పర్యటనలపై దేశీయ టూరిజం అందిస్తోన్న ఆసక్తికరమైన గణాంకాలు చూద్దాం.
మినిస్ట్రీ ఆఫ్ స్టాటిస్టిక్స్ కోసం సమాచార సేకరణ తెలంగాణ లో  జులై 2014 నుండి జూన్ 2015 మధ్య కాలంలో గ్రామీణ , పట్టణ ప్రాంతాలకు చెందిన  86 లక్షల కుటుంబాలలో జరిగింది .  ఈ సంవత్సర కాలంలో 11 లక్షలమంది ఓవర్ నైట్ ట్రిప్స్ వేశారు . వారిలో 60 శాతం ఒంటరిగా ప్రయాణం చేసిన మహిళలే.   తెలంగాణాలో 60 శాతం ఉంటే ప్రథమ స్థానంలో ఉన్న పంజాబులో 66 శాతం మహిళల ఒంటరి ప్రయాణాలు నమోదయ్యాయి. అదే విధంగా తెలంగాణా తర్వాతి స్థానాల్లో కేరళ 58 శాతంతోను , తమిళనాడు 55 శాతం తోనూ ఆంధ్రప్రదేశ్ 53 శాతంతోనూ మిగతా రాష్ట్రాల కంటే ముందున్నాయి .
దేశంలోని మిగతా రాష్ట్రాలతో పోలిస్తే దక్షిణాది రాష్ట్రాల్లో విశాల దృక్పథం కనిపిస్తుందని నిపుణుల అభిప్రాయం. అందుకే దేశంలోని మిగతా ప్రాంతాలకంటే ఇక్కడ మహిళల సోలో ట్రిప్స్  ఎక్కువ కనిపిస్తాయని అంటున్నారు .
“దేశంలోని చాలా ప్రాంతాల్లో ప్రజలు ఇంకా సాంప్రదాయ జీవన శైలిలోనే , పద్ధతుల్లోనే , పాత ఆచార వ్యవహారాల్లోనే ఉండి మహిళల్ని ఒంటరిగా పర్యటనలకు పంపరు.  పురోగామి దిశగా ఆలోచించరు . వారు వెళ్తానంటే ఒప్పుకోరు .భయపడతారు. భయపెడతారు.  కానీ తెలంగాణాలో ఆ విధంగా కాదు .  ఇక్కడ విశాలమైన ఆలోచన ఉంది. ఓపెన్ ఐడియాస్ తో మహిళ కుటుంబంతో కాకుండా ఒంటరిగా కూడా పర్య టనలు చేయడానికి అంగీకరిస్తారు ” అంటున్నారు మహిళల ట్రావెల్ కంపెనీ ‘వాండర్ గర్ల్స్ ‘ వ్యవస్థాపకుడు హెటల్ దోషి .
తోడు లేకుండా ఒంటరిగా చేసే మహిళల  ప్రయాణాలు పర్యటనలు ప్రధానంగా ఆరోగ్యం , వైద్యం కోసం  అయితే వాటితో పాటు షాపింగ్ కోసమూ , సెలవుల్లో చేసే విహార యాత్రలూ తక్కువేమీ కాదు .  ఈ మహిళా పర్యాటకులు లేదా యాత్రికులు సగటున  రూ . 17,470 ఆరోగ్యం , వైద్యం కోసం ఖర్చు చేస్తున్నారనీ  . అదే విధంగా రూ. 12,122 షాపింగ్ కోసం, రూ. 7, 311/- సెలవుల్లో వినోదంకోసం , విహారం కోసం ఖర్చు చేస్తున్నారనీ మినిస్ట్రీ ఆఫ్ స్టాటిస్టిక్స్ నివేదిక చెప్తోంది .
కుటుంబ సభ్యులతో కాకుండా ఒంటరిగా ప్రయాణించాలనుకున్న మహిళలు బృందాలుగా ఏర్పడి గోవా , కేరళ వంటి ప్రదేశాలకు వెళ్తుంటారు. ఆరోగ్యం , వైద్యం లతో పాటే షాపింగ్ కూడా పూర్తి చేసుకుంటూ ఉంటారని ఫెడరేషన్ ఆఫ్ ఇండియా ట్రావెల్ ఏజెంట్స్ అధ్యక్షుడు అనిల్ పంజాబీ అంటున్నారు .
ఈ మహిళల ప్రయాణాలు ఎక్కువగా మే జూన్ మాసాల్లో ఎక్కువగా ఉంటాయనీ,  షాపింగ్ కోసం చేసే ప్రయాణాలయితే డిసెంబర్ నుండి ఫిబ్రవరి మధ్య కాలంలో ఎక్కువగాను, ఆధ్యాత్మిక కార్యక్రమాలు లేదా ధార్మిక కార్యక్రమాలు , పుణ్య తీర్ధాల పర్యటనలు ఎక్కువగా జులై ఆగస్టు మాసాల్లో  జరుగుతూ ఉంటాయని  నివేదిక వెల్లడిస్తోంది.
షాపింగ్ కోసమే ఒంటరి ప్రయాణం చేసే మహిళల పర్యటనలు రెండు మూడు రోజుల కంటే ఎక్కువ ఉండవనీ, అదే షాపింగ్ తో పాటు హాలిడేయింగ్ కూడా జత అయితే నాలుగు రోజుల కంటే ఎక్కువే ఉంటాయనీ ,   మొత్త్తం మీద సరాసరిన 6-7 రాత్రులు ఉంటుంది వారి ట్రిప్
తెలంగాణ సోలో ట్రావెలర్స్   ఎక్కడకు వెడితే అక్కడి నివాసుల సపోర్ట్ ఎక్కువగా తీసుకుంటారని నివేదిక వెల్లడించింది.  వెళ్లిన చోట మరుగుదొడ్లు , రవాణా సదుపాయాలు , వసతి వంటి వాటితో పాటు అక్కడి ప్రజలు లేదా బస ఇచ్ఛే వాళ్ళు ఎంత స్నేహంగా ఉంటారు తమకి ఎంత సహాయకారులాగా ఉంటారో కూడా ఆలోచిస్తారని అంటున్నారు దేశంలోని 20 నగరాలకు పైనే పర్యటించిన మైక్రో సాఫ్ట్ సీనియర్ మేనేజర్ కొల్లూరు పల్లవి .
పంజాబీ అమ్మాయిలు బాగా చదువుకుంటారు . దృఢంగా ఉంటారు . పంజాబ్ కూడా సురక్షితమైన ప్రాంతం . అందుకే పంజాబీలకు ధైర్యం ఎక్కువ  అంటున్నాడు సౌరబ్ సింగ్ .
దీన్ని బట్టి అర్ధమయ్యేది ఏమిటంటే కుటుంబంలో, సమాజంలో ఉండే స్వేచ్ఛయుత వాతావరణం  ఆమెని స్వేచ్ఛగా బయటి ప్రపంచంలోకి అడుగు పెట్టిస్తుంది .స్వతంత్రంగా వ్యవహరించేలా చేస్తుంది . గడ్డు పరిస్థితులు ఎదురైనా ఎదుర్కొనే స్థైర్యం ఆమెలో పెంచుతుంది .   కుటుంబంలో ఉండే సంప్రదాయపు సంకెళ్లు , సమాజంలోని అనారోగ్య కర అనాగరిక పరిస్థితులు ఆమె హక్కుల్ని హరించివేస్తూ ఆమెలోని స్థైర్యాన్ని దెబ్బతీస్తాయి . పురోగతికి ప్రగతికి ప్రతిబంధకాలవుతాయనే కదా ..
వి. శాంతి ప్రబోధ
published in Navatelangana Vedika on 4th August, 2016

పడమట ఉదయించే సూర్యుడు

నా గాలికి నా మట్టికి నా ఊరికి చేరువవుతున్న కొద్దీ పులకరింత నా తనువంతా వ్యాపిస్తూ..   శరీరం దూదిపింజలా తేలికైపోతోంది. ఎంత వడివడిగా వేసినా నా అడుగులు నెమ్మదిన్చినట్లుగా.. నా ఇంటిదారి దూరం పెరిగిపోయినట్లుగా ..  ఏమిటలా..  అంతలోనే అదిమిపెట్టిన సందేహాలు మళ్ళీ మళ్ళీ పొడుచుకొస్తూ..   నా వాళ్ళు నన్ను గుర్తిస్తారా ..   దాదాపు పదిహేనేళ్లపైనే అయింది చూసి ..   ఎటుపోతున్నాడో కూడా తెలియకుండా .. పోయి పోయి .. ఇప్పటికి ఇన్నాళ్ళకి ఇన్నేళ్ళకి తనవారికి చేరువ కాబోతున్నాడు .  వాళ్ళంతా తనని మరచి పోయారేమో..  అమ్మ కన్నీరు ఇంకిపోయేలా ఏడ్చి ఉంటుంది.  నాన్న మనసులో మెలిపెట్టే బాధని నుదుటి మడతల్లోనో బుర్ర మీసాల్లోనో దాచేసి అమ్మని ఓదార్చి ఉంటాడు. అసలు ఏమయ్యాననుకున్నారో.. ఆలోచనల్లోనే ఊళ్ళోకి అడుగుపెట్టేశాడు  సురేష్.

గంపెడు పిల్లలకోడిలా సందడి సందడిగా ఆప్యాయత అభిమానం కలబోసిన ప్రేమపూర్వక పలకరింపులూ, పరాచికాలూ, ఆత్మీయకలయికలూ, ఎంతో నిండుగా సవ్వడి చేసే పిల్లల కేరింతలు, లేగదూడల అంబా అరుపులూ ,  పిచ్చుకల కువకువలూ, కోయిల పాటలూ, పక్కగా పారే సెలయేటి గలగలలూ, పచ్చని పొలాల మీదుగా వీచే పైరగాలి .. , ఇళ్ళముందు ఆహ్వానం పలికే బంతీ చేమంతులు, మల్లె-మందారాలు, గులాబీల గుబాళింపులు కంటికింపుగా హరివిల్లులా కదలాడే తన పల్లె  స్వాగతించే క్షణాలకోసం తపించి పోయిన సురేష్ మూగనోము పట్టినట్లున్న ఊరిని చూసి ఆశ్చర్యపోతూ .. ఈ సాయం సంధ్యా సమయంలో వడివడిగా ఇళ్ళకు చేరే కూలీ మహిళలు, రైతులు,  పశువులు ఏరీ.. ఎక్కడ .. ?  రకరకాల సందేహాలు మదిలోంచి తొలుచుకోస్తుంటే చుట్టూ పరికిస్తూ నడుస్తున్నాడు సురేష్.

పూరిపాకల స్థానంలో డాబా ఇళ్ళు  అక్కడక్కడా.  చాలా ఇళ్ళు పాడుబడ్డట్టుగా.  ఆ పచ్చదనం ఆ నిండుదనమే లేదు.  కళాకాంతి విహీనంగా .. ఒక్క మాటలో చెప్పాలంటే వల్లకాడులా అగుపిస్తూ .. పెంటకుప్పలపై కాళ్ళతో కెలికి ఆహారం అన్వేషించే కోళ్ళు .. చెట్లపై చేరే పక్షుల కిలకిలారావాలు.. ప్రకృతిలో మమేకమైన ఆ క్షణాలు గుర్తుకొస్తుంటే సావాసగాళ్ళేవరన్నా కన్పిస్తారేమోనని చుట్టూ పరికిస్తూనే తన ఇంటి ఆనవాళ్ళకోసం ప్రయత్నిస్తున్నాడు.  నీళ్ళు మోసే అమ్మలు, అవ్వలు , అక్కలు చెల్లెళ్ళు ఎవరూ కన్పించరేం .. ఆలోచిస్తూ నాలుగడుగులేశాడోలేదో మంచినీటి  బోరింగ్ దగ్గర రంగువెలసిన ప్లాస్టిక్ బిందెలతో ఇద్దరు మహిళలు. ఒకావిడ వెళ్తూ , మరొకావిడ పంపుకొడుతూ..  మిలమిలలాడే ఇత్తడి బిందెలు , తళతళలాడే స్టీలు బిందెలు, వెండిలా మెరిసే సీమెండి బిందెలు కళ్ళలో మెదులుతుండగా .. కళ్ళు చికిలించి చూస్తున్నవారిని గుర్తించడానికి ప్రయత్నిస్తున్నాడు.  ఎండిపోయినట్లున్న బక్క పలచటి అవ్వను చూస్తుంటే బాగా ఎరిగిన పోలికల్లాగే… పోల్చుకోడానికి అతని మెదడు వేగంగా కదులుతోంది. ప్చ్.. లాభం లేదు. ఆమె నీళ్ళ  బిందెతో వెళ్లి పోయింది

ఊరు మొదట్లోనే బోరింగ్ దగ్గరలోనే తన ఇల్లు.  కాని ఆనాటి నా ఇంటి ఆనవాళ్ళేవీ.. లేవే. .  ఎలా గుర్తించను ? ఇల్లు డాబాగా మారిందనుకున్నా వెనకదోడ్లో ఉండే మామిడి, తాటి, ఎదర ఉండే కొబ్బరి చెట్లేవని వెతికాయి అతని కళ్ళు.   ఊళ్లో అసలు తాటిమానే కనిపించలేదు.  అక్కడక్కడా తలలు విరిగిన కొబ్బరి చెట్లు అనాధల్లాగా .. గత జీవితానికి మూగసాక్షిగా నిలిచినట్లుగా ఉన్న ఊరిని చూసి అతని మనసు మూగగా రోదిస్తోంది. ఇంటర్నెట్ సహాయంతో వెతికి వెతికి చివరికి తన ఊరు చిరునామా తెల్సుకోగలిగాడు. పైస పైసా కూడబెట్టుకుని ఎంతో  ఆత్రుతతో, ఉత్సాహంతో వచ్చాడు తన వారికోసం.  హృదయం అయిన వారి కోసం తహ తహ లాడిపోతోంది. కానీ  ఏ ఆధారంతో గుర్తించను నా ఇంటిని. తల్లిదండ్రులనైనా గుర్తించగలనా.. ఈ పదిహేనేళ్ళల్లో గుర్తించలేనంతగా మారిపోతారా మనుషులు..? అనుకుంటుండగా..  భూమికి జానెడు బెత్తెడు లేని నీవు, పొట్టి నిక్కర్లు వేసుకుని తిరిగే నీవు తాటిచెట్టులా ఎదగలా .. ప్రశ్నించింది అతని మనసు.

సురేష్ కి అర్ధమైపోయింది తన ఇల్లు గుర్తించడం కష్టమని. మరో బిందె నీళ్ళ కోసం వస్తున్న ఇందాకటి అవ్వకెదురెళ్ళి బుస్సా రాఘవులు ఇల్లు ఏదని అడిగాడు.  ఆవిడ అలా అతని వైపే కళ్ళార్పకుండా చూస్తోంది .  దీర్ఘంగా చూస్తోంది. పడమటి అరుణకిరణాలు ఆకళ్ళ మీద పడ్డాయేమో కళ్ళు చిట్లిస్తూ.. ఎవరు బాబూ అడిగింది బావిలోంచి వచ్చినట్లున్న గొంతు సవరించుకుంటూ.   అడుగులో అడుగువేస్తూ ఆమె దగ్గరగా వెళ్లి మళ్ళీఅడిగాడు.  ‘ఎందుకు బాబూ’ అంటూ తన ఇంటికేసి కదిలిందామె.

ఆమె వెనకే అడుగులేస్తున్న సురేష్ ని చూసిన మరో స్త్రీ ‘ఇంతకీ మీరెవరు బాబూ .. ‘ ప్రశ్నించింది.

‘నేను రాఘవులు కొడుకుని’ ఉద్వేగంగా చెప్పాడు.

“ఎవరూ..” అవ్వ గొంతులో ఉత్కంట, ఆశ్చర్యం.  ‘ఆ .. రాఘవులు కొడుకువా .. అంటే .. ” తను విన్నది నిజమా అని సందేహం ఆమెలో.

‘అవును  నేను బుస్సా రాఘవులు పెద్ద కొడుకుని…’అతని మాటలు పూర్తి కాకుండానే అవ్వ సురేష్ దగ్గరకి వచ్చి చూస్తోంది.  మసకమసకగా అగుపిస్తున్న అతని  చేతులు పట్టుకుని నలిపేస్తూ.. ‘పెద్దోడా.. ‘ అంటూ ఏడవడం మొదలు పెట్టింది.  ఆవిడ ఎందుకు ఏడుస్తోందో ..అర్థం కాక అయోమయంలో .. అతను. ఆమె స్పర్శ అతన్ని కదిలిస్తోంది..

‘ ఎందుకేడుస్తావే .. లేడు రాడనుకున్న కొడుకు చెట్టంతై నిలువెత్తు బంగారంలా నిన్నెతుక్కుంటూ వస్తే ఏడుస్తావేమే..?’ సముదాయిస్తోంది మరో స్త్రీ.

‘కన్న కొడుకు కళ్ళ ముందుకొస్తే గుర్తించలేని గుడ్డి దాన్నయ్యానే..’ మరో సారి రాగం తీస్తూ కళ్లోత్తుకుంది. కొడుకు ఒళ్ళంతా ప్రేమగా తడుముతోంది ఆమె. అవును, అది తన తల్లి స్పర్శే.  అంటే .. అమ్మ.. అమ్మ అంత ముసలిదై పోయిందా..నిండు పున్నమిలా వెలిగే అమ్మ మొహంలో రెండు కొండల మధ్యనుండి ఉదయించే సూర్యుడిలా వెలిగే బొట్టు .. ఏది ?  కొడిగడుతున్న దీపంలా ఉన్న ఈమె తన తల్లి.. అతని కళ్ళు ఒప్పుకోవడం లేదు.  కానీ ఆ స్పర్శలోని వెచ్చదనం అమ్మ అనే చెబుతోంది. సగం జీవితం చూడని అమ్మ అంత ముసలైందా..  తలెత్తే ప్రశ్నలని అదిమి ‘అమ్మా ‘ అంటూ తల్లిని అల్లుకుపోయాడు సురేష్ .

‘నాయనా ఉన్నావా.. బాగున్నావా .. నా బంగారు తండ్రీ ఈ ముసలి తల్లిని వెతుక్కుంటూ వచ్చావా.. ఏమై పోయావురా బంగారు తండ్రీ ‘అంటూన్న ఆమె మొహంలో అమావాస్యనాడు పూర్ణచంద్రుడు వచ్చినట్లుగా .. వెలుగు.  ఏళ్ల తరబడి దాగిన దుఃఖం కట్టలు తెంచుకుని కళ్ళలోంచి జలపాతంలా దుముకుతుండగా..  జమిలిగా ఎగిసి పడుతున్న దుఖాన్ని  సంతోషాన్ని కొంగుచాటున బంధించి గుండెల్లో దాచుకుంటూ కొడుకు చేయి అందుకుని లోనకి నడిచింది.  గడపలోంచి లోపలికి అడుగుపెడ్తుంటే కనపడిందా ఫోటో .. ఎప్పుడో వేసిన మాసిన దండ వేలాడుతూ. అది నాన్నది. అవును నాన్నదే.  అంటే.. నాన్న లేడా.. అతని హృదయంలో మేఘాలు కమ్ముకుంటూ.. ఇద్దరి మధ్య మౌనం.. ఆ మౌనంలోనే.. ఆ స్పర్శతోనే ఏళ్ల తరబడిన ఎన్నెన్నోవిషయాలు మాట్లాడేసుకున్నారు.

****                          ****                     ****

అమ్మమ్మ వాళ్ళ ఇంటినానుకునే యన్టిపిసి ప్రహరీ గోడ.  ఆ గోడ కట్టక ముందు అక్కడికి  వచ్చే రకరకాల పరికరాల్ని, యంత్రాలని, వాటిని తెచ్చే 20 చక్రాల లారీల్ని ఆశ్చర్యంతో నోరెళ్ళబెట్టో.. కళ్ళప్పగించో చూసే వాళ్ళం.  ఒక్కోసారి వాటి వెనకే పరుగెత్తడం చాలా సరదాగా ఉండేది. వాటిని చూడడం కోసమే సెలవోస్తే చాలు అమ్మమ్మ ఇంటికి వెళ్ళిపోయేవాడిని. అమ్మమ్మ  ఊళ్లో చూసిన వాటి గురించి స్కూల్లో మిత్రులకి చిలువలు పలువలు చేసి ఎంతో గొప్పగా చెప్పేవాడు. ఎప్పటిలాగే అమ్మమ్మ ఇంటికి వచ్చినప్పుడు 20 చక్రాల లారీ ఎక్కబోతే అప్పటికే అది కదిలింది.  మామ ఎక్కడినుంచి చూశాడో పట్టుకుని తన్నాడు కర్రతో.  నేను చెప్పాపెట్టకుండా వెళ్ళిపోయా.. ఆ 20 చక్రాల లారీ పైనే. ఎక్కడికి వెళ్తున్నానో తెలియకుండా బయలుదేరా.  మొదట అంతా గమ్మత్తుగా అనిపించినా తర్వాత భాష తెలియక ఇంటికి వచ్చే మార్గాలు లేక ఎంత బాధపడ్డాడో.. అయినవారికోసం ఎంత బెంగపడ్డాడో..ఎంత నరకం అనుభవించాడో..  చెప్పి అమ్మను మరింత బాధ పెట్టలేననుకుంటూ తల్లి వొడిలో తలపెట్టుకుని కళ్ళు మూసుకున్నాడు సురేష్. ఇన్ని సంవత్సరాలు కోల్పోయిన అమ్మ వొడి వెచ్చదనాన్ని అనుభవిస్తున్నాడతను.

ఒక క్షణం కళ్ళు మూస్తే కనుల ముందు ప్రత్యక్షమైన కొడుకు ఎక్కడ మాయమైపోతాడోనన్న భయం ఆమెలో .. అసలు ఇది కలా నిజమా  కొడుకు తల నిమురుతూ .. మనేద తీర్చుకుంటూ .. ఒకరికొకరు ఓదార్పు పొందుతూ ..

సురేష్ రాక తెలిసి ఊర్లో ఉన్న నలుగురూ జమయ్యారు. ఎవర్ని చూసినా ఒంట్లో సత్తువంతా ఎవరో పైపేసి లాగేసినట్లుగా కనిపిస్తున్నారు.  ఉన్న కొద్దిపాటి పొలం యన్టిపిసి కింద పోయింది. యాష్ పాండ్ కోసం ఊళ్లో చాలా మంది వరి పొలాలు, మెరక పొలాలు  యన్టిపిసి తీసేసుకుంది.  ఎప్పుడూ చూడనంత డబ్బు వస్తుందన్న ఆశతో బంగారం పండే భూముల్ని ఎర్రోల్లమై ఇచ్చేశాం. ఒకళ్ళకొకళ్ళు సాయం చేసుకుంటూ చేసే వ్యవసాయదారులమంతా కూలీలైపోయాం. ఇప్పుడు చేతులు పిసుక్కుంటే ఏం లాభం?  పొగ .. బూడిద .. జబ్బులు.. సమాధులూ..మొహమాటానికి పోయి ముండ కడుపుతెచ్చుకుందట అట్లా ఉంది మా యవ్వారం.. బిచ్చమేసినట్టు చిల్లరమల్లరగా ఇచ్చిన సొమ్ము ఎటోయిందో.. ఇంటింటికీ ఉద్యోగమిస్తామని కంపెనీ పెట్టకముందు చెప్పారా..  ఏదీ ? ఊరికొక కోక ఇస్తే ఇంటికొక ఈక అన్నట్టు..  ఏంజేత్తాం ?  గొర్రె కసాయిని నమ్మినట్టు నమ్మాం.  ఎవురు తీసుకున్న గోతిలో వాళ్ళే పడతారంటే ఇదే మరీ.. తలోమాట చెప్తున్నారు జనం. అంతా కలగాపులగంగా .

పవర్ ప్లాంట్ లో కూలీగా చేరిన నాన్న పనినుండి సైకిల్ పై ఇంటికి వస్తూనే పడిపోయి లేవనేలేదనీ.  యాష్ పాండ్ స్లర్రిలో ఇచ్చే ఎక్కువ కూలీకి ఆశపడి పనికెళ్లిన తముల్లిద్దరి  ప్రాణాలే కాదు ఇంకొందరి ప్రాణాలు  గాల్లో కలసిపోయాయంటే అది ఎన్టిపిసి విసర్జించే విష వాయువుల వల్లేనని తెలిసి విస్తుపోయాడు సురేష్. అంటే, వాళ్ళు తీసింది ఆక్సైడ్, మెర్క్యురీ .. అయుండొచ్చు. విమానాలకి పూత వేయడానికి వాడతారు.  యాష్ లో రేడియో ధార్మికత ఎక్కువ. లెడ్ , బ్రోమైడ్ వంటి విషపదార్ధాలు శరీరంలోకి వెళ్లి విష ప్రభావం చూపుతాయి. ఎదుగుదల లేకుండా చేసే మిన్మిటా డిసీజ్ వస్తుంది. ఆ బూడిద కుప్పల్లో బూడిద  ఎగిరొచ్చి  ఊరి మీద వాలుతుంది. ఇళ్ళల్లో కళ్ళల్లో పడుతుంది . కంటి నల్లగుడ్డు నెమ్మదిగా రంగు వెలిసిపోతుంది. చూపు మసకవారుతుంది. గ్రీన్ క్లైమేట్ పత్రికలో చదివిన విషయాలు సురేష్ మదిలో మెదిలాయి.  అందుకే అమ్మకి చూపు తగ్గిపోయిందేమో అనుకుంటుండగా ..

 ఆ యాష్ కొందరు లారీల్తో పట్టుకుపోయి సిమెంటులో కల్తీ చేసి అమ్ముకుంటారు… కంపెనీ వదిలే వ్యర్ధాల వల్ల భూగర్భ జలం అంతా పాడయిపోయింది. తాగడానికి నీళ్ళు లేక నానా యాతన పడతన్నాం . కంపెనీ వోల్లని సాయమడిగితే లేదు పోమ్మన్నారు.  ఉద్యోగాలివ్వకపోతే పోయారు. కనీసం గొంతు తడుపుకోడానికి నీళ్ళు ఇవ్వొచ్చుగా …  లేదు , బతిమాలాం .. పెద్ద పెద్దాళ్ళని కలిశాం.  ఓట్ల కొచ్చిన వాళ్ళని నిలదీశాం.  ప్చ్ .. ఏం లాభం లా .. ఉన్నకొద్దిపాటి  భూమి పాడయిపోయి.. పంటలు పోయి .. చివరికి మా జీవితాలే పోయి కాటికి చేరువయి అంటూ ప్రవాహంలా చెప్పుకుపోతున్నారు ఎవరికి వాళ్ళు.  ‘అందరూ ఎవరి మట్టుకు వాళ్ళు చెప్పుకుంటూ పొతే వినేవాళ్ళ బుర్రలోకి ఏవెక్కుతుందీ.. అంతా ఆపండెహే .. ‘ కసిరి ‘ఒరే నాగా చదువుకున్నోడివి నువ్వు చెప్పరా’ పెద్దరికంగా అంది ఒకావిడ ఆ యువకుడికేసి చూస్తూ.  ఆ యువకుడు కొంచెం బిడియంగా ఉన్నా  గర్వపడ్డాడు.

‘మన దీపమని ముద్దులాడితే మూతి కాలకుండా ఉంటుందా..?’ అంటూ వచ్చాడు కాళ్ళు విల్లులాగా తిరిగిపోయి మూడో కాలుతో నడుస్తున్న ఓ పెద్దాయన.  వస్తూనే ‘మీకసలు బుద్దుందా .. బిడ్డడు ఇన్నేళ్ళకి మననెతుక్కుంటూ వాకిట్లోకొస్తే .. ఈ మాటలా వాడికి చెప్పేది.  ఎప్పుడు తిన్నాడో ఏమో ఆ పని చూడండి’ అంటూ గదిమాడు.

అదేమీ వినిపించుకోని ఒకావిడ ‘ఎంకి పెళ్లి సుబ్బిచావు కొచ్చినట్టుంది. ఏ మొక్క పెట్టినా ముడుచుకు పోయి ముద్దల్లాగా అవుతాంటే ఏమ్జేత్తాం. మనుషులకేనా,  గేదలకీ గర్భసంచి రోగాలే.. ‘  తన ధోరణిలో అంటూ నిట్టూర్చింది.  అందుకేనేమో ఇంటి దొడ్లో  టమాటానో వంకాయో ఏదోకటి లేకుండా బోసిగా బావురు మంటూ ఉంది అనుకున్నాడు సురేష్ చుట్టూ పరికిస్తూ.. గంపల గంపల టమాటా కోయడం,   ఇంటిముందు ఉండే చేతిపంపు నీళ్ళు కొబ్బరి నీళ్ళలా ఉండేవని అనడం, పొరుగూరు వాళ్ళు వచ్చి పట్టుకెళ్ళడం గుర్తొచ్చి బాధగా నిట్టూర్చాడు సురేష్.

‘కంపెనీ ఊరికి దూరంగా  ఉన్నా బాగుండేది’. అన్నాడు నాగ .  ‘ ఊరు ఎప్పట్నించో ఉంది.  కంపెనీ మధ్యలో పుట్టుకొచ్చింది.  కంపెనీ వల్ల మన బాధలు చెప్తే మనల్నే పొమ్మంటుంది. ఊళ్ళో కళ్ళు తెరిచే పిల్లలు కరువయిపోతున్నారు. అమ్మ కడుపులోనే కరిగిపోతున్నారు. పుట్టినవాళ్ళు దక్కడం లేదు.  దక్కినా ఎదగడంలేదు . ఏవని చెప్పేదీ … ‘ ముక్కు నలుముకుంటూ సాగదిసింది ఒకావిడ.

నీ చెల్లికి పెళ్ళయి పదేళ్ళయినా ఇప్పటివరకూ పిల్లలే పుట్టలేదు. మొదట్లో గర్భం వచ్చినా బిడ్డ ఎదగలేదని అబార్షన్ చేసేసారుగా .. చెప్పుకొచ్చింది మరోకావిడ. రెండు పిలకలు వేసుకుని అన్నా అన్నా అంటూ వెంట తిరిగిన నా చెల్లి ఎలా ఉందో ..  సురేష్ లో అలజడిని అడ్డుకుంటూ వచ్చి చేరుతున్నాయి వాళ్ళ మాటలు.

గర్భసంచి రోగాలు .. హార్మోన్ల సమస్యలు. ఒళ్ళంతా తెల్ల మచ్చలు , కళ్ళు కనబడడం లేదని కళ్ళ డాక్టర్ దగ్గరకు వెళ్తే కాన్సర్ డాక్టర్ దగ్గరకి వెళ్ళమంటున్నారు. ఆ డాక్టర్ బ్రెయిన్ ట్యూమర్ అని చెప్పడం మామూలయింది ఈ ఊళ్ళో. ప్లాంటు వేడికి పక్షులన్నీపొయాయి. అవి ఎక్కడా కనిపించట్లా..నక్కల ఊళలూ..అడవిపందుల జాడలూ లేవు పద్దెనిమిదేళ్ళ వయస్సు యువకుడు నాగ చెప్పుకుపోతున్నాడు.  అవునన్నట్లు మిగతా వాళ్ళు తలలూపుతూ .. అవునంటూనో మధ్యలో తామూ ఒక మాట కలుపుతూనో .. వాళ్ళ మొహాల్లో విషాద ఛాయలు అలుముకుంటూ.

పొమ్మనలేక పొగపెట్టారుగా .. నాలాంటి వాళ్ళం ఇక్కడ ఉండలేక పట్నం వెళ్లి పోయాం. కలో గంజో తాగి బతకొచ్చని. ఇగో ఈ ముసలాళ్ళు కదలమంటే కదల్నే కదలరు. నిష్టూరంగా అని ఇక్కడ జనం ఏడుస్తుంటే అక్కడ కంపెనీ లాభాల పండుగ చేసుకుంటోంది ఉద్రేకంగా చెప్పుకు పోతున్నాడు నాగ.

ఆ యువకుడి నుదిటిపై ఉన్న చింతగింజంత నల్లటి మచ్చనే చూస్తూ ‘నువ్వు అంజి తమ్ముడివా .. ‘ సంశయంగా అడిగాడు సురేష్ .  ఇన్నేళ్ళయినా బాగానే గుర్తుపట్టావే అన్న ఆశ్చర్యం వాళ్ళలో.

‘అవునన్నా, భలే గుర్తుపట్టావ్.  నేను నీ ఫ్రెండ్ అంజి తమ్ముడినని నేనే పరిచయం చేసుకుందామనుకున్నా .  ఇన్నేళ్ళ తర్వాత నువ్వు గుర్తుపట్టలేవనీ .. ‘ చిరునవ్వుతో అని  చిన్న విరామమం ఇచ్చి కళ్ళలో సుడులు తిరుగుతున్న నీటిని ఆపే ప్రయత్నం చేస్తున్నాడతను.

‘వాడినీ కంపెనీ ఎత్తుకుపోయింది మీ తమ్ముళ్ళ కంటే ముందే .. ‘ విచారవదనంతో పెద్దాయన.

 అంతలో తన కోసం కూతురు పంపిన కజ్జికాయలు, కారప్పూస ప్లేటు  తెచ్చి తినమంటూ  సురేష్ చేతిలో పెట్టింది ఓ స్త్రీ.

‘నువ్వు  తిను బాబూ,’ అని అంతా పదండి.  కాసేపు అబ్బాయిని విశ్రాంతి తిసుకోనివ్వండి ‘ అంటూ అందర్నీ తరమబోయాడు పెద్దాయన.

 ఫర్వాలేదు లేదు లెండి . మన ఊరిని చూడాలని , అందర్నీ కలవాలని ఎంతో ఆత్రుతతో వచ్చా . చెప్పనీయండి ఇక్కడి విషయాలు . ‘ గొంతు పెగిల్చిన సురేష్

‘ఇంకేముంది సురేష్ బాబూ చెప్పడానికి, ఒకప్పుడు నిండుకుండ లాంటి మన ఊరు వట్టిపోయింది. ప్రపంచపు చీకట్లు పారదోలి వెలుతురులు విరజిమ్మే పవర్ ప్లాంటు  మన గ్రామాన్ని చీకటిలోకి నెట్టేసింది.  కొందరు సమయాని కంటే ముందే కాటికి చేరితే ఇంకొందరు కాటికి చేరువలో .. అవిటివాళ్ళయి .. గుడ్డి వాళ్ళయి.. కాన్సర్ .. కిడ్నీ వ్యాధుల పీడితులై .. ‘  గుండెల్లోంచి పెల్లుబుకుతున్న ఆవేదనకి అడ్డుకట్ట వేసి బంధించడం కోసం కొద్దిగా ఆగి కళ్ళు వోత్తుకున్నాడతను.

ఇదా తను చూడాలని తహతహలాడి పరిగెత్తుకొచ్చిన తన ఊరు మౌనంగా రోదించింది సురేష్ హృదయం.  అనాధాశ్రమంలో పెరిగి చదువుకుంటూనే పర్యావరణ కార్యకర్తగా ఎదుగిన సురేష్ కల్పక్కం అణువిద్యుత్ కేంద్రానికి వ్యతిరేకంగా జరిగిన ఉద్యమాలని దగ్గరగా చూశాడు.   కొన్ని సార్లు తానూ పాల్గొన్నాడు. అతనిప్పుడు తీవ్రంగా ఆలోచిస్తున్నాడు.  తిరిగి వెళ్తే సాఫ్ట్ వేర్ ఇంజనీరుగా మంచి ఉద్యోగంలో చేరి లక్షల్లో డబ్బు సంపాదిస్తాడు. తల్లిని దగ్గర పెట్టుకుని చికిత్స చేయిస్తాడు. చెల్లికీ సాయం అందించగలడు.  కానీ .. తన గ్రామంలాంటి గ్రామాలూ ఇలా మండిపోవలసిన్దేనా .. . ఈ కారుచిచ్చు కాల్తూనే ఉండాల్సిన్దేనా .. సురేష్ ఆలోచనలకి అంతరాయం కలిగిస్తూ ‘ప్రభుత్వాల, నాయకుల  అవిటితనం మమ్మల్ని పనికిరాని వాళ్ళుగా మార్చేసింది ‘ కాళ్ళు వంకర తిరిగిన పెద్దతను అన్నాడు.

‘శారీరకంగా , మానసికంగా శక్తి విహీనమైన తరం , మానసికంగా శారీరకంగా వికసించలేని స్థితి ..  ‘ చెప్పుకుపోతున్నాడు అంజి తమ్ముడు నాగ

ఏమీ ఎరగనట్లు .. తనకేమీ పట్టనట్లు.. ప్రపంచానికేదో మేలు చేసేస్తున్నట్లు దూరంగా వెలుగులు విరజిమ్ముతున్న యన్టి పి సి కేసి చూస్తూన్న సురేష్ లో కొత్త ఆలోచనలు .   కలకత్తా నుండి కచ్ వరకూ సాగరతీరంలో పవర్ ప్లాంట్లు పెడ్తామంటున్న విషయం అతని మదిలో మెదిలింది.  పవర్ అవసరమే . నిత్యావసరమే .. కానీ ప్రజల సంక్షేమం కూడా ప్రభుత్వం బాధ్యతేగా .. ప్రజల్ని పెనం మీద నుంచి పొయ్యిలో పడేయడం కాదుగా..?  సహజ సిద్దంగా లభించే వనరుల్ని ఎంతవాడినా తరిగిపోని ఇంధన వనరుల్ని ఎందుకు ప్రోత్సహించడం లేదు.. ఆ దిశగా సాగే పరిశోధనల్ని .. ఆ ఫలితాల్ని ప్రజలకి అందుబాటులోకి తెచ్చే యత్నం చేస్తే.. అవును , నా కార్య క్షేత్రం ఇదే .. ఇదే .. మనసులోనే అనుకున్నాడు సురేష్ .  పర్యావరణ కార్యకర్తగా తన అనుభవాలు అక్కడివారితో  పంచుకున్నాడు .

ఆసక్తిగా అన్నీ విన్న పెద్దాయన  ‘నూరు గొడ్లను తిన్న రాబందుకైనా ఒకటే గాలిపెట్టు కదా ..’ అన్నమాట అక్కడున్నవారిని ఆలోచనలో పడేసింది .

వి. శాంతి ప్రబోధ

Published in Arunatara July, 2016

 

 

 

ఆమె ఎప్పటికీ సజీవమే .. 

ఆమెను చూడగానే ఒక అమ్మలా ,  అమ్మమ్మలా కనిపింస్తుంది. కనిపించడమే కాదు వారిలాగే ఆదివాసీలను అక్కున చేర్చుకుంది.  ఆమె మరెవరో కాదు  తొలితరం ఆధునిక రచయిత్రి మహాశ్వేతాదేవి. ఇప్పుడావిడ  ఈ లోకం నుండి భౌతికంగా నిష్క్రమించింది. కానీ , అడవి బిడ్డల అమ్మగా ఆరిపోని దీపమై ఎప్పటికీ వెలుగుతూనే ఉంటుంది.
కారణం ఆమె సామాజిక దృక్పథంతో , సమకాలీన సమాజ పరిస్థితులను అద్ధంపడుతూ , సమాజాభివృద్ధికి మార్గదర్శనం చేస్తూ రచనలు చేసే కలంయోధురాలు ,  సుప్రసిద్ధ సాహితీవేత్త మాత్రమే కాదు.  సామాజిక న్యాయం తన రచనల్లో చూపడమే కాదు వ్యక్తిగతంగానూ వాటికోసం పోరాడిన సాహసి , గొప్ప ఉద్యమ కారిణి మహాశ్వేతాదేవి .    కాలేజీలో పాఠాలు చెబుతూనే తీరిక సమయంలో సామాజిక కార్యక్రమాలకు సమయం వెచ్చించేది  మహాశ్వేతాదేవి.  ఆ క్రమంలో కలిగిన సామాజిక అనుభవాలు ఆమె జీవనగమనాన్ని మార్చివేశాయి.   తన జీవితంలో సగంపైనే సంతాల్ ఆదివాసీ తెగల మధ్యే గడిపేలా చేశాయి. దేశవ్యాప్తంగా ఆదివాసీల హక్కుల కోసం, వారి సంక్షేమంకోసం పోరాడేలా ముందుకు నడిపించాయి .  మహాశ్వేతాదేవి  ప్రభుత్వం అనుసరించే పారిశ్రామిక విధానాల వల్ల నష్టపోతున్న ఆదివాసీల పక్షాన నిలబడి వారి సమస్యలను గొంతెత్తి చాటింది .  అంతే కాకుండా వ్యవసాయ భూములను పరిశ్రమలకు కేటాయించడాన్ని నిరసించింది .   తన రచనల ద్వారా వచ్చిన సొమ్ముని ఆదివాసీల కోసం ఖర్చుచేసింది  మహాశ్వేతాదేవి .
అందుబాటులో వున్న వనరులను సద్వినియోగ పరుచుకుంటూ ఆదివాసీల్లో అక్షరాస్యత పెంచడానికి  మహాశ్వేతాదేవి చేసిన కృషిని కొద్ది మాటల్లో చెప్పలేం .  ఆదివాసీల కోసం ఆదివాసీల  లిపిలోనే రాత పత్రిక నడిపారు . ఒకప్పుడు పోడు వ్యవసాయం చేసుకునే ఆదివాసీలు ఇప్పుడు రైతులుగా పంటలు పండిస్తున్నారు . అదేవిధంగా ఆదివాసీ మహిళల అభ్యున్నతికి ఆమె చేసిన కృషి తక్కువేమీ కాదు . వారిలోని హస్త కళల్ని , వృత్త్తి నైపుణ్యాలని పెంచి వారి జీవితాల్లోకి వెలుగును తేవడంలో చేసిన కృషి అసామాన్యమైనది .  ఆదివాసీ, గిరిజన తెగల్లో అక్షరాస్యత పెంచడానికి,  వారి అభ్యున్నతికోసం  అవిరళ  కృషి  చేసినందుకు గాను 1997లో  ఆసియా నోబెల్ గా పిలుచుకునే రామన్ మెగసెసే అందుకున్నారు ఆమె.
వాస్తవ జన జీవనంలోంచి సాహితీ సృజన చేసే ప్రయత్నంగా జనంలోకి వెళ్లి విషయ జ్ఞానం తో శక్తివంతమైన రచనలు చేశారు మహాశ్వేతాదేవి .  ఆమె సాహిత్య జీవితం 1956లో ప్రారంభమైంది .  సిపాయిల తిరుగుబాటును నడిపించిన ఝాన్సీరాణి పై రాసిన క్వీన్ అఫ్ ఝాన్సీ ‘ ఒక ప్రయోగాత్మక రచన . క్షేత్ర స్థాయిలో ఎంతో పరిశోధన చేసిన తర్వాత రాసిన నవల ఇది .   ఆ తర్వాత ‘ అరణ్యేన్ అధికార్’ నవల రాసారు.  ‘ అరణ్యేన్ అధికార్ నవలకి 1996 లో సాహిత్య అకాడెమీ అత్యున్నత పురస్కారం  జ్ఞానపీఠ్ అవార్డు వచ్చింది .
బెంగాల్ లో అరవయ్యో  దశకం చివర్లో యువతరాన్ని ఉర్రుతలూగించిన  నక్సల్బరీ ఉద్యమ నేపథ్యంలో రాసిన నవల ‘హజార్ చౌరాసియా కీ మా ‘  (ఒక తల్లి) భారతీయ సాహిత్యంలో ఒక సంచలనం.  ‘హజార్ చౌరాసియా కీ మా ‘   సినిమాగా రూపొంది ఆమెకు జాతీయ , అంతర్జాతీయ ఖ్యాతి తెచ్చిపెట్టింది . అదే విధంగా రుడాలి నవల అదే పేరుతోనూ , గాంగోర్ నవల ‘చోళీ కె పీచే ‘ సినిమాలుగా వచ్చ్చాయి . ఆదివాసీల జీవన సమస్యలను చిత్రీకరించిన ఆమె రచనలు  పలు భారతీయ భాషల్లోకి అనువాదమయ్యాయి .
మహాశ్వేతాదేవి చేసిన ఆదివాసీ హక్కుల ఉద్యమకారిణిగా కలం  సాహిత్య , సామజిక స్వెలకు గుర్తింపుగా ఎన్నెన్నో అవార్డులు , రివార్డులు అందుకున్నారామె .  భారత ప్రభుత్వ అత్యున్నత పౌరస్కారాల్లో రెండోదైన పద్మభూషణ్ 2006 లో అందుకున్నారు .
2006 అంతర్జాతీయ పుస్తకమహోత్సవానికి మహాశ్వేతాదేవి విశిష్ట అతిధి గా హాజరైంది. ఫ్రాంక్ఫర్ట్ లో జరిగిన ఆ సభలో ఆమె చేసిన కీలకోపన్యాసం చిరస్మరణీయమైంది.  అడవి బిడ్డల హృదయాల్లోనూ  భారతీయ సాహిత్యంలోనూ  తనదైన ముద్ర వేసుకున్న మహాశ్వేతాదేవి ఎప్పటికీ సజీవమే .
వి. శాంతిప్రబోధ
published in Prajathanthra daily edit page on 2.8. 2016

తెలంగాణా వైతాళికుడు దాశరధి

దాశరథి పేరు వినగానే నాకు మొదట గుర్తొచ్చేది సినిమా పాటలు.  ఆ తర్వాత ఇందూరు ఖిల్లా. 

నా చిన్నప్పుడు రేడియోలో మీరుకోరిన పాటలు, వివిధ భారతి, రేడియో సిలోన్ లలో మా అమ్మ పాటలు వినేది. ఆ పాటలు వస్తుంటే అమ్మ పనులు చేసుకుంటూ వినడం ఇప్పటికీ గుర్తే. అవి అలా నా చెవిన పడేవి. కొన్నిపాటలు నేనూ చాలా ఇష్టంగా వినేదాన్ని.   పాటకి  వేసే ముందు గానీ , తర్వాత గానీ సాహిత్యం శ్రీ శ్రీ ,  దాశరథి, సి. నారాయణ రెడ్డి , కొసరాజు మొదలైన పేర్లు ఏవో చెప్పేవారు. అలా దాశరథి సాహిత్యం పాటగా  నాకు పరిచయమైంది.  ఆయన  రాసిన పాటలు కొన్ని నా స్మృతిలో నేటికీ నిలిచిపోయాయి.  వాటిలో ‘ గోదారి గట్టుంది గట్టు మీద సెట్టుంది సెట్టుకొమ్మన పిట్టుంది పిట్టమనసులో ఏముంది’ అనే పాట నాకెంతో ఇష్టంగా ఉండేది,   అదే విధంగా ‘ ఖుషీ ఖుషీగా నవ్వుతూ చలాకి మాటలు రువ్వుతూ..’ , ‘గోరంక గూటికే చేరావు చిలకా ; గోరొంక కెందుకో కొండంత అలక’ , ‘ మదిలో వీణలు మ్రోగె ఆశలెన్నొ చెలరేగె కలనైన కనని ఆనందం ఇలలోన విరిసె ఈనాడె ‘ కుడా నాకిస్టమైనవే . దాశరథి  కొన్ని వందల పాటలు రాసి  ఎంతమంది అభిమానుల్ని సంపాదించుకున్నారో కదా …! 
 
ఆ తర్వాత దాశరథి కృష్ణమాచార్య గురించి చదివాను. విన్నాను.   1986 లో నిజామాబాద్ ఖిల్లాని మొదటిసారి చూసాను. నిజామాబాదు నుండి వర్ని వెళ్ళే దారికి కొద్ది దూరంలో ఖిల్లా కనిపిస్తుంది.  ఖిల్లాపైన జిల్లా జైలు ఉందనీ ఆ జైలులోనే  దాశరధి కృష్ణమాచార్య , వట్టికోట ఆళ్వారుస్వామిలతో పాటు ఎంతోమంది ఉన్నారని తెల్సి ఆ ఖిల్లా జైలు అంటే ఏదో చెప్పలేని అభిమానం ,గౌరవం. గొప్ప ఉత్తేజం.  ఖిల్లా మీదుగా ఎన్నిసార్లు వెళ్ళానో లెక్కలేదు . కానీ, లోపలి వెళ్లి చూసే అవకాశం మాత్రం రాలేదు.

ఇందూరు ఖిల్లా జైలులో ఉండి దాశరధి రాసిన పద్యాలు, అందులోని వాక్యాలు ఆనాడే కాదు ఈనాడూ స్పూర్తిని రగులుస్తూనే ఉంటాయనడానికి ఉదాహరణ తెలంగాణ ఉద్యమం. నిన్నటి తెలంగాణ ఉద్యమంలో బాగానలిగిన వాక్యం, ఎందరికో ప్రేరణ ఇచ్చిన వాక్యం, తెలంగాణ ఆత్మగౌరవాన్ని వెలుగెత్తి చాటిన వాక్యం ‘నా తెలంగాణ కోటి రతనాల వీణ ‘.

‘దేశమంటే మట్టికాదోయ్ , దేశమంటే మనుషులోయ్ ‘ అన్న గురజాడ మాటల్ని గుర్తుకు తెస్తుంది ‘ తెలంగాణ అంటే రైతుదే ‘ అన్న దాశరధి వాక్యం .   రైతుదే’ శీర్షికన అగ్నిధారలో రాసిన కవితలోనిదే ‘నా తెలంగాణ కోటి రతనాల వీణ ‘

నిజాంపాలనలో రజాకార్ల అరాచకాలతో నలిగిపోతూ అష్టకష్టాలు పడుతున్న ప్రజల కష్టాలను చూసి చలించపోయాడు దాశరథి. నిజాం రాజ్యంలోని ప్రజల అగచాట్లు, నిజాం నిరంకుశత్వం, ప్రజల పోరాటాలు, భారత స్వాతంత్రం, భారత సైన్యాల ప్రవేశం, నైజాం విమోచన వంటివి ఆయన పద్యాలకు వస్తువులుగా చేసుకున్నాడు .  ఆనాటి సాంఘిక, ఆర్ధిక , రాజకీయ పరిస్థితులే ఆయనతో తిరుగుబాటు రచనలు చేయించాయి.   నిజాం రాజు నిరంకుశ పాలనకు వ్యతిరేకంగా కలం ఝుళిపించిన  దాశరధి  రజాకర్లపోషకుడైన నిజాం గద్దె దిగాల్సిందిగా ఘర్జించాడు. ఆయన తన సాహిత్యంతో నిప్పుకణికలను రగిల్చాడు.   పదునైన పద్యాన్ని తన ఆయుధంగా చేసుకుని అక్షర నగారా మోగించాడు. పీడిత ప్రజల గొంతుకగా మారాడు.

ముసలి నక్కకు రాచరికంబు దక్కునే అని గర్జించారు. దగాకోరు బటాచోరు రజాకారు పోషకుడవు, దిగిపొమ్మని జగత్తంత నగారాలు కొడుతున్నది, దిగిపోవోయ్, తెగిపోవోయ్”అని నిజామును సూటిగా గద్దిస్తూ రచనలు చేసారు.  నిజాం రాజు తరతరాల బూజు అని తన రాతలతో దులిపాడతను.  ఫలితంగా జైలు పాలయ్యాడు.  జైలు గోడల్నే కాగితాలుగా చేసుకున్నాడు . పళ్ళు తోముకోవడానికి ఇచ్చే బొగ్గుతో ఎక్కుపెట్టిన బాణల్లాంటి రచనలు చేశాడు. తెలంగాణ ప్రజల కన్నీళ్లను అగ్నిధారగా మలిచాడు దాశరథిగా సుప్రసిద్దుడైన దాశరథి కృష్ణమాచార్య.


రైతులంటే దాశరధి కి ఎనలేని గౌరవం.  ఆరుగాలం కష్టించి పని చేసే రైతుకు ఫలితం దక్కడం లేదని ఆవేదన కన్పిస్తుంది.   తెలంగాణ రైతుదేననే  నినాదాన్ని వినిపింస్తుంది  రైతుదే ‘ లో .

ప్రాణము లొడ్డి ఘోర గహ 
నాటవులన్ బడగొట్టి మంచి మా
గాణములన్ సృజించి ఎము 
కల్ నుసిజేసి పొలాలు దున్ని, భో
షాణములన్ నవాబునకు 
స్వర్ణము నింపిన రైతుదే, తెలం
గాణము రైతుదే; ముసలి 
నక్కకు రాచరికంబు దక్కునే?

ఓ నిజాము పిశాచమా, కానరాడు
నిన్ను బోలిన రాజు మాకెన్నడేని
తీగలను తెంపి అగ్నిలో దింపినావు
నా తెలంగాణ కోటి రతనాల వీణ…
 
ఈ పద్యాన్ని మన ఇందూరు జైలు గది గోడలపై పళ్ళు తోముకోడానికి ఇచ్చిన బొగ్గు ముక్కతో రాశాడు దాశరథి.  జైలు అధికార్లు చెరిపినప్పుడల్లా మరో గోడమీద ఆ పద్యం ప్రత్యక్షమేయ్యేదట . దాన్ని వట్టికోట రాసేవారట.  నేడు రాజులు పోయారు. రాజరికాలు పోయాయి కాని ఎముకలు నుసినుసి జేసి దున్నిన పొలాల్లోనే రైతన్న పీనుగై వేలాడుతున్న స్థితి చూస్తే దాశరధి ఎలా స్పందించేవాడో … ??
దాశరథి గొప్ప రచయిత , కవి మాత్రమే కాదు మంచి ఉపన్యాసకుడు కూడా . భావప్రేరిత ఉపన్యాసాలతో  చైతన్యం కలిగించాడు. రగిలించాడు .  తెలంగాణా వైతాళికులలో ఒకరైన దాశరధి కృష్ణమాచార్య జయంతిని అధికారికంగా నిర్వహించడం ఆయన గొప్పదనానికి నిదర్శనం .

వి. శాంతి ప్రబోధ
Published in Sahitya Prasoona Dashardhi special issue 22 July, 2016

 

బాలల ఆరోగ్యం ఎవరి బాధ్యత?

భావి భారత నిర్మాణానికి పిల్లలే సంపద .   పిల్లలకి ప్రాధాన్యత నివ్వడం అంటే భవిష్యత్ ప్రపంచం పై  ఇన్వెస్ట్ చేయడమే అంటారు విజ్ఞులు.  మన  దేశ జనాభాలో 37 శాతం పిల్లలే. అంటే మూడింట ఒక వంతు పైనే పిల్లలు ఉన్న దేశం మనది . అంటే మనం సంపన్నుల కిందే లెక్క .  కానీ ఎప్పుడూ ..?  ఆ పిల్లలంతా సరైన పోషకాహారం అందుకుంటూ మంచి ఆరోగ్యంతో విద్య అభ్యసిస్తున్నప్పుడు.  శారీరకంగా , మానసికంగా పువ్వులా వికసిస్తున్నప్పుడు .   బాలల వికాసానికి  అవసరమైన అలాంటి పరిస్థితులు మనదేశంలో ఉన్నాయా.. అవసరమైన వసతులు బాలలకోసం కల్పిస్తున్నామా .. ?

మరో ఆరేళ్లలో అంటే 2022 నాటికల్లా భారత్ అభివృద్ధి చెందిన దేశంగా సూపర్ పవర్ దేశంగా వెలిగిపోనుందని మన ఏలికలు ఘంటాపథంగా  చెప్తున్నారు .  గత ఏడాది అమెరికా అధ్యక్షుడు బరాక్ ఒబామా భారత్ పర్యటన సందర్భంగా భారత్ వర్ధమాన దేశం కాదనీ, అభివృద్ధి చెందిన దేశం అని కొనియాడారు. శక్తి వంతమైన దేశం అని మరొకరు అభివర్ణిస్తున్నారు .  అభివృద్ధి చెందిన దేశాలు అవే మాటలు వల్లిస్తున్నాయి .  నిజమేనా ..? నిజ్జంగా భారతదేశం సూపర్ పవర్ దేశంగా వెలిగిపోనుందా … ?!

అభివృద్ధికి కొలమానం ఏమిటి? పాటించవలసిన ప్రమాణాలు ఏమిటి ? ఐక్యరాజ్యసమితి అభివృద్ధి ప్రణాళిక (UNDP) లోని మానవ భివృద్ధి సూచిక ప్రకారం  జీవితకాలం , ఆరోగ్యం , శిశు సంక్షేమం, జీవన ప్రమాణం, విద్య , అక్షరాస్యత, మొదలైనవన్నీ ప్రమాణాలే.  2015 మానవాభివృద్ధి సూచిక ప్రకారం 177 దేశాలలో భారతదేశం  130వ స్థానంలో ఉంది .నార్వే 0.944 తో మొదటి స్థానంలో ఉంటే భారత్   0.609తో 130వ స్థానంలో ఉంది .  అభివృద్ధి ప్రమాణాల్లో ఒకటైన శిశు సంక్షేమం అభివృద్ధికి  వారి ఆరోగ్యం , పోషకాహారం , విద్య  ఇండికేటర్స్ గా చెప్తారు.

బాలలని ఆస్తిగా చూసే మనం వారి ఆరోగ్యానికి , అభివృద్ధికి ఏం చేస్తున్నామో ఒక సారి చూద్దాం .

మన బడ్జెట్లో పిల్లల ప్రాధ్యాన్యత ఎంత? పిల్లల జనాభాకి అనుగుణంగా బడ్జెట్ ఉందా ..? దేశ జనాభాలో 37 శాతంగా ఉన్న పిల్లల బడ్జెట్ 3.32 శాతం అంటే ఆశ్చర్యంగా ఉంటుంది . గత ఐదేళ్ల బడ్జెట్ ఒక్కసారి అవలోకిస్త్తే … 2012 – 13 లో 4. 76, 2013 -14 లో 4. 64, 2014-15 లో 4. 52, 2015 -16లో 3.26, ప్రస్తుత బడ్జెట్లో 3.32.. గత ఏడాది కన్నా కొద్దిగా పెరిగినట్లు కనిపించినప్పటికీ అది అంతకు ముందు సంవత్సరాల కంటే తక్కువే .
బాలల ఆరోగ్యం , అభివృద్ధి , విద్య , రక్షణ మొదలైన బడ్జెట్ కేటాయింపుల్లో కోత ఏ విధంగా ఉందో ఒక్కసారి చూద్దాం .
సమీకృత బాలల అభివృద్ధి పథకం ( ఇంటిగ్రేటెడ్ చైల్డ్ డెవలప్మెంట్ స్కీమ్ -ICDS ) బడ్జెట్ లో భారీ కోత వేశారు. గత ఏడాది   3. 44%  కేటాయిస్తే 2016-17 కి 2.40% మాత్రమే కేటాయించారు .
ఆరోగ్యానికి కేంద్ర ప్రభుత్వ వాటా 2012 -13 లో  0. 18% ఉంటే ఇప్పుడది 0.12%. ఇక్కడ పిల్లలు అంటే చిన్న పిల్లలు .11 ఏళ్లలోపు పిల్లలు.  కౌమార దశలో ఉండే పిల్లల ఆరోగ్యం గురించి కేటాయింపు మరింత తక్కువ . కౌమారదశలో ఉండే బాలల పునరుత్పత్త్తి ఆరోగ్యం కోసం తప్ప వేరే కేటాయింపులు లేవు .
అభివృద్ధి లో మాత్రం గుడ్డిలో మెల్ల అన్నట్లు కేంద్ర వాటా కొద్దిగా పెరిగింది . గతంలో 0 . 51% ఉంటే ప్రస్తుతం 0 . 77% గా ఉంది.
బాలల రక్షణ కు సంబంధించి కృశించిన కేంద్రం బడ్జెట్ చాలా ఆందోళన కలిగిస్తుంది . సరైన రక్షణ చర్యలు చేపట్టే అవకాశమే లేకుండా పోతుంది. బాలలపై మరిన్ని నేరాలు పెరగడానికి ఆస్కారం ఏర్పడుతుంది . బాలల రక్షణ కోసం కేటాయించిన బడ్జెట్ 0 . 03% మాత్రమే .  అంటే, బాలల రక్షణకు మనం ఇచ్ఛే ప్రాధాన్యత ఎంతో అర్ధమవుతుంది .
మన సర్కారు బాలల కోసం కేటాయించిన బడ్జెట్ ఎంతో చూశాం కదా .. ఇప్పుడు బాలల ఆరోగ్య పరిస్థితి అలా ఉందో చూద్దాం.
ఆర్ధికంగా ఎదిగిపోతున్నాం అంటున్నాం . మరి అదే విధంగా బాలల ఆరోగ్య స్థితిగతులు అభివృద్ధి చెందుతున్నాయా . పోషకాహారలోపం సాధారణమైన విషయం మనదేశంలో .  ఐదేళ్ల లోపు బాలల్లో 30% పిల్లలు తక్కువ బరువుతోనే కనిపిస్తారు. 49. 3 % అంగన్వాడీ సెంటర్లలో మాత్రమే టీకాలు వేసే సౌకర్యం ఉంది . 3-6 ఏళ్ల పిల్లల్లో 37. 9 మాత్రమే అంగన్వాడి కి వెళ్లగలుగుతున్నారు .6- 35 నెలల వయసులోని బాలల్లో 49. 2 % ఆ అవకాశం పొందగలుగుతున్నారు .   మిలీనియం డెవలప్మెంట్ గోల్స్ శిశు మరణాలను 27 కు తేవాలని చెప్పుకున్నా అది 42 గా ఉందని వరల్డ్ హెల్త్ అసెంబ్లీ ఆధ్వర్యంలో జరిగిన గ్లోబల్ న్యూట్రిషన్ సర్వే తెలిపింది

38. 7 శాతం పిల్లలు పౌష్టికాహారలోపంతో బతుకీడుస్తున్నారు మన దేశంలో .  ప్రభుత్వం తీసుకుంటున్న చర్యలు  క్షేత్ర స్థాయికి చేరడంలేదు . -. వెనుక బడిన దేశాలకంటే మన దేశంలోనే బాలల పరిస్థితి ఆందోళనకరంగా ఉంది.  పిల్లల్లో ఉన్న పోషకాహార లోపం సవరించడానికి కష్టం . పోషకాహార లోపం వల్ల శారీరక , మానసిక ఆరోగ్యం సమస్యలెన్నో తలెత్తుతాయి .

ప్రపంచ వ్యాప్తంగా ప్రతి ముగ్గురిలో ఒకరు పౌష్టికాహారలోపంతో బాధపడుతున్నారని ఈ మధ్యే గ్లోబల్ హెల్త్ ఆర్గనైజషన్ తెలిపింది. 132 దేశాల జాబితాలో భారత్ 114 వ స్థానం లో ఉంది అంటే పరిస్థితి ఎంత దయనీయంగా ఉందొ అర్ధం చేసుకోవచ్చు .

పుట్టిన ప్రతి బిడ్డకి జీవించే హక్కు ఉంది. అది మన ప్రాథమిక హక్కు . కానీ సరైన ఆహారం , ఆరోగ్యం , వైద్యం అందక వారు తమ హక్కుని కోల్పోతున్నారని స్పష్టమవుతోంది. ఓ పక్క ఆరా కోరా బడ్జెట్ అనుకుంటుంటే మరో పక్క  ఉన్న బడ్జెట్ సక్రమంగా వినియోగం గాక ఇక్కట్లు .  బాధ్యత ఎవరిది ? సూపర్ పవర్ దేశంగా పరుగులు పెడుతోందని చంకలు బాదుకుంటున్న ప్రభుత్వానిది కాదా .. ? !

 ఓ పక్క ట్రాన్సఫార్మ్ ఇండియా అంటూ అందుకోసం తొమ్మిది ప్రాధాన్యత అంశాలు ఎంచుకున్నారు మన నేతలు. వాటిలో ఆరోగ్యం మాత్రం లేదు.   బహుశా ప్రజారోగ్యం , బాలల ఆరోగ్యం యోగా అందించేస్తుందని అనుకుంటున్నారేమో .. అందుకే బడ్జెట్లో కోత విధిస్తున్నారేమో ..?! అందుకే ప్రజలలో ఆరోగ్య చైతన్యం రావడానికే యోగా చైతన్య  దినోత్సవం నిర్వహించారేమో …???

వి. శాంతి ప్రబోధ
published in  Prajathanthra daily on 22 July, 2016

తేలియాడే మేఘాల్లో .. తనూజ సోలో ట్రావెలింగ్

ఒక్కదాన్నే .. నేనొక్కదాన్నే..

ఇదే మొట్టమొదటిసారి ఎవ్వరూ వెంటలేకుండా ఒంటరిగా ప్రయాణం..
బెంగుళూర్ కో,  చెన్నైకో, పూనేకో   కాదు.  చిన్ననాటి నుండి కళ్ళింతలు చేసుకుని బొమ్మల్లో చూసి మురిసిన  హిమాలయాలలో తిరుగాడడం తనను చూసి తనే ఆశ్చర్యపోతోంది తనూజ.

అద్భుతంగా .. కొత్తగా గమ్మత్తుగా.. నా ఆత్మవిశ్వాసాన్ని రెట్టింపు చేసి నాకు నన్నే ప్రత్యేకంగా నిలబెడుతూ .. బయటి ప్రపంచం తెలియకుండా పెరిగిన నేను నేనేనా…  అనే విస్మయాన్ని వెన్నంటి వచ్చిన ఆనందం ..  ఆశ్చర్యం మనసు లోతుల్లోంచి పెల్లుబికి వచ్చి ఆమెని ఉక్కిరి బిక్కిరి చేసేస్తున్నాయి .

నా కళ్ళ ముందున్న ప్రకృతిని చూస్తుంటే నేను ఉన్నది ఇండియాలోనేనా ..అనేంత  వైవిధ్యం .. ఆ చివర నుండి ఈ చివరికి ఎంత వైరుధ్యం …?

ఒకే దేశంలో ప్రాంతానికీ ప్రాంతానికీ మధ్య మనిషి ఏర్పాటు చేసుకున్న సంస్కృతీ సంప్రదాయాలు , ఆచార వ్యవహారాలు , భాషలు మాత్రమే కాదు ప్రకృతి కూడా విభిన్నంగానే . విచిత్రంగానే ..  ఆ భిన్నత్వమే.. నూతనత్వం వైపు పరుగులు పెట్టిస్తూ..  కొత్తదనం కోసం  అన్వేషిస్తూ.. భావోద్ద్వేగాన్ని కలిగిస్తూ.. మనసారా  ఆస్వాదిస్తూ… తనువంతా ఉత్సాహం నింపుతుందేమో .. ???  ఒంకర టింకర ఎత్తుపల్లాల గతుకుల రోడ్డులో కదులుతున్న మహీంద్రా జీప్ లాగే ఆమె ఆలోచనలూ .. ఎటునుండి ఎటో సాగిపోతూ ..
తననే పట్టి పట్టి చూస్తున్న బాయ్ చూపులు, హోటల్ ఫ్రంట్ డెస్క్ వాళ్ళ చూపులూ  గుర్తొచ్చాయామెకి .  రూం బాయ్ మొహమాటంలేకుండా హైదరాబాదీ అమ్మాయిలు చాలా ధైర్యవంతులా..  ఆశ్చర్యంగా మొహం పెట్టి మనసులో మాట అడగడం,  విదేశీ మహిళలు ఒంటరిగా రావడం తెలుసు కానీ భారతీయ మహిళలు ఇలా రావడం తానెప్పుడు చూడలేదనడం జ్ఞాపకమొచ్చి ఆమె  హృదయం ఒకింత  గర్వంగా ఉప్పొంగింది. తనకిచ్చిన గొప్ప  కాంప్లిమేంట్ గా ఫీల్ అయింది.

దేశంలో ఏ మూలకెళ్ళినా భారతీయ సంస్కృతిలో ఆడపిల్లల స్థానం ఎక్కడో తెలిసిందే కదా.. ఎంత మిస్ అయిపోతున్నారు అమ్మాయిలు అని ఒక్క క్షణం మనసు విలవిలలాడింది. కానీ, కళ్ళ ముందు తగరంలా మెరిసే మంచు కొండల  సుందర దృశ్యాలు కదిలిపోతుంటే  వాటిని మదిలో ముద్రించుకుంటూ మళ్లీ ఆలోచనల్లో ఒదిగిపోయింది సాఫ్ట్ వేర్ ఇంజనీర్ తనూజ.
మనసులోంచి ఎగిసివచ్చే ఆలోచనల్ని అనుభూతుల్ని ఎక్జయిట్ మెంట్ ని ఎప్పటికప్పుడు పంచుకునే మనషులు లేరనే చిన్న లోటు ఫీలయింది ఆ క్షణం.

వెంటనే హ్యాండ్ బాగ్ తెరిచి ఫోన్ అందుకుంది. సిగ్నల్స్ లేవు.
ప్చ్..  నా పిచ్చిగానీ ఈ హిమపర్వత శిఖరాలపైకి నేను వచ్చానని ఫోన్  సిగ్నల్స్ నాతో పాటు పరుగెత్తుకొచ్చేస్తాయా ? తనలో తనే  చిన్నగా నవ్వుకుంది.  ఆత్మీయనేస్తం మనోరమ ఇప్పుడుండి ఉంటే .. ప్చ్ .. యూ మిస్స్డ్  ఎ లాట్ మనో .. అవును, నిజ్జంగా  మనో .. మనని ఒక వ్యక్తిగా కాకుండా ఆడపిల్లగా చూడ్డం వల్ల ఎంత నష్టపోతున్నామో ..
నీతో చాలా చెప్పాలి మనో.  చూడు నా జీవితంలో ఇంతటి అద్భుతమైన క్షణాలు కొన్ని ఉంటాయని అసలెప్పుడయినా అనుకున్నానా .. అనుకోలేదే.  కానీ ఆ క్షణాలను మనవి చేసుకునే చొరవ ధైర్యం మనలోనే ఉన్నాయని ఇప్పుడిప్పుడే అర్ధమవుతోంది. వాటిని మనం తెలుసుకోవాలి. మన జీవితంలోకి తెచ్చుకోవాలి. ఆ క్షణాలిచ్చిన వెలుతురులో మన జీవితపు బండిని మనమే నడుపుకోవాలి.

నువ్వు  నా మాటల్ని చిన్న పిల్లల మాటల్లా తీసుకోకుని నవ్వుకుంటావని తెలుసు .  అయినా చెప్తున్నాను , మన జీవితపు  పగ్గాలు మన చేతిలోకాకుండా మరొకరి చేతిలో ఉంటే ఎలా ఉంటుందో స్పష్టంగా అర్ధమవుతోంది.  నాలో పొరలు పొరలుగా కప్పడిపోయిన ఊగిసలాటల పొరలు రాలిపోతూ.. కరిగిపోతూ ఉన్నాయి.

ఈ ప్రయాణం జీవితం పట్ల ఒక స్పష్టమైన అవగాహన  ఇచ్చింది… అది తెల్సుకోలేకపోతే .. ఎంత మిస్సవుతామో, ఎంత కోల్పోతామో నాకిప్పుడు స్పష్టమవుతోంది.
అవును మనో .. నివ్వెంత మిస్ అయ్యావో మాటల్లో చెప్పలేను మనసులోనే మాట్లాడేస్తోంది తనూజ మిత్రురాలు మనోరమతో.  నీలాకాశంలో తేలిపోతున్న మేఘాల్లో ఒక మేఘమాలికలా తనూ తేలిపోతున్నట్లుంది ఆమెకు .

ఈ రోజు టూరిజం డిపార్ట్మెంట్ వారి వాహనంలో  గ్యాంగ్ టక్ నుండి ఎత్తు పల్లాల గతుకుల రోడ్డులో కొన్ని గంటల ప్రయాణం.

నేను ఒక్కదాన్నే .. థ్రిల్లింగ్ గా .  ఆ  తర్వాత వచ్చింది చాంగు లేక్.

నెత్తి మీద నుండి తేలిపోయే మేఘాల్లోను , కళ్ళముందు పొగమంచులా కదిలిపోయే  మబ్బుల్లోంచి ఈ మూడు గంటల ప్రయాణం.. ఓహ్ .. అమోఘం. అద్బుతం.  ముందున్నవి కన్పించనంతగా మేఘం కమ్మేసి .. ఓ పక్క ఎత్తైన కొండలు మరో వైపు లోతైన లోయలు. వాటి అంచులో ప్రయాణం ప్రమాదపుటంచుల్లో ఉన్నట్లే సుమా..!.  వాహనం ఏమాత్రం అదుపు తప్పినా , డ్రైవర్ ఏ కొద్ది అజాగ్రత్తగా ఉన్నా అంతే సంగతులు.  ప్రతి టర్నింగ్ లోనూ హరన్ కొడుతూ చాలా జాగ్రత్తగా డ్రైవింగ్ .. కమ్మేసిన మేఘం కింద దాగిన సరస్సు ను  చూసి నాలో నిరాశా మేఘం.

అంత కష్టపడి వచ్చానా..  లేక్ కన్పించలేదు.  పన్నెండు గంటలయినా సూర్యకిరణాల జాడలేదు.  నిస్పృహతో నిట్టుర్చాను.

అది గమనించాడేమో .. దగ్గరలో  బాబా హర్భజన్ సింగ్ ఆలయం ఉందని డ్రైవర్ చెప్పాడు.

అక్కడికి బయలు దేరా.  పాత టెంపుల్ నుండి  కొత్త టెంపుల్ కి వెళ్ళే దారిలోనే  టాక్సీ డ్రైవర్ ఇల్లు ఉందని తన ఇంటికి ఆహ్వానించాడు.
ఆహ్హాహ్హ.. నాకు వినిపిస్తోందిలే నువ్వేమంటున్నావో .. నీకు బుద్దుందా అని అచ్చు  మా అమ్మలాగే .. తిట్టేస్తున్నావ్ కదూ..? నువ్వు అట్లా కాక మరోలా ఆలోచిస్తావ్ .. ?

కానీ ఇప్పుడు చూడు, నేను ఒంటరి ఆడపిల్లననే భావనే కలుగలేదు తెలుసా ..?!.

జనసంచారం లేని కొత్త ప్రాంతం.  డ్రైవర్ వాళ్ళింటికి రమ్మనగానే వెళ్ళాలా వద్దా అని ఒక్క క్షణం ఆలోచించాను కానీ అది భయంతో కాదు.  శరీరాన్ని చుట్టుకున్న మేఘాల అలల ఒడిలో ప్రయాణం ఎక్కడ మిస్ అవుతానో అన్న మీమాంసతోనే సుమా .  నాకిక్కడ పగటి  కాపలాలు రాత్రి కాంక్షల విచారాలు అగుపించలేదబ్బా …

ఇంతటి ప్రతికూల వాతావరణంలో వీళ్ళు ఎలా ఉంటారో .. అనుకుంటూ  డ్రైవర్ తో మాటలు కలిపాను.

ప్రకృతి సౌందర్యం గొలుసులతో కట్టేసినట్లుగా ఉన్న నేను ఇప్పటివరకూ అతని వాహనంలోనే ప్రయాణించానా .. కనీసం అతని  పేరయినా అడగలేదన్న విషయం స్పృహలోకొచ్చి అడిగాను .
అతని  పేరు గోవింద్.  చిన్న పిల్లవాడే. ఇరవై ఏళ్ళు ఉంటాయేమో . చురుకైనవాడు.   చాలా మర్యాదగా మాట్లాడుతున్నాడు. అక్కడి వారి జీవితం గురించి చెప్పాడు.
మేం వెళ్లేసరికి వాళ్ళమ్మ చేత్తో ఏదో కుడుతోంది.  చేస్తున్న పని ఆపి లేచి తల్లి మర్యాదగా లోనికి  ఆహ్వానించింది.  తండ్రి పగటి నిద్రలో ఉన్నాడు.

నేను మాట్లాడే హిందీ ఆమెకు అర్ధం కావడం లేదు.  ఆమె మాట్లాడే టిబెటియన్ సిక్కిం భాష నాకు తెలియదు.

పేదరికం ఉట్టిపడే చెక్క ఇల్లు వారిది. చాలా చిన్నది కూడా . లోపలికి వెళ్ళగానే  రూం హీటర్ వల్ల వెచ్చగా ఉంది.   వాళ్ళమ్మ చేస్తున్న పని ఆపి వెళ్లి పొగలు కక్కే టీ చేసి తీసుకొచ్చింది.  నేను టీ తాగనని నీకు తెలుసుగా .. వాళ్ళు నొచ్చుకుంటారనో లేక  ఆ కొంకర్లు పోయే చలిలో వేడి వేడి టీ తాగితే హాయిగా ఉంటుందనో  గానీ ఆ నిముషంలో వారిచ్చిన టీకి నో అని చెప్పలేకపోయాను .

 

వారిచ్చిన హెర్బల్ టీ  ఆస్వాదిస్తూ పాడి ఉందా అని ఆడిగా.  నాలుగు జడల బర్రెలు ఉన్నాయని అవి టూరిస్ట్ సీజన్ లో వారికి ఆదాయాన్ని తెచ్చి పెడతాయని చెప్పారు. ఎలాగంటే ప్రయాణ సాధనంగా జడల బర్రెని వాడతారట .  నాకూ అలా ప్రయాణించాలని కోరిక మొదలైంది.

పాలు, పెరుగు కోసం జడల బర్రె పాలే వాడతారట. చనిపోయిన దాని చర్మంతో చాల మంచి లెదర్ వస్తువులు ప్రధానంగా షూ చేస్తారట .  వాళ్ళింట్లో తయారు చేసిన రకరకాల చేతి వస్తువులు చాలా ఉన్నాయి .  అన్ సీజన్ లో వాళ్ళు ఇల్లు కదలలేరు కదా .. అలాంటప్పుడు ఇంట్లో కూర్చొని తమ దగ్గరున్న వస్తువులతో హండీ క్రాఫ్ట్స్ చేస్తారట.  టూరిస్ట్ సీజన్ లో వాటిని టూరిస్ట్ లకు అమ్ముతారట .  వాళ్ళమ్మ చేసిన వస్తువులు చాలా బాగున్నాయి. వేటికవి కొనాలనిపించినా రెండు హ్యాండ్ బ్యాగ్స్ మాత్రమే కొన్నాను. నీ కొకటి , నాకొకటి .

తర్వాత గోవిందు వాళ్ళ నాన్నను లేపి నన్ను పరిచయం చేశాడు. తమ భాషలో ఏదో చెప్పాడు. ఆ తర్వాత కొద్ది సేపటికి వాతావరణం కాస్త అనువుగా మారుతుండడంతో మేం చాంగులేక్ కేసి వెళ్ళిపోయాం.

టూరిస్టులు ఎవరూ కనిపించలేదు. చుట్టూ ఎత్తైన పర్వతాలు తప్ప .  దగ్గరకు వచ్చేవరకూ అక్కడ ఒక లేక్ ఉన్న విషయమే తెలియదు. అలాగే వేచి చూస్తున్నా .. గాలికి కదలాడే సన్నని ఉల్లిపొర తెరల్లా నెమనెమ్మదిగా మేఘం తరలి పోతూ .. వెలుతురు పలచగా పరుచుకుంటూ ..

చుట్టు ముట్టు ధవళ కాంతులతో మెరిసే పర్వతాల నడుమ దోబూచులాడే మేఘపు తునకల కింద చంగూలేక్ . నా కళ్ళను నేనే నమ్మ లేకపోయానంటే నమ్ము.  అప్పటివరకూ ఈ అందాలను మేఘం చీకటి దుప్పటిలో దాచేసిందా..  కళ్ళ గుమ్మం ముందు అద్భుత సౌందర్యం కుప్ప పోసినట్లుగా .. రెప్పవాల్చితే ఆ సౌందర్యమంతా కరిగి మాయమవుతుందోనని ఊపిరి బిగబట్టి చూశాను .
తెల్లటి మేఘ విహంగాల  మధ్యలోంచి నడచి వస్తున్న జడల బర్రె  మసక మసకగా అగుపిస్తూ . అది ఎక్కవచ్చా.. మనసులోంచి ప్రశ్న పైకి తన్నుకొచ్చింది.  డ్రైవర్ విన్నట్లున్నాడు . మీ కోసమే దాన్ని నాన్న తీసుకొస్తున్నాడు. ఎక్కి సరస్సు చుట్టూ తిరిగి రావచ్చని చెప్పడంతో ఎగిరి గంతేసింది మనసు.
పొట్టి మెడతో నల్లగా పొడవైన జుట్ట్టు చిన్న చెవులు, రంగు కాగితాలు చుట్టి అలంకరించిన కొమ్ములు ,  దాని వీపుపై వేసిన దుప్పటి మన గంగిరెద్దులపై వేసినట్లుగా వేసి ఉంది . కాకపొతే బలంగా కనిపిస్తోంది .

మేఘం పోయి వెలుతురు బాగా పరుచుకుంది.  గంట క్రితం ఇక్కడ ఎంత చీకటి .?  పది అడుగుల దూరంలో ఉన్నది అస్సలు కన్పించనంతగా ..
నెమ్మదిగా జడలబర్రె మీద ఎక్కుతుంటే కొంచెం భయమేసింది . ఎక్కడ పడేస్తుందోనని.  నా కెమెరా గోవింద్  కిచ్చి ఫోటోలు తీయించుకున్నా. వాళ్ళ నాన్న యాక్ కి కట్టిన ముకుతాళ్ళు పట్టుకొని ముందు నడుస్తూ లేక్ చుట్టూ తిప్పుకోచ్చాడు .  అప్పుడు నా మనసులో కలిగిన ఉద్వేగాన్ని, అనుభూతుల్ని, అద్వితీయ భావాన్ని  నీకు సరిగా అనువదించగలనో లేదో .. సందేహం ..
వింతగా అనిపిస్తోందా మనో .. చిన్నప్పుడెప్పుడో యాక్ ఫోటో పుస్తకాల్లో చూడడం , చదవడం గుర్తొస్తోందా .. ఆ యాక్ పై కూర్చొని చంగూలేక్ చుట్టూ చక్కర్లు కొట్టి వచ్చా .

అక్కడి బోర్డ్ ఇంగ్లీషు, టిబెటియన్ భాషల్లో ఉంది. మనవాళ్ళు  చంగూ లేక్ అంటే ట్సొంగు లేక్ అని టిబెట్ వాళ్ళు అంటారట.   ఈ సరస్సు  సిక్కిం -టిబెట్ బార్డర్ కు దగ్గరలో తూర్పు దిశలో  ఉంది.  ఆ లేక్ కి వెళ్ళే దారి  కొన్నిచోట్ల బాగుంది. కొన్ని చోట్ల కనస్ట్రక్షన్ లో ఉంది. అక్కడ కొండ చరియలు విరిగి పడడం తరచూ జరుగుతూ ఉంటుందట.  కాబట్టి రోడ్లు తరచూ పాడయి పోతుంటాయట.  కంగారు పడకు తల్లీ .. నేను వెళ్ళిన సమయంలో కొండచరియలు విరిగిపడడం జరగలేదులే. అందుకే  ప్రతి మూడు నెలలకొకసారి రోడ్డు వేస్తూనే ఉంటారట. జీప్ కుదుపుతో కొన్ని సెకన్ల పాటు ఆమె ఆలోచనలకు చిన్న అంతరాయం.  ఆవెంటనే మళ్ళీ మనో వీధిలో ఆప్తమిత్రురాలు మనోతో ముచ్చట్లాడుతూ .

మనో తిట్టుకుంటున్నావా ..  ఎంత తిట్టుకుంటావో తిట్టేసుకో .. ఇప్పుడు హోటల్ చేరగానే ఫోన్ చేస్తాగా ..  గాంగ్ టక్ లో దిగగానే చేశాను .  అంతే.  నువ్వు నా కాల్ కోసం ఎంత ఆత్రుతపడుతున్నావో ఉదయం నీ మిస్డ్ కాల్స్ చూస్తే అర్ధమవుతోంది.  నిన్న గురుడాంగ్ మార్ లేక్ నుండి రాగానే చేద్దామనుకున్నా .. సిగ్నల్స్ లేక చేయలేకపోయాను.  ఎట్టి పరిస్థితుల్లోనూ ఈ రోజు చేస్తాలేవే ..

ఆ .. అన్నట్టు , నా పర్యటనలో  ముందటి రోజుల  విశేషాలు చెప్పలేదు కదూ .. నేను గ్యాంగ్ టక్ లో ముందే బుక్ చేసుకున్న హోటల్ చేరానా .. హోటల్ రూంలోంచి దూరంగా కనిపిస్తూ రా రమ్మని ఆహ్వానిస్తున్న హిమాలయాలు, వాటి చెంత చేరాలని ఉవ్విళ్ళూరుతున్న మనసును కొన్ని గంటలు ఆపడం ఎంత కష్టమయిందో..అప్పటికప్పుడు వెళ్లిపోలేను కదా .. !

నిరంతరం వచ్చే టూరిస్టులతో నిండి ఉండే హోటల్ వారికి ఇంకా చాలా విషయాలు తెలిసి ఉంటాయనిపించింది.  ఎటునుండి ఎటు వెళ్ళాలి అని మ్యాప్  పరిశీలించా .
నేనున్న హోటల్ లోని టూరిస్టులతో పిచ్చాపాటి మాటలు కలిపాను . వాళ్ళలో బెంగాలీ టూరిస్టులతో పాటు  కొద్దిమంది  విదేశీయులు  ఉన్నారు.   మరుసటి రోజు ఉదయం బయలుదేరి  త్రికోణంలో ఉండే గురుదాంగ్ మార్  లేక్, లాచుంగ్  ఆ తర్వాత యుమ్మాంగ్ ల ప్రయాణం పెట్టుకున్నామనీ , వాళ్ళ వాహనంలో మరో ఇద్దరికి చోటుందని మాటల్లో  చెప్పారు వాళ్ళు.  ఆ హిమపర్వతాల యాత్ర మహాద్బుతంగా ఉంటుందని విని వున్నాను కదా .

daari 9

వెంటనే ట్రావెల్ డెస్క్ వాళ్లతో మాట్లాడాను. వాళ్ళు టూరిజం డిపార్టుమెంటుతో  కాంటాక్ట్  ఏర్పాటు చేశారు . అదే రోజు నా ఫోటోలు, వివరాలు తీసుకుని మరుసటి రోజు నా ప్రయాణానికి పర్మిట్ వచ్చేలా చేశారు. ఇది  ఏప్రిల్ మూడో వారం కదా .. టూరిస్టులు మరీ ఎక్కువగా లేరు. ఇకనుండీ రోజు రోజుకీ పెరుగుతారట.  అదే టూరిస్టులు ఎక్కువగా ఉండే సమయాల్లో  పర్మిట్ రావడంలో ఆలస్యం కావచ్చట.  నేను వెళ్ళింది పీక్ టైం కాదు కాబట్టి నాకు వెంటనే పర్మిట్ వచ్చేసింది.   నేనూ వాళ్లతో జత కలిశాను . నలుగురు బెంగాలీలు, ఒక విదేశీ నేనూ వెళ్ళాం. ఖర్చు తగ్గుతుంది కదాని అందరం కలసి ఒకే వాహనంలో వెళ్ళే ఏర్పాటు.  మొత్తం మూడురోజుల ప్రయాణం.

వింటున్నావా మనో .. ఆ ప్రయాణం ఆద్యంతం అత్యద్భుతం . ఉదయం 11 గంటల సమయంలో గ్యాంగ్ టక్  నుండి మా ప్రయాణం ఆరంభమైంది. ఎత్తైన మంచు కొండలు , లోతైన లోయలు , దట్టమైన అడవులు దాటుతూ  అద్భుత అందాలతో అలరారే గ్రామాలను పలకరిస్తూ   సాయంత్రం 6 గంటలకి లాచుంగ్ చేరాం.

లాచుంగ్ 10వేల అడుగుల ఎత్తులో ఉన్న చిన్న పట్టణం. అక్కడికి వెళ్ళే దారిలో మంచు కరిగి ప్రవహిస్తూ  కొండలపై నుండి కిందకు సవ్వడి చేస్తూ జారిపోయే జలపాతాలు .. ఆ రోజు రాత్రి బస లాచుంగ్ లోనే. అక్కడి నుండి యుమ్తంగ్ లోయ చూసి పాములాగా మెలికలు మెలికలు తిరిగి షార్ప్ కర్వ్స్ తో ఉండే  రోడ్డులో  జీరో పాయింట్ కు చేరాం .. అదంతా మంచుతో నిండి ఉంది. మంచు కరుగుతూ  పాయలు పాయలుగా రాళ్ళను ఒరుసుకుంటూ పల్లంకేసి జారిపోతూ చేసే గలగలలు .. తీస్టా నదిలోకి పరుగులుపెడుతూ చేసే సవ్వడులు ..

ఆ నదితో పాటే ఉరకలు వేస్తూ కొండా కోనల్ని పలుకరిస్తూ అలా వెళ్లిపోవాలనిపించింది ఆ క్షణం.. తీస్టా నది బంగ్లాదేశ్ మీదుగా ప్రయాణించి  బ్రహ్మపుత్ర నదిలో ఐక్యం అవుతుందట. తిరుగు ప్రయాణం  మళ్లీ లాచుంగ్,  చుగ్తాంగ్ మీదుగానే లాచన్ చేరి అక్కడే బస చేశాం. మూడో రోజు  తెల్లవారు జామున 3గంటలకే  బయలుదేరి  8 గంటలకి  గురుడాంగ్ మార్  లేక్ కి చేరాం. మార్గ మధ్యలో తంగు వ్యాలీ లో ఆగి బ్రేక్ పాస్ట్ చేసాం.

లాచన్ నుండి దాదాపు ఐదు గంటల ప్రయాణం అత్యద్భుతంగా … ప్రపంచంలోని ఎత్తైన సరస్సులలో రెండోదట గురుడాంగ్ మార్ లేక్  చేరాం.  భూమికి 17100 అడుగుల ఎత్తులో ఉన్నాం.

ఏయ్ నీకు తెలుసా .. ?

ఎంత హిమపాతం ఉన్నప్పటికీ  వాతావరణం ఎంత మైనస్ డిగ్రీలలో ఉన్నప్పటికీ  గురుడాంగ్ మార్ లేక్ లోని  నీరు కొంత ప్రాంతంలో  గడ్డకట్టదట.  బుద్దిస్ట్ మాంక్ గురు పద్మసంభవ అక్కడి నీళ్ళు ముట్టుకొని తాగి దీవించడం వల్లే ఆ నీటికి పవిత్రత వచ్చిందనీ, అందుకే ఆ ప్రాంతంలోని నీరు గడ్డకట్టదని సిక్కిం ప్రజల నమ్మకం అని నాతో కలసి ప్రయాణం చేసిన బెంగాలీలు చెప్పారు.  చలికాలంలో అక్కడికి ఎవరూ వెళ్ళలేరు. చూడలేరు కదా ..? వెళ్ళడానికి ఎవరికీ పర్మిషన్ ఇవ్వరు అన్న సంగతి తెలిసిందే కదా .. అలాంటప్పుడు ఆ ప్రాంతంలో నీరు గడ్డ కట్టిందో లేదో ఎవరికైనా ఎలా తెలుస్తుంది చెప్పు ?

గురుడాంగ్ మార్ లేక్ నీరు  తిస్టా నదికి ప్రధాన సోర్స్ ల్లో ఒకటి అట. ఈ లేక్ కి చుట్టు పట్ల మరో రెండు లేక్స్ ఉన్నాయి. వాటికి మేం  వెళ్ళలేదు. ఇండో – టిబెట్ సరిహద్దులో ఉన్న ఈ  మూడు సరస్సులను చూడాలంటే  ఆర్మీ పర్మిషన్ తప్పని సరి అవసరం. తీస్టా నదిలో దిగి ఆ స్వచ్ఛమైన నీటిలో కాసేపు ఆడుకున్నాం. ఆ నీటి అడుగున ఉన్న గులక రాళ్లు నునుపుదేలి ఎంత స్వచ్ఛంగా మెరిసిపోతున్నాయో .. నువుంటే ఆ రాళ్ళన్నీ మూటగట్టుకు వచ్ఛేదానివి . నీ కాక్టస్ ల చుట్టూ అలంకరించడానికి .
అక్కడ ఉన్నంత సేపూ నేను నా దేశంలోనే ఉన్నానా అనే సందేహం.  కానీ ,   సిక్కిం ఉన్నది మనదేశంలోనే కదా ..  ఈశాన్య రాష్ట్రాలు దేశ సరిహద్దుల్లో ఉన్నాయి కాబట్టి  సరిహద్దు ప్రాంతాల్లోకి ఎటు వైపు వెళ్ళాలన్నా ఆర్మీ అనుమతి తప్పనిసరట .  సరిహద్దు ప్రాంతాల్లో భద్రతా దళాలు ఉన్నాయి కాబట్టి ఆ ప్రాంతంలో పొటోలు నిషేధం.  లేక్ దగ్గర పొటోలు తీసుకోవడానికి ఎలాంటి అభ్యంతరం పెట్టలేదు.  ఫోటోలు .. వీడియోలు నీకోసం సిద్దం చేస్తున్నాలే ..

ఆ చెప్పటం మరిచాను మనో ..  ఆర్మీ కాంపస్ ఉన్న దగ్గర చాలా నిబంధనలు.  బార్దర్స్ కి వెళ్ళే కొద్దీ మిలటరీ వాళ్ళ భద్రత చాలా ఎక్కువ. జీబ్ డ్రైవర్ చెప్పినా వినకుండా నేనెళ్ళి ఫోటో తీయబోయాను ఎక్కడనుండి చూసాడో ఏమో జవాను ఆరిచేశాడు .

గురుడాంగ్మార్ లేక్ కు 5 కిలోమీటర్ల ఆవల చైనా సరిహద్దు తెలుసా .. ? ఇవన్నీ చూస్తుంటే .. నాలో ఓ కొత్త శక్తి ఊటలు పుట్టుకొచ్చి ప్రవహిస్తున్నట్లుగా .. పుస్తకాలు ఎన్ని చదివితే ఈ అనుభవం వస్తుంది ..? ఆ..,  చెప్పు ?  ఎన్ని వర్క్ షాప్స్ లో పాల్గొంటే ఈ అనుభూతి వస్తుంది ? నాతో వఛ్చిన వాళ్లంతా ఎంతో మర్యాదగా స్నేహంగా ఉన్నప్పటికీ  నా అనుభవాలు, అనుభూతులు పంచుకుందామని నీకు ఫోన్ చాలా సార్లు  ట్రై చేశా .. ప్చ్ ..  సిగ్నల్స్ లేవు . ఎయిర్ టెల్ వాళ్ళ యాడ్ మనని మోసం చేసింది కదూ .. బియస్ యన్  యల్ నెట్వర్క్  కాస్త ఫర్వాలేదు . బెంగాలీ మిత్రులు అదే వాడుతున్నారులే .

నేనేం చేయనూ … నన్ను తిట్టుకోకు మనో . నెట్వర్క్ ని తిట్టుకో .. సరేనా …మనో
అటుచూడు .. ఉదయం వెండిలా మధ్యాహ్నం బంగారంలా మెరిసి సాయంత్రం ఎర్రగా  మారిపోయిన ఈ పర్వతశిఖరాలు చీకటిలో కరిగిపోతున్నాయ్ .. ఎంత అద్భుతమయిన దృశ్యమో ..

ఈ రోజు వెళ్ళివచ్చిన  చంగూ లేక్  టూర్ కి కూడా అప్పుడే  ప్రోగ్రాం ప్లాన్ చేసుకున్నా కదా..  ఉదయమే లేచి  ప్రయాణం కోసం మాట్లాడుకున్న వాహనం కోసం ఉద్వేగంతో ఆత్రుతతో ఎదురుచూపులు .  నీకు నవ్వు వస్తుందేమో .. చెప్తే ..  తనూజ మొహంలో సన్నని నవ్వు మొలిచింది . ఈ పనుల్లో పడి నీకు గానీ అమ్మ నాన్నలకు గానీ రాగానే ఫోన్ చేయలేక పోయాను.  ఈ రోజు రూం కి వెళ్ళగానే అమ్మా నాన్నలకి నీకు ఫోన్ చెయ్యాలి అనుకుంటూ హ్యాండ్ బాగ్ లో ఉన్న మొబైల్ తీసి మళ్లీ చూసింది.  ఊహు..  నెట్వర్క్ లేదు.

అమ్మ నాన్న గుర్తు రాగానే  కొద్దిగా నెర్వస్ గా ఫీలయింది ఆమె. ప్రస్తుతం నేనెక్కడ ఉన్నానో అమ్మకో నాన్నకో తెలిస్తే …చెప్పేస్తే .. అమ్మో..  ఇంకేమన్నా ఉందా ..?!
వాళ్ళని అంత ఇబ్బంది పెట్టొద్దని, మనసులో చేరి రొదపెడ్తున్న తపనని, కోరికని కాదనలేని సంఘర్షణ .  నాలో నేను ఎంతో సంఘర్షణ పడ్డ తర్వాతే ఈ నిర్ణయం తీసుకుంది అని సర్ది చెప్పుకోనే  ప్రయత్నం చేసింది తనూజ.  కానీ, నన్నింత చేసిన తల్లిదండ్రులకు చెప్పకుండా రావడం తప్పు అనే ఫీలింగ్ ఆమెను వదలడం లేదు. ఎప్పుడూ లేనిది ఇప్పుడు గిల్టీగా అనిపిస్తూ .. వాళ్ళని ఒప్పించుకుని వస్తే ఈ గిల్టీనెస్ ఉండేది కాదేమో .. ఇంకా ఎక్కువ ఆనందించే దాన్నేమో ..అనుకుందామె.
హిమాలయ సోయగాల లోయలల్లోకి జారిపోతూన్న తనూజ మనస్సులోకి, కళ్ళ ముందుకి అన్న ట్రావెల్ చేస్తానన్నపుడు ఇంట్లో జరిగిన సంఘటనలు ప్రత్యక్షమయ్యాయి.

***                          ***                            ***
అన్న ఒంటరిగా ట్రావెలింగ్ చేస్తానంటేనే అమ్మ అసలు ఒప్పుకోలేదు. ఇంటా వంటా లేదు , ఏమిటీ తిరుగుళ్ళు  అని గోల చేసింది.   లేకపోవడమేంటి .. మా నాన్న ఆ రోజుల్లోనే కాశీ యాత్ర కాలినడకన చేసోచ్చాడని గొప్పగా చెప్పింది నాన్నమ్మ.  చివరికి ఎట్లాగో నాన్నమ్మ సహకారంతో అన్న  పెద్ద వాళ్ళని ఒప్పించుకోగలిగాడు.  అదే నేనయితేనా  చాన్సే లేదు. అస్సలు ఒప్పుకోరు. అందుకే గదా ఈ సాహసం చేసింది.

నా కోరిక చెప్తే నవ్వి తీసి పడేసేవారు . అది తనకి తెలియనిదా ..? అంతగా చూడాలని ఉంటే పెళ్ళయ్యాక మీ ఆయనతో కలసి వెల్దువులే అంటారు. లేదా ఫామిలీ ట్రిప్ ప్లాన్ చేద్దాంలే అంటూ నన్ను బుజ్జగించ చూస్తారు . కాని ఒక్క దాన్ని పంపడానికి ససేమిరా అంటారు.  ఉద్యోగం కోసం బెంగుళూరు పంపడానికే అమ్మ చాలా ఆలోచించింది.  అతికష్టం మీద ఒప్పించుకోవాల్సి వచ్చింది. . ఏమన్నా అంటే ఆడపిల్లలకి భద్రత లేదు. పెళ్లిచేసేస్తే మా బాధ్యత తీరిపోతుంది  అంటూ మొదలుపెడుతుంది. నాన్నదీ అదేమాట. పెళ్లి ప్రయత్నాలు మొదలుపెట్టారు కూడాను. పెళ్లి అయితే భద్రత ఎలా వచ్చేస్తుందో .. ? వచ్చేవాడికి ఇవేమీ నచ్చకపొతే … ? నచ్చిన పని చేయలేకపోతే వచ్చే నిస్పృహ , నిరాశ లతో  నిస్తేజంగా ఉండే మెదడు ఆలోచించడం మానేసి రాజీ పడిపోతుందేమో..మిగతా అమ్మాయిల్లాగే తన జీవితమూ పరిమితం అవుతుందేమో .. ఎన్నెన్నో  సందేహాలూ ప్రశ్నలూ కలవరపరిచాయి.

ఉద్యోగం కోసం విశాల ప్రపంచంలోకి అడుగుపెట్టాక చాలా చదువుతోంది, తెలుసుకుంటోంది. తనను తాను విశాలం చేసుకుంటోంది ..తనలోని చీకటిని, నిశబ్దాన్ని బద్దలు చేస్తూ కలలను చిగురింపచేసుకునే ప్రయత్నమేగా  ఈ ప్రయాణం. జీవితమంటే ఖరీదైన ప్రాంతాల్లో  తిరగడం, డబ్బుతో సంతోషం కొనుక్కోవడమా కానే కాదు.  నిజమైన  జీవితాన్ని అనుభవించాలంటే, ఆస్వాదించాలంటే , ఆనందించాలంటే మారుమూల గ్రామాలోకి  ఎవ్వరూ వెళ్ళడానికి సాహసించని ప్రదేశాలకు వెళ్ళాలి. వారి జీవితాన్ని పరిశీలించాలి  . వాళ్లతో కరచాలనం చేసి వాళ్ళలో ఒకరుగా కలసిపోవాలి . అప్పుడే కదా జీవితం తెలిసేది .   మొదటి ప్రయాణం టూరిస్టులా వెళ్లి రావాలి.  ఆ తర్వాతే ట్రావెలర్ అవతారం ఎత్త్తాలని ఎన్నెన్ని ఆలోచనలో ..    తన ఆలోచనల ఆచరణ  సాహసమో.. దుస్సాహసమో.. కాలమే చెప్పాలి.
తన ఆలోచనలు చిన్ననాటి  మిత్రురాలు , కొలీగ్ అయిన మనోరమతో చెప్పినప్పుడు చెడామడా తిట్టింది. ఇవ్వాళా రేపు బస్టాపులోనే ఒంటరిగా నిల్చోలేని పరిస్థితి . ఇంట్లో ఉన్న ఆడదానికే భద్రత కరువైన పరిస్థితుల్లో సోలో ట్రవేలింగా .. వెధవ్వేషాలు మాని బుద్దిగా పెద్దలు చెప్పినట్టు నడుచుకోమని లేదంటే ఇప్పుడే  అమ్మతో చెప్తానని బెదిరించింది. చుట్టూ ఉన్న అద్భుతాలని అనుభవించాలన్న ఒకే ఒక కోరికతో ప్రపంచాన్ని చుట్టివచ్చిన భారతీయ మహిళ మెహర్ మూస్ గురించి చెప్పాను.

అప్పుడు చెప్పింది మనసులో మాట.

తనకీ ఇలాంటి ప్రయాణాలంటే ఇష్టమే అయితే అవి ఊహల్లోనే  కానీ ఆచరణ సాధ్యంకాదని కొట్టిపారేసింది.  అందుకే ఆచరణ సాధ్యం కాని వాటి గురించి ఆలోచించడం అనవసరమని తేల్చేసింది మనోరమ .

తనకేమో అన్న సోలో ట్రావెలింగ్ స్పూర్తి. అన్న వెళ్ళినప్పుడు తను ఎందుకు వెళ్ళకూడదు అన్న పంతం. నన్ను నేను ప్రొటెక్ట్ చేసుకోగలనన్న ధీమా .

ఆడపిల్లలు ఎవరైనా ఇలా వెళ్ళారా అని ఇంటర్నెట్ లో వెతికా . మెహర్ మూస్ , అంశుగుప్త, షిఫాలి , అనూషా తివారి వంటి మహిళా బ్యాక్ పాకర్స్  చెప్పిన విశేషాలు విపరీతంగా ఆకర్షించాయి.  మరి నేను అలా ఎందుకు వెళ్ళలేను అనే ప్రశ్న .. నాలో నన్నే తినేస్తూ .. నా జీవితానికి నేనే కర్తని , కర్మని, క్రియని  అని నా ఆలోచనలు స్థిరపరచుకున్న తర్వాతే మనోతో విషయం చెప్పింది. చర్చించింది.   ప్రతి రోజూ నా  కదలికలు ఎటునుండి ఎటో చెప్పాలన్న ఒప్పందం మీద  మనో ఒప్పుకుంది. అలా చెప్పడం నాకు చిరాకనిపించినా సరే అనక తప్పలేదు.    బయలుదేరేటప్పుడు , తనుండే  వర్కింగ్ ఉమెన్స్ హాస్టల్ లో అమ్మాయిలు ఇదేం పాడు బుద్ది అని గుచ్చుకునే చూపులు  పిచ్చిదాన్ని చేసి వెటకారపు వ్యాఖ్యానాలు    దీనికి స్క్రూ లూజు అని నవ్వుకోవడం  అన్నీ గుర్తొచ్చాయి
***                       ***                     ***
ఆలోచనల్లో ఉండగానే హోటల్  వచ్చేసింది. ఫ్రెష్ అయి వచ్చి టీ తాగుతూ బయటికి చూస్తే చిక్కటి చీకటి మూసిన కిటికీ .. ఈ నాలుగు రోజులుగా  జరిగిందంతా తలచుకుంటే మళ్ళీ ఆశ్చర్యం ఆమెలో. ఇది కలా .. నిజంగానే ఇదంతా జరిగిందా .. చెయ్యి గిల్లుకుంటూ నవ్వుకుంది .

అమ్మకి ఫోన్ చేసి పలుకరించాలి.  నాలుగు రోజులైంది వాళ్ళతో మాట్లాడి మొబైల్ అందుకుని రింగ్ చేసింది. లైన్ కలిసింది.  కుశల  ప్రశ్నల వర్షం కురిపించింది.  కూతురి  గొంతులో నిండిన ఉత్సాహం అమ్మకి ఆమెను చూసినంత ఆనందం తృప్తి  కలిగినట్లనిపించింది.  కూతురికి అమ్మని నాన్నని  చూసినంత సంతోషం.  ఒకసారి స్కై ప్  లోకి వస్తావా అమ్మ ప్రశ్న.
అమ్మని స్కై ప్ లో చూడాలని మనసు తొందర పెట్టింది. కాని వెంటనే తనను తను సర్ది చెప్పుకుంటూ ఇప్పుడా .. రేపెప్పుడయినా వస్తాలే అమ్మా .. ఇంటర్నెట్ సరిగ్గా లేదు అని చెప్పి అప్పటికి తప్పించుకుంది.   వాళ్ళని మోసం చేస్తున్నానా ..  కళ్ళు మూసుకుని ఆలోచనలతో నిద్రలోకి జారుకున్న  తనూజ ఫోన్ మోగడంతో ఉలిక్కి పడి లేచి ఫోన్ అందుకుంది. అవతలి వైపు మనోరమ .

Kadha-Saranga-2-300x268
‘అసలు నీకు బుద్దుందా … ప్రతిరోజూ కాల్ చేయమని ఎన్ని సార్లు చెప్పాను. ‘ గద్దించింది.
‘ నేనేం మాట్లాడను .. పో ..’  ,
‘తనూ .. ఆ మాట అనకే తల్లీ.. అసలు విషయం చెప్పు ఎలా ఉన్నావ్? నీ కోసం ఎప్పటి నుండి ట్రై చేస్తున్నానో తెల్సా .. అవుటాఫ్ రీచ్ అని వస్తోంది. అసలు ఏ పని చేయలేకపోయాను. ఏదన్నా జరగరానిది జరిగితే .. అమ్మావాళ్ళకి నేనేం సమాధానం చెప్పగలను మనసంతా గుబులు గుబులుగా .. భయం భయంగా … నీ గొంతు విన్నాక ప్రాణం లేచొచ్చింది’.
‘ చుట్టూ అడ్డుగోడలు కట్టేసుకుని అది దాటితే ఏమవుతుందోనన్న భయంతో రోజూ చచ్చే వాళ్లతో నేను వేగలే .. ‘
తనూజని పూర్తి కానివ్వకుండానే, ‘ అంత వద్దులేవే  .. ఎప్పుడు చేయాలనిపిస్తే అప్పుడు ఫోన్ చేసెయ్యి ..సరేనా,  నన్ను డిస్ట్రబ్ చేస్తున్నానని ఏమాత్రం అనుకోకు.  ఇంతకీ అసలు నీ ట్రిప్లో ఎలా ఉన్నావో చెప్పనే లేదు ‘
‘ తేలిపోతున్నట్లుందే .. మేఘాల్లో తేలిపోతున్నట్లుందే .. ‘రాగయుక్తంగా తనూజ గొంతు
‘ జోరుమీదున్నావు  తుమ్మెదా.. ఆ జోరెవరికోసమే తుమ్మెదా .. ‘ చిరునవ్వుతో మనో అందుకుంది.
‘ఎవరికోసమో ఏంటి ? నాకోసం. అచ్చంగా నా కోసమే .  అంబరాన్ని అందే సంబరంలో ఉన్నా,  ఈ మజా ఏంటో అనుభవిస్తే గానీ అర్ధం కాదులే .. ఎంత కాన్పిడెన్స్ బిల్డప్ అవుతుందో ..

నా వెనుకో ముందో ఎవరో ఒకరు ఉండి నన్ను పోలీసింగ్ చేస్తున్నారన్న ఫీలింగ్ లేదు.  రొటీన్ వర్క్ నుండి ఎప్పుడు బ్రేక్ కావాలంటే అప్పుడు రెక్కలు కట్టుకొని ఎగిరిపోవాలని నిశ్చయించేసుకున్నా ..

కొత్త ప్రాంతాలు , కొత్త మనుషులు, కొత్త విషయాలు నా ఆలోచనల్లో .. నన్ను నా విధానాల్ని మార్చేస్తూ .. ప్రకృతిలో ఒదిగిపోయి పోయి చేసే ప్రయాణాలు .. జీవితం పట్ల కొత్త ఉత్సహాన్నిస్తున్నాయి తెలుసా … ‘
అవతలి వైపు నుండి ఏ చప్పుడూ రాకపోవడంతో ‘ వింటున్నావా .. ‘

‘ ఆ .. వింటున్నా నే .. నీ ఉద్వేగాన్ని .. ‘ మనోరమ  పూర్తి చేయకుండానే అందుకుని

‘ఇక్కడేమో సిగ్నల్స్ సరిగ్గా లేవు, ఒక్కోసారి బాగానే  లైన్ కలుస్తుంది. ఒక్కోసారి కలవదు ‘

ఆ తర్వాత కొద్ది మౌనం
‘ ఊ.. ఇప్పుడు చెప్పు . బయటికొచ్చి నడుస్తూ మాట్లాడుతున్నా .. బయటేమో చలి గిలిగింతలు పెడ్తూ .. ‘
‘దూది పింజల్లా ఎగిరిపోయే మేఘంలా కేరింతలు కొట్టే నీ స్వరం చెప్తోంది నీవెలా ఉన్నావో ..నీవింత ప్రత్యేకంగా..భిన్నంగా ఎలా ఆలోచిస్తావ్ ? నికార్సైన నిన్ను చూస్తే చాలా గొప్పగా ఉంది ‘
‘ఆ చాలు చాలు మునగ చెట్టెక్కియ్యకు..డ్హాం డాం అని పడిపోతా ..

అది సరేగానీ, వింటున్నావా మనో ..

ఈ రోజు సిల్క్ రూట్ లో ప్రయాణించా తెలుసా ..?’
‘వాట్..  సిల్క్ రూట్.. ? అంటే, పరవస్తు లోకేశ్వర్ గారి “సిల్క్ రూట్‌లో సాహస యాత్ర“ గుర్తొస్తోంది. నువ్వూ  ఆ రూట్లో ప్రయణించావా .. రియల్లీ ?’ సంబ్రమాశ్చర్యంతో  అడిగింది మనోరమ
‘అవునే, చంగూలేక్ నుండి నాథులా పాస్ కి బయలు దేరాను. 17 కి . మీ. దూరమే కానీ ప్రయాణం చాలా సమయం తీసుకుంది. ఘాట్ రోడ్లో ఆకాశాన్నంటే పర్వత శిఖరాలను చుట్టేస్తూ అగాధాల లోతులను అంచనా వేస్తూ మేఘాలను చీల్చుకుంటూ సాగే ప్రయాణం అత్యద్భుతం అంటే అది చిన్న మాటేనేమో.. శ్వాసించడం మరచి చూస్తుండి పోయా ..
‘ నాదులాపాస్ అంటే ఇండియా చైనా బార్డర్ క్రాసింగ్ ప్రాంతం అనుకుంట కదా ‘
‘ఓ నీకూ కాస్త ప్రపంచ జ్ఞానం ఉందే .. ‘ నవ్వుతూ  తనూజ
‘ఆ.. నా బొంద , ఏదో నీ ప్రయాణం పుణ్యమాని ఇంటర్నెట్ లో సెర్చ్ చేస్తున్నాలే .. కానీ , అసలు విషయాలు చెప్పు ‘
‘అవును దేశ సరిహద్దు ప్రాంతమే ఇది,  ప్రయాణ సాధనాలేమీ లేని రోజుల్లో ఈ రూట్లోనే వర్తక వ్యాపారాలు జరిగేవట.’
‘ రియల్లీ .. గ్రేట్.. చెప్పు చెప్పు నీ సాహస యాత్ర గురించి చాలా చాలా వినాలని ఉంది ‘ ఉత్సుకతతో మనోరమ
‘ చెప్తూంటే ఏమిటే నీ తొందర .. ఈ రూట్ 1962 యుద్ధం తర్వాత మూసేసారట. మళ్లీ 2006లో రెండు దేశాల మధ్య జరిగిన ఒప్పందం తర్వాత తెరిచారట. ఏడాదిలో ఆరునెల్లకు పైగా మంచుతో గడ్దకట్టుకుపోయే  ఈ రూట్లో ఒకప్పుడు అంతర్జాతీయ వ్యాపారం జరిగేదని తెలిసి ఆశ్చర్యపోయాను.

ఇప్పుడయితే  విదేశీయులకి  నాధులాపాస్ లో ప్రవేశం ఉండదట.  అక్కడ సిక్కిం , టిబెట్ ప్రజలు తమ ఉత్పత్తులు తెచ్చి అక్కడ అమ్ముకుంటూ ఉంటారు.   వాళ్ళు వ్యాపారం సాగించే ప్రదేశంలో మన మార్కెట్ యార్డ్ లో ఉన్నట్లుగా షెల్టర్స్ ఉన్నాయి. అవి ఈ మధ్యనే కట్టారట.  సోమ , మంగళ వారాల్లో వారి వ్యాపారాలకు సెలవు. అందుకే నాదులాపాస్ మూసేసి ఉంది. నేను వెళ్ళింది మంగళవారం కదా. నాకు ముందుగా  ఆ విషయం తెలియదు .  అందుకే  అక్కడ నుండి బార్డర్ క్రాస్ చేయలేకపోయా.    చైనా టిబెట్ ని ఆక్రమించాక చాలామంది టిబెటియన్లు , ఇండియా, నేపాల్ దేశాలకు వచ్చేశారని చాలా విషయాలు  గోవింద్ చెప్పాడులే .’
‘రేపు ఎక్కడికెళ్తున్నావ్ ..? ‘

‘రావంగలా  ప్రపంచంలో అక్కడ మాత్రమే కనిపించే పక్షుల్ని చూడాలి. అక్కడి నుండి పెల్లింగ్ వెళ్ళాలి . అక్కడ ట్రెకింగ్ చేయాలనుకుంటున్నా ‘
‘  కీర్తి శిఖరాల కోసం కాదు, ఆడపిల్లల విశ్వాసానికి రెక్కలు తొడిగి వెలుగును వెతుక్కుంటూ వేసే అడుగులో అడుగు వేయలేకపోయినా నిన్ను చూస్తే గర్వంగానూ .. ‘ మనోరమ మాటలకడ్డు వచ్చి

‘ భయంగాను ఉంది.అదేగా నువ్వు చెప్పాలనుకున్నది.  ఇదిగో ఇలా అమ్మమ్మ అవతారం ఎత్తావంటే ఫోన్ పెట్టేస్తా .. ‘ నవ్వుతూ బెదిరించిన తనూజ.

మళ్ళీ  తానే ‘  స్వచ్చమైన నీలాకాశంలో పొదిగిన పచ్చదనపు కౌగిలిలో పరవశిస్తూ మంచు బిందువులను ముద్దాడుతూ సాగిన ప్రయాణం,   తారకలతో స్నేహం .. ఎంత అద్భుతంగా ఉంటుందో  నీకెలా చెప్పగలను ..? ‘ నిశబ్దంగా మెరిసే తారకల్ని కొత్త ఆకాశం కింద నిలబడి చూస్తూ తనూజ
‘కవిత్వం వచ్చేస్స్తున్నట్లుందే .. మనసు పలికే భావాల్ని అక్షరాల్లో పరిచేస్తే బాగుంటుందేమో ..తనూ ‘ ఆమె ఎగ్జయిట్ మెంట్ ని గమనించి అంది మనోరమ

‘అహహా హ్హా .. జోక్ చేస్తున్నావా .. నీ మొహం..  నాకు కవిత్వం రావడం ఏమిటి ? ‘
కొద్దిగా ఆగి ‘ మనసులోని భావాల్నివెంటనే  పంచుకొనే నేస్తం లేదనే దిగులు.

ఆహ్హః లేకపోవడమేంటి.. నీతో నేనున్నాగా  నీ మనోకి  పోటీగా  అంటోంది నా లాప్ టాప్.’
‘ఏమిటీ ఆ బుల్లి పెట్టె నేను ఒకటేనా .. ?’ వేగంగా తోసుకొచ్చ్చిన మనోరమ ప్రశ్న
‘కాకపోతే మరి’ అంటూ కాసేపు మనోరమని  ఉడికించింది తనూజ
ఆ తర్వాత ‘ఏ రోజుకు ఆ రోజు నా అనుభవాల్ని పంచుకునేది ఈ ఎలక్ట్రానిక్ డైరీ తోనే కదా .. ఒకరోజు చెప్పకపోతే మరుసటి రోజు వచ్చే అనుభవాలు ముందటి రోజు అనుభూతుల్ని , ఉద్వేగాల్ని ఎక్కడ కప్పి వేస్తాయో .. ఏ మూలకు తోసేస్తాయో అన్న సంశయంతో హృదయ భాషని అక్షరాలుగా నిక్షిప్తం చేసేస్తున్నాను. ఏదేమైనా నా పర్యటన ఆద్యంతం అద్బుతంగా ..ఆహ్లాదకరంగా .. సాగుతోంది. ‘

‘ఆ.. అన్నట్టు నేనిచ్చిన  పెప్పర్ స్ప్రే , స్విస్ నైఫ్ , విజిల్ నీ బాగ్లోనే ఉన్నాయిగా ‘ ఏదో గుర్తొచ్చిన దానిలా సడెన్గా అడిగింది

‘ఊ .. ఉండక అవెక్కడికి పోతాయి ?  భద్రంగా ఉన్నాయిలే …’

‘నీకో విషయం తెల్సా .. గురుడాంగ్ మార్ లేక్ వెళ్ళిన మూడు రోజుల యాత్రలో నా సహా పర్యాటకుల్లో కొత్తగా పెళ్ళయిన ఓ జంట తప్ప అంతా పురుషులే .  అంతా చాలా మర్యాదగా వ్యవహరించారు.  సిక్కిం లో పబ్లిక్ ప్లేసెస్ లో సిగరెట్లు కాల్చడం గానీ , పాన్ మసాలాలు తినడం గానీ నేను చూడలేదు. కొద్దిగా ఆశ్చర్యం అనిపించి స్థానికుల్ని అడిగాను .  బహిరంగ ప్రదేశంలో సిగరెట్ కాలిస్తే ఖచ్చితంగా ఫైన్ వేస్తారట. అదే విధంగా గుట్కాలు , పాన్ మసాలాలు అమ్మనే అమ్మరు. ఆశ్చర్యంగా ఉన్నా ఇది నిజం’

‘రియల్లీ ..గ్రేట్ కదా .. మరి మన దగ్గర అలా ఎప్పుడు చూస్తామో ..?,,
‘నిజమేనే ..పరిసరాలే కాదు మనుషులూ స్వచ్చంగానే అగుపిస్తున్నారు’ అంటూ తలకు చుట్టిన స్కార్ఫ్ వదులు చేసుకుంటూ రూం లోకి అడుగుపెట్టింది తనూజ .
‘నీ  గొంతులోని ఉత్సాహం , ఉద్విగ్నత అనిర్వచనీయమైన నీ ఆనందాన్ని తెల్పుతోంది. మన ఇళ్ళలో స్త్రీల తెలివి, ధైర్యం , ఆత్మవిశ్వాసం మండే పోయ్యిలో వండే వంటకే అంకితమయిపోతున్నాయి ..’ మనోరమ మాటలకి అంతరాయం కలిగిస్తూ లైన్ కట్ అయింది.

మళ్ళీ మళ్ళీ  ప్రయత్నించింది తనూజ . నెట్వర్క్ సిగ్నల్ దొరకడం లేదు.  బయటికి వెళ్ళాలంటే చల్లటి గాలి విసిరికొడ్తాంది అనుకుంటూ బెడ్ మీద వాలింది తనూజ.

మనోరమ చివరి మాటలే ఆమె మదిలో మెదులుతున్నాయి.

నిజమే .. మహిళ జ్ఞానం, తెలివితేటలు, ధైర్య సాహసాలు, ఆత్మవిశ్వాసం పువ్వుకే అతుక్కున్న పరాగధూళిలా ఇంటికే కాదు.   నాలుగ్గోడలనుండి విశాల ప్రపంచంలోకి  సాహసంతో ప్రవహించాలి. అద్భుతమైన జగత్తులో తనదైన అజెండాతో ముందుకు సాగాలి. ఈ విశాల ప్రపంచంలో తనకో చిరునామా సృష్టించుకోవాలి.  కానీ నాలా చాటుగా కాదు.   సగర్వంగా తలెత్తుకుని..  రేపటి మహిళ గురించిన ఆలోచనల్లో  తనూజ

 

published in July 14, 2016 Saranga Web Magazine

Tag Cloud

%d bloggers like this: