The greatest WordPress.com site in all the land!

Archive for March, 2014

కొండచిలువ కోరల్లో

మాతాత మాట వింటే ఇప్పుడు మాకీ గతి పట్టక పోను. కొంచెం బాధ ధ్వనిస్తుండగా అన్నాడు పొలం గట్టుమీద నడుస్తున్న శేఖర్‌. కాస్త దూరంగా ఉన్న ఆ చెరువు మీదుగా వచ్చే చల్లని మలయమారుతం,
ఎటు చూసినా పచ్చని పరదా పరచినట్టున్న చిక్కని పచ్చదనం, అక్కడక్కడా కనిపించే పశువులు మేతమేస్తూ… కొన్ని ఇంటికేసి దారితీస్తూ… రకరకాల పిట్టల కువ కువారావాలు.. వాగొడ్డున తుమ్మ చెట్లకు, ఈత చెట్లకు వేలాడే పిట్టగూళ్ళు…. ఆ గూళ్ళ లోంచి తల్లి కోసం అది తెచ్చే ఆహారం కోసం ఎదురు చూసే పసి కూనలు. ఎక్కడినించో పచ్చి కందికాయలు తంపటి వేసిన వాసన కమ్మదనం… దూరంగా ట్రాక్టర్‌ దున్నుతున్న శబ్దం.. ఆ వాతావరణం అతనికెంతో ప్రియంగా మారిపోతూ….
ఏమైందిరా…. చాలా సార్లు ఆ మాట అంటున్నావ్‌. బాగానే ఉన్నారు కదా! ఈ మధ్య శేఖర్‌ నుండి చాలా సార్లు ఆ డైలాగ్‌ విన్న మహేష్‌ గట్టు మీద ఉన్న జామచెట్టు నుండి చిలక కొట్టిన దోరగా కనిపిస్తున్న జామకాయను తెంపుతూ
అవును బాగానే ఉన్నాం. కాదు కాదు ఉన్నట్లు కనిపిస్తం అంతే. అదిగో ఆ జామకాయలాగే అని ఒక క్షణం ఆగి ఇక్కడి నుండి చూస్తే చూడు ఆ జామకాయ ఎంత మంచిగా అగుపించింది. నీరెండ పడి అది దోరగా మెరిసింది. కానీ కోస్తే ఇంకా పచ్చిగానే కచ్చగానే అన్నాడు శేఖర్‌ ఆ జామకాయ కేసే చూస్తూ. తన చిన్నతనంలో తమ జామ చెట్లు పోటీలుపడి ఎక్కడం, కాయలు కోయడం ఒక్కోసారి పెద్దనాన్న పిల్లలూ తామూ పోట్లాడుకొని అమ్మతో చెపితే, అమ్మ వాళ్ళని తిట్టడం. అది చూసి పెద్దమ్మ అమ్మతో గొడవ పెట్టుకోవడం… అమ్మ చూడకుండా రాత్రి పడుకునేముందు దొంగతనంగా కోసిన జామపండ్లు తినడం, అలా తింటున్నప్పుడు ఒకసారి దాని గింజ సగం ముక్క అయి దంతానికి అతుక్కుని రాక ఇబ్బంది పెట్టిన వైనం.. బడిలో టీకాలు వేస్తే జ్వరం వస్తుందేమోనని అది రాకుండా జామ చిగురు నూరి ఆ టీకా మీద రుద్దడం… ఎన్నెన్ని జ్ఞాపకాలు తమ పండ్ల, కూరగాయల తోటల్లో.. .అనుకుంటూ శేఖర్‌
నీకేంట్రా నీది వడ్డించిన విస్తరి జీవితం… నేను అనుకోవాలి ఆ మాట కినుకగా మహేష్‌ మరో జామకాయ కోసి శేఖర్‌ చేతిలో పెడుతూ నిజమే… మా జీవితం చూసేవాళ్ళకు వడ్డించిన విస్తరే. కాయ కష్టం చేయకుండా చుక్క చెమటోడ్చకుండా, వీసమెత్తు కొవ్వు కరగకుండా… మా తాత ముత్తాతలు కార్చిన ప్రతి చెమట చుక్క మా పాలిట లక్ష్మిదేవై గలగలలాడింది.
ఏందిరోయ్‌ ఇయ్యాల ఏందో కొత్తగా మాట్లాడుతున్నావ్‌.
అవున్రా… మన వెంకట్రావు సార్‌ క్లాస్‌ వింటుంటే మధ్యలో మా తాత గుర్తోచ్చేవాడు. ఆయన చెప్పే మాటల్లో మా తాత మాటలు వినిపించేవి.
ఇప్పుడు మీ ఊరు చేన్లు, చెట్లు చేమలూ చూసినప్పటి నుండి మళ్ళీ మా తాత యాదికొస్తున్నాడు. ఆయన మాటలు చెవిలో జోరీగలాగ మెదులతున్నాయ్‌. ఎప్పుడో నేను నాలుగో తరగతిలో ఉన్నప్పుడు తాత చనిపోయాడు. తాత మాటలకి అంతా పిస్సోడని నవ్వేవారు. అప్పుడు నేనూ అంతే అనుకునే వాడిని. కానీ, ఇప్పుడు తెలుస్తోంది. అక్షరం ముక్క రాని మా తాత జ్ఞానం ఏమిటో ఆయన ముందు చూపు ఏమిటో…
అవునా…! మీ తాత గురించి చెప్పరా నాకు వినాలని ఉంది. కళ్ళు పెద్దవి చేసి మహేష్‌ అతని గొంతులో శేఖర్‌ తాత గురించి తెలుసుకోవాలన్న ఆతృత, ఉత్సాహం.
అవును ఆ రోజు నాకు ఇంకా బాగా గుర్తే. నేను నాలుగోతరగతిలో ఉన్నానప్పుడు. శివరాత్రి ముందు రోజు తాతకి మా బాపు వాళ్ళకి పెద్ద లొల్లి అయింది ఎందుకో నాకర్థం కాలేదు ఆరోజు. శివరాత్రి ఉపవాసం. జాగారం అన్నీ ఆరోజే అయ్యాయి ఇంట్లో. మేము మొహాలు వేళ్ళాడేసుకుని బిక్క చచ్చి తిరుగుతున్నాం. మా అమ్మ ఎవరు చూడకుండా ఐదు రూపాయలు చేతిలో పెట్టింది. నేను, చెల్లి, చిన్న బాపు కొడుకు సంజు పోయి అరటి పళ్ళు కొనుక్కొని తిన్నం. ఆ తర్వాత కొద్ది రోజులకే భూతల్లిని అమ్మొద్దని మా బాపు పెద్దబాపు చిన్నబాపులతో తాత మళ్లీ గొడవపెట్టుకోవడం. తాత తిండి మానేసి అలకపాన్పు ఎక్కి కూర్చోవడం ఎందుకో తెలిసేది కాదు.
కానీ, తాత మాట ఎవరూ నెత్తికెక్కించుకోలేదు. ఖాతరు చెయ్యలేదు. పైసలకాశపడి కన్న తల్లిలాంటి భూతల్లిని బేరంపెడ్తున్నరు. మన భూములపై కన్నేసిన గెద్దలు, తోడేళ్ళు డబ్బుతో ప్రలోభ పెడుతున్నరు. గోతికాడ గుంటనక్కలా కాసుకుని ఉన్నరు. బేరంబెడ్తే కన్న తల్లి లేని పిల్లలోలె అయితదిరా మన బతుకు అని నెత్తి నోరు మొత్తుకున్నడు తాత. ఆయన్ని పిచ్చోడిని చూసినట్లు చూశారు. ఆయన ఏమన్నా, ఏం జేసినా ఆగిందా.. జరిగేది జరగక మానిందా.. లేదు. పైస మీద ఉన్న మమకారం, వచ్చిన గొప్ప అవకాశం చేజారిపోతుందేమోనన్న భావం మా బాపు వాళ్ళని నిలువనీయలేదు.
మా పంట పొలాలన్నీ బట్టపీలిక లాగా చీలికలు పేలికలు ముక్కలు చెక్కలు అయ్యాయి. అప్పుడు మా తాతని అందరూ పిచ్చోడిలా చూస్తుంటే నాకర్థమయ్యేది కాదు. తాత మంచిగానే ఉన్నాడు కదా ఎందుకిట్ల పిస్సోడు అంటున్నారు అని బాధ ఉండేది. తాత నోటి నుండి వచ్చిన మంచి ముత్యాల్లాంటి మాటలు అట్లా నా మనసులో ముద్రించుకుపోయాయి. తను చెప్పింది అర్థం చేసుకోలేని కొడుకుల్ని చూసి ఆయన పడ్డ వేదన. యాతన ఇంకా నా కళ్ళలో కదలాడుతూనే ఉంది. జ్ఞాపకాల పొరల్లో దాగి అవి మేమున్నాం అంటూ అప్పుడప్పుడూ ఆలోచనల్లోకి చొచ్చుకొచ్చి గడబిడ చేస్తూనే ఉన్నాయి. లోతుగా ఆలోచిస్తోంటే, మనసు పెట్టి తరచి చూస్తుంటే ఇప్పుడిప్పుడే అర్థమవుతోంది. ఆ మట్టిలోనే పుట్టి, ఆ మట్టిలోనే పెరిగి పెనవేసుకుపోయిన బంధాన్ని వదులుకోవడం అంటే పొట్టలో చేతులు పెట్టి కెలికి పేగు బంధాన్ని బలవంతంగా లాగేసినట్లేనని ఆ బాధే మా తాతదని. మా బాపమ్మ అయితే సరే సరి. రెక్కలు తెగిన పక్షిలా గిలగిలాకొట్టుకున్నది. ఇద్దరూ తెల్లారి లేస్తే జంట పకక్షుల్లా చేన్లోనే ఉండేవారు. ప్చ్‌ ఎగరలేని ఒంటరి పక్షిలాగుంది బాపమ్మ.
ఊహు… అయితే ఏమయింది అసలు విషయం చెప్పు… గత నెలలో వరి కోత మిషన్‌ తో కోసిన వరి దంట్లలోకి పారించిన నీళ్ళలో దిగి ఒంటి కాలిపై జపం చేస్తున్న గోధుమ రంగు, తెలుపు రంగు కలసిన కొంగలని, ఆవలగా ఉన్న పచ్చని మేడిచెట్టుమీద చేరి ఆ చెట్టుకే కొత్త సొగసుని అద్దిన తెల్లని కొంగల గుంపుని అపురూపంగా చూస్తూ ఎడమ చేతి బొటన వేరు గోరు పక్కన చీరుకు పోయిన లేచిన చర్మాన్ని నెమ్మదిగా నోటితో తీస్తూ మహేష్‌.
తనూ ఆ కొంగల్ని, మహేష్‌ నీ చూస్తూ అద్భుతంగా పరచిన ప్రకృతి అందాలని మదిలో చిత్రికరిస్తూనే అదే చెప్తున్నా…. పెద్దబాపు ఏడు చదివితే, మా బాపు పది చదివాడు. చిన్న బాపు డిగ్రీ చదివాడు. తాత ఏం చెప్పిన చదువురాని వాడు పాతకాలం వాడు లోకం పోకడ తెలియని వాడు ఏదో చెప్తున్నడులే అని కొట్టిపారేశారు. ఆ చెవితో విన్నారు ఈ చెవితో వదిలేశారు. ఏమాత్రం చెవికెక్కించుకోలేదు.
పట్నం నుంచి బుర్రు బుర్రు అనుకుంట కార్లల్ల వచ్చే కడక్‌ కడక్‌ బట్టలోల్ల పైసలకిఆశపడి నమ్ముకున్న మట్టిని వాళ్ళ వశం చేసేశారు మా వాళ్ళు.
నిజంగానే… అన్నట్టుగానే సంచుల్లో నింపి జీపులో వేస్కొని నోట్ల కట్టలు తెచ్చి నట్టింట్లో పోశారు. మాకు చెప్పలేనంత ఆనందం, ఆశ్చర్యం కట్టలకు కట్టల పైసలు. అమ్మ, చిన్నమ్మ, ఆమ్మక్క మా బాపు వాళ్ళు అందరికీ అంత సొమ్ము చూసి సొమ్మసిల్లినట్లయింది. మా కళ్ళని మేం నమ్మలేకపోయాం. ఎవరన్న రాగల అనుకుంట పోయి పెద్దమ్మ వాకిలి దర్వాజా బంద్‌ జేసి వచ్చింది. దునియాల ఇంత పైస చూస్తమని ఎన్నడన్న అనుకున్నమా అన్నాడు మాబాపు… అంటూ నోరెళ్ళబెట్టి చూశాం ఆ పైసల్ని. లోపటింట్లో దేవుని రూంలో బియ్యం, పెసర్లు, కందులు, జొన్నలు వంటి ధాన్యాలు, పప్పులు వంటివన్నీ ఏడాది కోసం పెద్ద పెద్ద బానల దొంతరలు ఉన్నై పైసలు రాంగానే వాటిని అట్లనే బానల దొంతరలు పేర్చి దాచిపెట్టారు. మా తాతకు, బాపమ్మకు మడి చెల్క పోయిందని నిద్రలేదు. మిగతా వాళ్లకేమో ఎవరన్న చూస్తే ఎత్తుకుపోతారేమోనని చాలా రోజుల ఎవ్వరికి నిద్రనేలేదు. ఏదేమైనా మేం క్షణాల్లో లక్షాధికారులమో కోటిశ్వరులమో అయిపోయాం.
కూరగాయలు పాలు, పండ్లు అమ్మిన పైసలు చేతికొస్తుండే గాని ఒక్కసారి వెయ్యి రూపాయల నోట్లు చూడలే. అటువంటిది ఇప్పుడు వెయ్యి రూపాయల కట్టలు కూడా వచ్చినయ్‌. వచ్చిన దాంట్లోంచి కొంత ఇంటి ఆడపిల్ల అని పెళ్ళయిన మా అత్తమ్మకు తీసి పెట్టి మిగిలింది నాలుగు వాటాలు వేశారు. మా బాపు వాళ్లకు తలా ఒక వాటా. ఒకటి తాతకి అని నాలుగు వాటాలు వేశారు. కానీ మా తాత మట్టిపిసికే చేతులకు మట్టి కావాలే గాని ఆ పైసలేం జేస్కోను నాకా పైసా వద్దు. నా భూమి నాక్కావాలని అందరి మీదా అరచి లొల్లి లొల్లి చేసినా, తన నిస్సహాయ స్థితికి లోలోన కుమిలిపోయాడు. కారణం చదువు రాని మా తాతతో మా బాపు వాళ్ళు ముందే వేలు ముద్రలు వేయించుకుని చేనంతా తమ పేరు మీద చేయించుకున్నారు. రానున్న ఉపద్రవాన్ని ముందే పసికట్టి ఉంటే చేను వాళ్ళ పేరున పెట్టేవాడు కాదేమో.
చేన్ల పని జేసుడు తప్ప ఆయనకు మరో పనిరాదాయె. మా నాయనమ్మ ఆకుకూరలు అమ్మడం, పాడిజేసి పాలు డబ్బాలవాళ్ళకు పోయడం జేసేది. పొలం పోయే గడ్డిగాదం లేకపోయే. ఇంకా బర్లనేం మేపుతరు. బర్లు పోయినయి. పాలు పోయినయి. అప్పుడు మాది తాత నాటి ఇల్లు పాతకాలపు కూనపెంకల ఇల్లు పెద్దదే. మా తాత పెద్ద తాతలకు మా ముత్తాత కట్టిచ్చినడట. మా పెద్ద తాతో దిక్కు, మా తాతో దిక్కు ఉండేవారు. వాళ్ళ పిల్లలకి పిల్లలం మేము అంతా ఆ ఇంట్లోనే అందరికి నడిచే పెద్ద దర్వాజ వాకిలి ఒకటే. ఇల్లు సరిపోయేది కాదు. అందులోనే సర్దుకొని ఉండేవాళ్ళం. మా అమ్మనో పెద్దమ్మనో ఎవ్వరో ఒకరు ఎప్పుడూ సణుగుతూనే ఉండేవారు. పెట్టెల్లెక్క ఉన్న ఈ చిన్న అరల సంసారం చేసుడు మా తోటి గాదని.
మా ఇంటికి కొంచెమావల 40 గుంటల జాగా ఉంది. అందులో ఇల్లు కట్టుకోవాలని మా బాపు పెద్ద బాపు చిన్న బాపు అనేవారు. చేతిలో పైస లేక ఆగిపోయారు. ఎన్నడు కలలో గూడా చూడనంత కండ్లు చెదిరేటంత పైస, దిమ్మదిరిగేటంత పైస చేతికొచ్చింది. ఆగుతారా… నట్టింటిలోకి వచ్చిన లక్ష్మిని కాదంటున్నడని తాతను ఏర్రోడి కింద జమకట్టి చూశారు ఇంట్లోవాళ్ళు బయటివాళ్ళు అంతా పిస్సోడిని చేసి చూశారు. ఆ చూపును ఆయన ఎట్ల భరించాడో… హృదయ భారంతో పచ్చికలో కూలబడిన శేఖర్‌.
అసలంత బాధ ఎందుకు పడాలి? బోలెడంత డబ్బు చేతికి వచ్చిందిగా ఆశ్చర్యంగా మహేష్‌ తనూ ఆ గడ్డిలో చతికిలబడుతూ.
ప్రాణం పోసే చేతులకు ప్రాణం తీయడం చూస్తే గుండెలో గునపం గుచ్చినట్లు ఉంటది కదా. తాత బాపమ్మ రెక్కలు ముక్కలు చేసుకుని పెంచిన నిమ్మ, జామ, ఉసిరి, సంత్ర, రేగు చెట్లు నిముషాల్లో నేలకొరిగె ఆక్కూరల మళ్ళు మట్టిలో కలిసిపోయే. బర్రెలకు, మ్యాకలకు జాగా లేకపోయే. ఆ 40 గుంటల జాగా మూడు ముక్కలయింది. కొడుకుల చేతిలో భంగపడి వాళ్ళ కోసం బెంగపడి, తన లాంటి వాళ్లకి ఈ లోకంలో తావు లేదని బాపమ్మని ఒంటరి పక్షిని చేసి లోకం విడిచాడు తాత.
నిన్న మొన్నటిదాకా ముడ్డి మీద బట్ట, బండ మీద దెబ్బ అన్నట్టు తప్ప బట్టలు లేకుండే. మా ఎక్కువంటే మూడు జతలు. నాలుగు జతలు అంతే. రెండు కాళ్ళ బండి తప్ప మరోటి లేదయ్యే. సైకిల్‌ కొనడానికి చాలా ఆలోచన చేసినా కొనలేదు. అటువంటిది వచ్చిన పైసా మా బతుకు తీరు తీరుతీరుగా రోజుకొక తీరుగా మార్చేసే.
యాడాది లోపే మూడు పెద్ద పెద్ద భవంతులు లేసినయ్‌. టయోట బండి కొని తెల్లబట్టలేసుకొని వెయ్యి రూపాయల చెప్పులేసుకుని రంగు కండ్లద్దాలు… సెల్‌ఫోన్‌ తో తిరగడం, ఇంట్లో కలర్‌ టి.వి., ఫ్రిజ్‌, బట్టల మిషన్‌, ఎ.సి, ఏమేమో సామాన్లు ఇంట్లోకి చొచ్చుకొచ్చాయి. మేము సర్కారు బడినుండి ప్రైవేటు బడికి మారాం. నేను పదో తరగతి అయ్యేసరికి నాకూ ఒక సెల్ఫోన్‌, బండి ఆ బండికి రోజు పెట్రోల్‌ జేబునిండా పైసా.
మా బాపమ్మ సముద్రమంత దుఃఖం మనసులులోనే పాతేసి ఆ పాతింట్లోనే ఉంది. తను కాటికి పోయే వరకు ఆ ఇల్లు వదలనని, కదలనని మొండికేసింది, మొరాయించింది. బలవంతం చేస్తే తన పీనుగునే తీసుకుపోయ్యేది అని ఖరాఖండి చెప్పింది. భూమి అమ్మితే వచ్చిన పైసా మొకం చూడలేదు. రెండు రూంలు కిరాయి కిచ్చింది. ఆ కిరాయితోనే బతుకుతాంది. బంధువర్గంలో ఎవరికి ఏ ఆపద వచ్చినా ముందు ఉంటుంది. తనకున్న దాంట్లోనే పక్కవాళ్ళకింత పెడ్తుంది చెప్పుకుపోతున్నాడు శేఖర్‌.
శ్రమ ఒకడిది
సిరి మరొకడిది అన్నాడు మహేష్‌ ఈ మధ్య చదివిన పుస్తకంలోని వాక్యాలు గుర్తురాగా
అవును అట్లాగే అనుకోవచ్చు. పైసా కోసం తాతను మింగేసారని అంటుంది మా బాపమ్మ. అందుకే ఆమెకు కొడుకులంటే కోపం. కొడుకుల పుర్రె తొలిసి అమ్ముతాం అంటుంటే అమ్మొద్దు. భూతల్లిని నమ్ముకుంటే యాల్లకింత తిండివెడతది ఈ పైసలేమిస్తయ్‌ కరిగిపోవుడు తప్ప. అవి చేతిలో పెట్టుకొని పూరా పతనమవుడు తప్ప అంటే అందరూ ఆయనను ఎగతాళి చేశారు ఏర్రోడిని చేశారు.
అదుగో అటు చూడు. ఎలుకలు చేసుకున్న బోర్రెల్లోకి వాటిని కబలించడానికి పాము దూరుతాంది. ఆట్లనే మా ఊర్లల్లకి చొచ్చు కొచ్చి హైదరాబాదు మహానగరం మింగేసింది. బాధతో బొంగురు బోయిన స్వరంతో చెట్టు ఆకు కదలడం లేదు. ఉక్కపోతగా శేఖర్‌ మనసులాగా.
ఒరేయ్‌ చెప్పేది సరిగ్గా చెప్పేడువు… హైదరాబాదు మింగడం ఏమిటి నా మొద్దు బుర్రకు ఏమర్థం కాలేదు. మహేష్‌ పక్కనున్న గడ్డి పరకలు చేత్తో లాగుతూ.
అవును రా ఈ ఊరు చూడంగానే మహానగరం మింగేసిన మా ఊరు కళ్ళలో మెదిలింది. ఒకప్పుడు మా ఊరూ ఇట్లాగే చిన్న పల్లె. పట్నం దగ్గరలో ఉన్న పల్లె. పాలు పెరుగు, ఆక్కూరలు, పూలు, పండ్లు అన్ని మా ఊరికెల్లి పట్నం పోయి అమ్ముకొస్తుండిరి. ఊరు పచ్చపచ్చగా కళ కళ లాడుతూ ఉండేది. అసొంటి మా ఊరు ఇప్పుడు మాయమైంది.
చిన్నప్పుడు అమ్మమ్మ ఇంటికి పోయినప్పుడు ఆమె కథలు చెప్పేది. ఆ కథలు వినడం కోసం ఆమె చుట్టూ తిరిగేవాడిని. అమ్మమ్మ చెప్పే కథల్లో ఒకటి కొండ చిలువ కథ. కొండచిలువ నోరు తెరిచి ఊ…ప్‌ అని లోపలికి ఊదుకుంటే లోపలికి పోతామని చెప్పినప్పుడు నోరేల్లబెట్టేవాడిని. ఆ తర్వాత అది చెట్టుకు చుట్టుకుంటే మన ఎముకలు పటపట ఇరిగిపోతాయని మనం దానికి ఆహారమవుతామని చెప్పినప్పుడు ఆశ్చర్యంతో కళ్ళు పెద్దవి చేసి చూస్తూ చెవులప్పగించి వినేవాడిని. ఎంత పెద్ద మనుషులనైనా ఎట్లా మింగేస్తుందని ఆమె చెప్పినప్పుడు నమ్మబుద్ధి అయ్యేదికాదు.
కానీ ఇప్పుడు అర్థమయింది. మా పల్లెని, పల్లె జనాన్ని మహానగరం కొండచిలువలాగే మింగేసిందని. అది బలిసి పోవడానికి మా పల్లెలాంటి ఎన్ని వందల పల్లెలు మహానగరం కోరల్లో చిక్కి శల్యమయ్యాయో..? నిగ నిగా మెరిసే నల్ల త్రాచులాంటి రోడ్లను, ప్లయి ఓవర్లను వాటి అందాన్ని, ఆకాశానికి ఎగిసే బంగ్లాలు అవి మెరిసే మిల మిల మెరుపులను తళ తళలాడే తళుకులను చేశామే కాని ఆ వెనుక అందులో నిండి ఉండే విషాన్ని, విషాదాన్ని గుర్తించలేకపోతున్నాం. ఆ విషాన్ని, విషాదాన్ని ముందే గుర్తించిన మా తాతని అంతగల్సి పిస్సోడి కింద జమకట్టడం, ఆయన్ని పోగొట్టుకోవడం మా జీవితాల్లో పెనువిషాదం కాదా..? మహేష్‌ కళ్ళలోకి గుచ్చి చూస్తూ శేఖర్‌.
ఊ…. అవునురా గుండెల్ని పిండేసే ఎన్నో విషాద గాధలు, గొంతెత్తి చెప్పుకోలేని భయానక దృశ్యాలు ఎన్నో ఈ మహానగర విస్తరణలో అక్షరజ్ఞానం లేని మా అత్తమ్మ వాళ్ళని డబ్బు ప్రలోభపెట్టి అతి చౌకగా వాళ్ళ పొలాలు కొని ఇళ్ళ ఫ్లాటులు వేసి కోట్లు సంపాదించారు కొందరు. కష్టం చేసుకుని చేయి చాచకుండా బతికిన మా వాళ్ళు ఇప్పుడు తిండికి గగనమై రేషన్‌ బియ్యం కోసం ఎదురు చూస్తూ బతుకుతున్నారు ఆలోచిస్తూ దూరంగా కొండలకేసి వెళుతున్న సూర్యుడుని చూస్తూ మహేష్‌.
నీ స్నేహం, వెంకటరావు సారు పాఠాలు బుర్రకెక్కించు కుంటుంటే తెలుస్తోంది. మా అలవాట్లు పద్ధతులు, ఆచారాలు, సంస్కృతి, తిండి అన్ని అన్నీ మారిపోయాయి. మావి కానివి మాకు తెలిసీ తెలియకుండానే మా ముందుకొచ్చాయి. మమ్మల్ని ఊరించి మొహించేలా చేశాయి.
కట్టెల పొయ్యిలో బూడిదతోనో, పొట్టు పొయ్యి, ఊక పొయ్యి బూడిదతోనో గిన్నెలు తోమిన అమ్మ తోమడమే మానేసింది. పని మనిషిని పెట్టుకొని సబ్బుతో తోమించడం మొదలుపెట్టింది. మా బాపమ్మ చెరువుల మట్టితోటో గంజి తోటో తల స్నానం చేస్తే మా చిన్నప్పుడే మేం లైబాయ్‌ సబ్బునే నెత్తికి, పెయ్యికి వాడేవాళ్ళ. ఇప్పుడు రకరకాల వాసనలు. నురగలతో మేనిని మెరిపిస్తామంటూ ఏవేవో సబ్బులు శాంపులు వాడుతున్నాం. వేపపుల్ల, తంగేడు పుల్ల, కానుగు పుల్ల ఏది దొరుకుతే దానితో పళ్ళు రుద్దడం లేకుంటే పొయ్యిల బూడిదతోటో పండ్లు తోమే వాళ్ళం. ఆ జాగాలో మిల మిల మెరిపించే పళ్ళనిస్తాయంటూ ఏవేవో పేస్టులు చాయ్‌ తాగ కుంటిమి అంబలి తాగేవాళ్ళం. పుట్టమన్ను తోటో, పాటిమన్నుతోటో ఇల్లు అలుకు పూత చేసేవారు అమ్మ వాళ్ళు.
సద్దిబువ్వ తిని, ఆనిగెపుకాయ బుర్రలో నీళ్ళు పోసుకొని వెంట తీసుకుపోయేవారు. జీడిగింజ వేసి కాసిన నువ్వుల నూనె నెత్తికి అంటుతుండేవారు. మా బాపమ్మ నెత్తి అరవై ఎండ్లోచ్చిన ఇప్పటికీ ఎక్కడో ఒకటి తప్ప నల్లగా నిగ నిగలాడుతుంది. నా నెత్తి చూడు శాంపులతో ఎట్ల ఉన్నదో నెరిసిపోయే జుట్టులోకి వేళ్ళు పోనిచ్చి దువ్వుకుంటూ తనకేసి చూస్తున్న మహేష్‌ని చూసి నవ్వుతూ శేఖర్‌.
మా తాత విత్తనాలు కొనేవాడు కాడు. పండిన పంట నుంచి విత్తనం వడ్లు, మక్కలు, జొన్నలు, కూరగాయలు అన్ని తీసేవాడు. బాగా ఎండబెట్టి బూడిద కలిపి బట్టలో కట్టి కుండలో జాగ్రత్త చేసేవాడు. అవన్నీ ఎక్కడ పోయినయో… ఏ ఏట్ల గల్ల్సిపోయినాయో…. ఆ శ్రమ సౌందర్యం కానరావడం లేదు. అప్పటివరకూ ప్రవాహంలా సాగిన అతని మాటల ప్రవాహానికి ఏదో అడ్డుకట్టవేసినట్లు నిట్టూరుస్తూ….
మీ ఊర్లోనే కాదు దాదాపు అన్ని ఊర్లు మారినయ్‌. మార్పు సహజం లేకపోతే మానవుడు ఇంత అభివృద్ధి చెందేవాడే కాదు శేఖర్‌ అభిప్రాయం కోసమా అన్నట్లు ఒక క్షణం ఆగి మళ్లీ తానే
అభివృద్ధి పేరుతోనో టి.వి మన నట్టింట్లకి చొచ్చుకొచ్చి మన దగ్గర లేనివెన్నో, మనకి అలవాటు లేనివెన్నో మనకలవాటు చేసింది. దాని ముందు కట్టి పడేసింది. కచేరి కాడ ముచ్చట్లు తగ్గిపోయాయి. ఒకనాటి ఆదరణ, అప్యాయత, స్వచ్ఛత పోయి పల్లె మనసులు కలుషితం అయిపోయాయి. మనిషి కంటే వస్తువులకే ప్రాధాన్యత పెరిగిపోయింది. కోరికలు గుర్రాలై సవారీ చేస్తున్నాయి కదూ…. సాలోచనగా మహేష్‌.
అవునురా అప్పుడు మేమెప్పుడూ చూడనివి బంజారా హిల్స్‌ లోనో, జుబ్లీహిల్స్‌ లోనో ఉండే ఇంధ్రభవనాలు. ఆ బంగ్లాల్లో ఉండే సోకులన్నీ మాకొచ్చాయని మురిసిపోయేవాళ్ళం. అంతుకు ముందు తినే జొన్న రొట్టే, సర్వ పిండి, పచ్చి పులుసు లాంటి వంటలన్నీ ఇంట్లోంచి మాయమయ్యాయ్‌. అసలు ఇంటి వంట తగ్గిపోయింది. మాకూ చదువు మీద ధ్యాస తక్కువయింది. పిజ్జాలు, బర్గర్లు, సినిమాలు షికార్లు… డిస్కోలు ఎక్కువైపోయాయి. మా అమ్మా వాళ్ళకి టి.వి. సీరియళ్ళతో పోల్చుకుంటూ షోకులు నగలు, చీరలు, షాపింగులతో సమయం చాలదు.
ఇంతకీ మీ బాపు వాళ్ళు ఇప్పుడు ఏమి చేస్తున్నారు ప్రశ్నార్ధకంగా మొహం పెట్టి మహేష్‌
మా బాపు వేళ్ళనిండా బంగారు ఉంగరాలు పెట్టుకొని, బ్యాంకులో పైసలు కరిగిచ్చుకుంట రాజకీయాలు అని తిరుగుతున్నడు. చిన్న బాపు రియల్‌ ఎస్టేట్‌ వ్యాపారం మొదలుపెట్టి డబ్బు మత్తులో మునిగిపోయాడు. పెద్దబాపు కొన్ని పైసలు పిల్లల పేరున జమవేసి కొంత పెట్టి ఫైనాన్స్‌ వ్యాపారం నడుపుతున్నాడు. చేతికున్న బంగారు ఉంగరాన్ని అటూ ఇటూ తిప్పుతూ శేఖర్‌.
ఓ………. తల ముందుకు ఊపుతూ మహేష్‌
మొత్తం మీద చేన్లో ఒళ్ళు పులిసే లాగా, కండరాలు కరిగే లాగ ఒళ్ళు వంచి పనిచేసే బాధ తప్పినందుకు మా వాళ్ళు అంతా సంతోషపడ్డారు. మా బంధువర్గంలో అంతా మేమేదో ఘనకార్యం చేసినట్లు ఆహా…. కాదు కాదు మా దగ్గర డబ్బు జమైంది కద అందుకే మమ్ములను మా డబ్బును గొప్పగా చూస్తున్నారు. కానీ, మా బాపమ్మ చిన్నాయిన కొడుకు మల్లయ్య తాత మాత్రం ఎన్నడూ మా ఇంట్లోకి తొంగి చూడలేదు. బాపమ్మ దగ్గరికి వచ్చి పోతుంటాడు. అయితే ఎక్కడ కనపడినా మీ తాతలో ఉన్న కష్టపడే గుణం మీలో లేదుర. మీరంతా కష్టం చేయకుండా పైస కావాల్నని, జల్సా చేయాలని అనుకుంటున్నరు. కానీ మీ తాత అట్ల కాదు. కష్టపడాలి, చెమటోడ్చాలి సంపద సృష్టించాలి. నలుగురికి పని కల్పించాలి అనేవాడు. మనం ఏం వేసినా మంచి పంట తీయాలి. అప్పుడే మన ఒళ్ళు మన ఇల్లు మన ఊరు అంతా మంచిగుంటదనేవాడు. ఒక్కడికన్న మా తాత గుణం రాలేదని బాధపడేవాడు. చిల్లి గవ్వలకు ఆశపడి బంగారం లాంటి తిండి పోగొట్టుకున్నారని మా బాపు వాళ్ళని తిట్టేవాడు. ఆయన ఎప్పుడు ఎక్కడ మా ఇంట్లోవాళ్ళకి కనిపించినా అవే మాటలు. మా తాతకి బావమరిదే కాదు దోస్తు కూడా గద. అందుకే మా వాళ్ళు ఆయన మాటలని వినీ విననట్లే ఉండేవారు.
అప్పట్లో మా బాపువాళ్ళు చిన్నప్పుడు దుకాణంకి పోయి కొనేది చాలా తక్కువ ఉండేవి. మా పొలంలోనే వడ్లు, గోధుమలు మక్కలు, జొన్నలు తైదలు అవింత ఇవింత వేసేవారు. ఎండాకాలం పంటగా నువ్వులు, పల్లి సూర్యపువ్వు వేసేవారు ఉల్లిగడ్డ, ఎల్లిగడ్డ, కూరగాయలు, పెసర్లు, మినుములు, శనగలు అన్ని వేసేవారు. గట్లమ్మట కందులు వేసేవారు. మక్కలో ఇంత పసుపు వేసేవారు. మా తాతకు చుట్ట తాగే అలవాటుండేది. అందుకోసం పోగాకు కొంచెం వేసేవాడు. ఉప్పు, చక్కెర. చాయ్‌ పత్తా, ఇంత బెల్లం కొనే వాళ్ళట అన్ని పండుతోంటే స్వచ్ఛమైన శుభ్రమైన ఆహారం అందుకే రోగాలు తక్కువ. ఆయుస్సు ఎక్కువ ఉన్నదాంట్లో అంతా సంతోషంగా ఉండేవారు. తృప్తిపడేవారు. మల్లయ్య తాత చెప్పాడు ఆకాశంలో మారుతున్న రంగులకేసి చూస్తూ శేఖర్‌.
అవున్రా మీ మహానగరంలోనే కాదు మా పల్లెల్లోను ఎన్నో మార్పులు. ఇంటిపై అంటేన్నాలు ఎప్పుడు మొలిచాయో అప్పటి నుండి ఎన్నో మార్పులు ఆ మార్పు అంతా అభివృద్ధి కోసమే అంటారు. అసలు అభివృద్ధి అంటే అర్థం ఏమిటో శేఖర్‌ ఏం చెబుతాడోనని అతనికేసి చూస్తూ మహేష్‌.
ఏమోరా… ఇప్పుడు పంటలు పండించేవాళ్ళు తగ్గిపోయారు. అవసరాలు పెరిగాయి. ఊర్లోనే బట్టలు నేసేవాళ్ళు, గంపలు చేసేవాళ్ళు, కుండలు చేసేవాళ్ళు, చెప్పులు చేసేవాళ్ళు కమ్మరోల్లు, వడ్లోల్లు అన్ని చేసేవాళ్ళు ఇప్పుడు ఏమైపోయారో వాళ్ళంతా వారి ఉత్పత్తులు కనుమరుగయ్యాయి. వరి మోళ్ళ మధ్యలోంచి నీళ్ళపై మెరుస్తున్న సూర్యకిరణాల్ని తదేకంగా చూస్తూ తన ధోరణిలో చెప్పుకుపోయాడు శేఖర్‌.
నిజమేరా మా ఊర్లోను కులవృత్తులు చేసేవాళ్ళు కొందరు తమ వృత్తిలో కుటుంబాన్ని పోషించలేక అందులోంచి బయటపడలేక నరకం అనుభవిస్తున్నారు. ఎవరి సంగతో ఎందుకు? మా కుటుంబాన్ని చూడు. మాది వడ్రంగి వృత్తి. మా చిన్నప్పుడంటే ఎడ్లబండ్లు, నాగళ్ళు, కర్రులు వంటి వ్యవసాయ పనిముట్లు ఇంట్లోకి కావలసిన బెంచీలు, బీరువాలు పీటలు, ఎత్తు పీటలు మంచాలు ఇట్లా ఏదోటి చేసేవాడు మానాయన. ఇప్పుడవి అవుసరపడతలేవు కద. ఎడ్లు బండ్లు పోయే అన్నిటికి మిషన్లు వచ్చే చెక్క జాగాలో తయారైన ప్లాస్టిక్‌ సామాన్లు వచ్చే ఇంకా మా బోటి వాళ్లకు పని ఎక్కడిది? మనం తయారు చేసిన వాటికి విలువ లేకపోవడం. బయటి నుండి వచ్చే వాటిపై ఉన్న మోజు కారణం కావచ్చు. బతుకు భారం అవుతాంటే చదువుకోరా కొడకా లేకుంటే ఈ లోకంలో బతకలేవు అని చెప్పేవాడు మా నాయన. తండ్రి మాటలు గుర్తు తెచ్చుకుంటూ మహేష్‌.
అప్పటివరకు నిండా గాలితో ఎగురుతున్న జీవితం పగిలిన బెలూన్లాగా అయిపోయింది. ఈ రోజు వెనక్కి తిరిగి చూసుకుంటే ఏముంది. చేతిలో గుడ్డి గవ్వల్లా, చెల్లని చిల్లర పైసల్లా మిగిలాం. మా తాత మాట విని ఉంటే చేతిలో కాసుల గలగలా లేకున్నా తిండికి లోటుండేది కాదు. ఈ రోజు ఇప్పటికి మా పరిస్థితి ఫరవాలేదు. కానీ ఇట్లాగే ఉంటుందని, రేపటికి మెతుకు కోసం వెతుకులాట ఉండదని అనుకోను కళ్ళు భుజాలు ఎగురవేస్తూ శేఖర్‌.
పడమటి దారులు అరుణారుణ వర్ణం పులుముకుంటుంటే కొండచిలువ కోరల్లో చిక్కిన అభివృద్ధి గురించి ఆలోచనలతో లేచారిద్దరూ రేపటి భానోదయంపై ఆశతో.

తగలబెదతారట! అవును, తగులబెట్టాల్సిందే ..!

తగలబెడతారట !
ఊళ్లోకొస్తే తగలబెడతారట !!
కిరోసిన్ పోసి మరీ తగలబెడతారట !!!
నేనేం చేశానని ..? నేను చేసిన నేరమేమిటనీ.. ??

నాకు నచ్చిన వాడిని, నన్ను మెచ్చిన వాడిని
కులం, గోత్రం చూడకుండా ప్రేమించడమేనా ..?
అతడు నా చేయి అందుకుని
తోడై ,నీడై నిలుస్తానని అనడమేనా.. అదేనా ..?

అతన్ని చితగ్గొట్టి మాకు జరిమానా వేసి,
అది కట్టలేకపోతే, ఊళ్లో మగాళ్ళంతా నన్ను అనుభవించాలని
మీసం మెలేస్తూ హుకుం జారీ చేసిన పెద్దలు
కాదు కాదు గద్దలు, రాబందులు నన్ను తగులబెడతారట!

వావివరుసలు మరచి, మంచి చెడు
విచక్షణ విడచి ఆ రాత్రంతా నా దేహంతో ఎన్నిసార్లు
ఆటలాడుకున్నారో ..పోలీసులకు చెబితే చంపేస్తామని
ఆజ్ఞల హెచ్చరికలు జారీ చేసిన వాళ్ళు తగులబెడతారట!

వాళ్ళు కాదు మనం, అవును మనం
తగులబెట్టాల్సిందే, తప్పనిసరిగా తగులబెట్టాల్సిందే
వాళ్లకి మనమిచ్చిన అరాచక పెద్దరికాన్ని
విజ్ఞత మరచి బరితెగించినోళ్ళని తగులబెట్టాల్సిందే

నాగరిక సమాజం తలదించుకునే
కంగారూ కోర్టు ఆటవిక వికృత తీర్పుల్ని
ఇరుకు హృదయాల్ని, సంకుచిత తత్వాన్ని
అమానవీయ, కలుషిత ఆలోచనల్ని తగులబెట్టాల్సిందే

జేబులు గుల్ల చేస్తూ , మిమ్మల్ని నిర్విర్యుల్ని చేస్తూ
వేలం గెలిచి వీధి వీధినా వెలిసి, ఆదాయం పెంచుకుంటూ
నా స్వేచ్చని, నా శ్వాసని గద్దలా తన్నుకు పోయి
నా వలువల్ని నిలువునా కాల్చేసే వాళ్ళని తగుల బెట్టాల్సిందే

మద్యం మత్తుకు చిత్తై, మాదకద్రవ్యాలకు బానిసలై
సంరక్షించాల్సిన అన్న, నాన్న, తాతల వావివరుసలు మసై
నా ఎత్తుపల్లాలను కళ్ళతోనే కొలిచి, మాటువేసే
వేట చేసే మానవ మృగమదోన్మాదుల్ని తగులబెట్టాల్సిందే !

మతం ముసుగులో భక్తీ పేరుతో ఆకర్షించి వంచించే
దొంగ స్వామీజీలు, బాబాలు, ఫాస్టర్ల వికృత లైంగిక చేష్టలు
అదను చూసి అమాయక మహిళలపై, చిన్నారులపై
ఆకృత్యాలకు పాల్పడే కీచకుల్ని తగులబెట్టాల్సిందే !

అడ్డదారుల్లోనైనా కోరుకున్నది దక్కించుకు తీరాలనే
మనస్తత్వాన్ని, అది ప్రబలేలా చేస్తున్న వినిమయ సంస్కృతిని
మనుషుల్లో నియంత్రణ లేని మనో వికారాల్ని
ఏం చేసినా చెల్లుతుందనే ఇంగిత జ్ఞానహీనుల్ని తగులబెట్టాల్సిందే !

మగవాడి విచ్చలవిడి తనానికి, పశుప్రవృత్తికి కారణం
నేనూ .. నా వస్త్రధారణ అంటూ నాపైనే నిందవేసి
నా స్చేచ్చని లాక్కుని, బలవంతులమనుకుని తప్పించుకోజూసే
కామపిశాచుల విచ్చలవిడితనాన్ని, విధ్వంసక స్థితిని తగులబెట్టాల్సిందే !

టీనేజీ ప్రేమల సినిమాలు,అక్రమ సంబంధాల సీరియళ్ళు ,
అంగాంగ ప్రదర్శనలు, కండోముల ప్రకటనలు అనుమతులిస్తూ
సూక్తి ముక్తావళి వల్లెవేస్తూ , చిలక పలుకుల్లా హితవచనాలు
పలికే రెండు కళ్ళ సిద్దాంతాన్ని తగులబెట్టాల్సిందే !

స్త్రీలను గౌరవించడం మన సాంప్రదాయం బూటకపు మాటలు వల్లిస్తూ
నన్ను అశ్లీలంగా చూపుతూ, అత్యాచారాలకు వేదికలవుతూ
విలువల వలువలు ఒలుస్తూ పెట్రేగిపోయే విష సంస్కృతిని
చట్టాలలోని గతుకు గుంతల్ని, కంపల్ని తగులబెట్టాల్సిందే !

ఏ కులంలో నైనా, ఏ మతంలో నైనా
కుటుంబంలో నైనా, కార్య ప్రదేశంలో నైనా
టివి, సినిమా , ఇంటర్ నెట్ , మొబైల్ ఎక్కడైనా
సమాజం నన్ను చూసే తీరులోని వ్యత్యాసాన్ని తగులబెట్టాల్సిందే !

మనిషి మనసులోతుల్లోని సున్నితత్వాన్ని
కులమతరహిత మానవ హృదయ వైశాల్యాన్ని
మధురప్రేమకుల మనోహర మానవతా పరిమళాల్ని
సమతమమతల సహజ స్వాభావిక జీవనతత్వాన్ని నిలబెట్టాల్సిందే

మనలోని అంతః సౌందర్యాన్ని
జాతుల భిన్నత్వంలో ఏకత్వాన్ని
మానవ విలువల సౌరభాల్ని
సమున్నత సామాజిక బంధాల్ని కాపాడాల్సిందే

నా మనోఫలకంపై చెరిగిపోని ఎన్ని దాడులో .. ఎన్ని మచ్చలో
నా బాధ, వ్యధ వ్యక్తి మీద కాదు, వ్యవస్థ మీద
నా పరువు పోతుందన్న భయాన్ని భగ్నం చేయకపోతే
అభయ .. నిర్భయ ఎన్ని చట్టాలు వచ్చినా నిరర్ధకమేనని తెలపాల్సిందే

ఉరిశిక్షల మరణ మృదంగాలు కావు తారక మంత్రాలు
అసమాన సమాజంలో ఉన్న అభద్రతా మూలాలు
మురిగి కంపుకొట్టే ఆలోచనల మురికి మకిలి వదిలించి చేతన రగిలించాల్సిందే
ధైర్యంగా ఫిర్యాదు చేయగలిగే అనుకూల వాతావరణం సృస్టించాల్సిందే

అణగి పోను, కుంగి పోను కూడదీసుకుని నిలబడుతూనే..
నా గొంతులో తడి ఆరేదాకా ఊపిరులూదుతూనే..
అంతర్వేదనల్ని తుడిచేస్తూనే.. విష వలయాల్ని ఎదుర్కుంటూనే ఉంటా
జీవధారల్ని చిమ్ముతూనే.. జనం గుండె చప్పుడు వినిపిస్తూనే ఉంటా

వి. శాంతిప్రబోధ

మహిళలపై జరుగుతున్న అత్యాచారాలపై కలాలను కవాతు చేయించి సమాజాన్ని కదిలించే అక్షర శరాలను సంధించే ప్రయత్నం రాజీవగారి సారధ్యంలో జరిగింది.
మార్చి 16 2014 తేదీన ‘ ధిక్కార ‘ పేరుతో సంకలనం వెలువడింది. ‘ధిక్కార’ లో చోటుచేసుకున్న కవిత ఇది.

అమరులు కాదు – అస్తమిస్తున్న సూర్యులు

అక్కడెవరూ కనిపించడం లేదు. టివి మాత్రం పెద్దగా వినిపిస్తోంది
‘ఇంతింతై వటుడింతై అన్నట్లు రాష్ట్ర విభజనను వ్యతిరేకిస్తూ ప్రారంభమైన ఉద్యమం తీవ్ర రూపం దాల్చింది. ప్రజా జీవనం స్థంబించింది. సీమాంధ్ర మొత్తం అట్టుడికిపోతోంది. వందల కోట్ల నష్టం జరుగుతోంది. బస్సులు బంద్, బడులు బంద్, పవర్ బంద్ జనమంతా రోడ్డు మీదే. బందులు, ధర్నాలు, రాస్తారోకోలు . వంటా వార్పూ, ఆటా పాటా అంతా రోడ్డు మీదే .’.వ్యాఖ్యానం మధ్యలో ‘సమైఖ్యాంధ్ర పిలుస్తుంది రండిరా, సకల జనుల దండు కదిలిందిరా ‘ పాట పాడుతూ వేలాదిగొంతులు దిక్కులు పిక్కటిల్లేలా చేసేనినాదాలు చూపుతూ .
‘ఉరుములు ఉరిమినట్లు, పిడుగులు పడినట్లు సీమాంధ్ర ప్రతిధ్వనించింది. విద్యార్థి గర్జనకు ఉలిక్కిపడింది ‘ వ్యాఖ్యానం సాగుతుండగా, బ్యాక్ గ్రౌండ్లో అందుకు అనుగుణంగా దృశ్యాలు చూపుతూ..

బ్రేకింగ్ న్యూస్ ‘ గుంటూరులో హోటల్ భవనం పై నుండి దూకి ఒకరు ఆత్మహత్య. భగ్గుమన్న సీమాంధ్ర.’ స్క్రోల్ అవుతోంది. ఆ వెంటనే బుల్లితెర అంతా పరుచుకుని పెద్ద పెద్ద అక్షారాలతో ఉన్న అదే వార్త చూపుతూ. తెలంగాణ ప్రత్యేక రాష్ట్ర ప్రకటన తర్వాత రెండు రోజుల వ్యవధిలో నలుగురు ఆత్మహత్య చేసుకుంటే ఈ రోజు మరో ..’ న్యూస్ రీడర్ గొంతులో బాధతో కూడిన జీర.. పాత దృశ్యాలు చూపుతూ.

ఆటో నెలసరి వాయిదా కట్టాలి. మరచిపోయి వెళ్ళిన కాగితాలు తీసుకోవడం కోసం ఆ దారిన వెళ్తూ ఇంటికి వచ్చిన శంకర్ వార్తలు వింటూ ఆ కాగితాలు తీసుకున్నాడు. వెళ్ళ బోతుండగా వచ్చిన బ్రేకింగ్ న్యూస్ అతని కాళ్ళకు బ్రేక్ వేసింది. అలా టీవి చూస్తూ నుంచున్నాడు. అంతలో అన్నను చూసిన రజిత

‘ఏందే గిప్పుడచ్చినవ్’ అడుగుతూ రిమోట్ అందుకుంది. చానల్ మార్చింది.

తెలంగాణా ఇంకా ఇవ్వడం లేదని మనస్తాపంతో ఓ చేనేత కార్మికుడి ఆత్మహత్య. అతని భార్యా బిడ్డల్ని చూపుతూ వాళ్ళ హృదయ విదారక రోదన వేదన చూపుతూ.. ‘ ఒక్క క్షణం అలా చూసి తర్వాత చానెల్లో వచ్చే సీరియల్ పెట్టింది.

గుండెల్ని కలచివేసే ఆ దృశ్యాలే కళ్ళలో కదలాడుతుండగా తల వంచి రెండు కళ్ళ మధ్య గట్టిగా వత్తుకుంటూ శంకర్. తననే ఎగాదిగా చూస్తున్న చిన్న చెల్లి రజిత చూపులను తప్పించుకుంటూ ఎవరో తరుముతున్నట్లు గబగబా అవతలికి నడిచాడు శంకర్. ఆటో నడుపుతున్నా మనసు పరి పరి విధాల ఆలోచిస్తూ పరుగులు పెడుతోంది. ఏడాది క్రితం తన మానసిక స్థితి, ఆలోచించిన తీరుగుర్తొచ్చి, గతంలోకి లాక్కెళ్ళింది అతని మనసు

*** **** ****
ఆ రోజు ఎప్పటికన్నా ముందే ఇంటికి చేరాడు శంకర్, కాస్త తలనొప్పిగా ఉండడంతో. ఎత్తి పెట్టి ఉన్న ప్లాస్టిక్ నవారు మంచాన్ని వాల్చాడు పడుకుందామని. పడుకోబోతూ పక్కనే ఉన్న ఎత్తు చెక్క పీట మీది రిమోట్ అందుకున్నాడు. టివిలో ఏదో సీరియల్ వస్తోంది. ఎప్పుడు చూసినా ఈ జీడిపాకం సీరియళ్ళు.. కుట్రలు, కుతంత్రాలు, కోట్లాటలు .. కన్నీళ్ళు.. నిండానింపుకున్న ఈ సీరియళ్ళు మనిషి జీవితాల్లో ఉన్న కస్టాలు కన్నీళ్ళు చాలవన్నట్లు ఇవీ కుండలకు కుండలు నీళ్ళు తోడేస్తూ .. ఇలాంటివి చూడొద్దని చెప్పినా ఎప్పుడూ ఇవేపెడతారు మనసులో అనుకుంటూ వార్తా చానెల్ పెట్టాడు.

‘అన్నోచ్చిండు ‘ బీడీలు చేస్తూ అరిచింది చిన్న చెల్లి రజిత

‘ అప్పుడే వచ్చినవ .. అయ్యో ఇంకా అన్నంకాలే ‘తన ఒళ్లో చేట పక్కన పెడుతూ హడావిడి పడింది పెద్ద చెల్లి సవిత

‘కానీ ..తీ.. కొంచెమాగి తింట ‘ అంటూ టివి చూడడంలో మునిగిపోయాడు శంకర్

‘… ఆత్మబలిదానం చేసుకున్న ఎంబిఎ విద్యార్థి లూనావత్‌ బోజ్యానాయక్‌. అతని ఆత్మార్పణతో ఓరుగల్లు గొల్లుమంది. ఇక తెలంగాణ రాదేమోనని మనస్తాపం చెందిన విద్యార్థ్ధి తన ఒంటిపై పెట్రోల్‌ పోసుకుని పట్టపగలే నడిరోడ్డుపై నిప్పంటించుకుని జై తెలంగాణ నినాదాలు చేస్తూ అసువులు బాయడంతో తెలంగాణవాదులంతా ఒక్కసారిగా దిగ్భ్రాంతికి లోనయ్యారు. వరంగల్‌ జిల్లా కలెక్టర్‌ కార్యాలయానికి అతి సమీపంలో ఆర్ట్స్ అండ్‌ సైన్స్ కళాశాల ఎదురుగా ఈ సంఘటన చోటు చేసుకోవడం తెలంగాణ వాదులను తీవ్రంగా కలిచి వేసింది.

ప్రత్యేక రాష్ట్ర ఏర్పాటులో ఆలస్యాన్ని నిరసిస్తూ ఉద్యమ తారలు మంటల్లో నిలువెల్లా కాలిపోతున్నాయి. పదవుల కోసం పాకులాడే నీతిలేని నేతలకు కనువిప్పు కలగాలని కలలుగానే కుసుమాలు కొవ్వొత్తిలా కరిగిపోయాయి. తమ చావుతోనైనా తెలంగాణ వస్తుందన్న ఆశతో కానరాని లోకాలకు తరలి వెళ్లిపోతూనే ఉన్నాయి. మరో ఉద్యమ కెరటం, పోరాట తరంగం ఆ జాబితాలో చేరింది. ఉన్నత చదువులు చదువుతూ బంగారంలాంటి భవిష్యత్ ను కాదని ఉద్యమాన్నే ఊపిరిగా శ్వాసించిన భొజ్యానాయక్ ప్రత్త్యేక రాష్ట్రం కోసం ప్రాణాన్ని త్రుణప్రాయంగా త్యజించాడు. తెలంగాణ తప్ప తనకింకేమొద్దని తల్లిదండ్రులను ఒంటరిగా వదిలేసి వెళ్ళిపోయాడు. ఉద్యమంలో నేను సైతం అంటూ ముందుకు దూకే ఈ పోరాటయోధులు కుహనా నేతల మాటల తూటాలకు నేలకొరిగారు. అమరవీరులుగా ఆకాశానికేగారు … ‘ గుండె బరువవుతుండగా చూస్తున్న టెలివిజన్ చానెల్ మార్చాడు శంకర్ .

తను ఎంతో ప్రేమగా పెంచుకునే బుజ్జి టామీ కుయ్ కుయ్ అంటూ వచ్చి వేళ్ళు నాకుతున్నా అసలు పట్టించుకోలేదు. ఎత్తుకొమ్మని గారాలు పోతున్నా దాన్ని ఎత్తుకుని ఒళ్లో కూర్చో పెట్టుకోలేదు. కళ్ళు ఆర్పకుండా గుడ్లప్పగించి టివి తెరని అంటిపెట్టుకుని చూస్తూనే ఉన్నాయి.

‘బిడ్డా ఎంతపని చేసినావ్ అంటూ అతని తల్లిదండ్రులు చేసిన ఆక్రందన, ఆవేదనతో యావత్ తెలంగాణ జాతి తల్లడిల్లింది.. ‘ న్యూస్ రీడర్ గొంతులోనూ ఆవేదన ద్వనిస్తుండగా. బోజ్యానాయక్ మృత దేహం పై పడి ఆ తల్లి చేసే హృదయ ఘోష కంటనీరు తెప్పిస్తుండగా మరో చానెల్ మార్చాయి అతని వేళ్ళు .

టీడీపీ నేతల ఇళ్లు, డీసీసీ కార్యాలయం విగ్రహాలను టార్గెట్‌ చేస్తు తెలంగాణవాదులు రాళ్ల వర్షం కురిపించారు. ఆయా ప్రాంతాల్లో ఉన్న వివిధ పార్టీలకు చెందిన నేతల ఆస్తులపై దాడులు చేస్తూ విధ్వంసం సృష్టించారు. ఫర్నీచర్‌ను ధ్వంసం చేశారు. ఫ్లెక్సీలను చించివేశారు. అంతిమయాత్ర చివరివరకు జై తెలంగాణ నినాదాలతో మార్మోగింది. ఆందోళనకారులు ద్విచక్రవాహనాలు, ఆటోల్లో చేరుకుని రాళ్లతో పెద్ద ఎత్తున దాడి చేశారు. దీంతో పోలీసులు ఆందోళనకారులపై లాఠీ చార్జ్‌ చేశారు. ‘ శంకర్ చేతిలో రిమోట్ అతని మనసులాగే అస్థిమితంగా కదలాడుతూ చానెల్ మారుస్తూనే ఉంది.

‘నేల రాలిన మందారాలు మళ్లీ పూయవు. నింగికెగిసిన తారలు నేలకు దిగిరావు. కేంద్ర ప్రభుత్వం ఇకనైనా కళ్ళు తెరిచి తెలంగాణా రాష్ట్రం ప్రకటించాలని తెలంగాణ పోరుగడ్డ ముక్తకంఠంతో నినదిస్తోంది. ఉద్యమ వీరులారా నిరాశ వద్దు. లక్ష్యం సిద్దించే వరకు ఐక్యంగా పోరాడదామంటూ మరింత స్పూర్తిని నింపుతోంది.’ ఇంకా ఎన్ని దినాలో ఇట్లా.. ఉద్యమ సెగల్లో ఇంకా ఎంతమంది మాడి మసై పోవాల్నో మనసు బాధగా మూలిగింది

మరో చానెల్ లో తెలంగాణా కోసం ఆత్మ త్యాగం చేసిన బోజ్యానాయక్ ని పొగుడుతూ అతని భౌతికకాయంపై పోటీలుపడి నిలువెత్తుదండలు వేస్తూ, నివాళి అర్పిస్తూ అధికార, ప్రతిపక్ష నేతలు. ఆ వెనకే తెలంగాణా కోసం ఆత్మ బలిదానం చేసుకున్న బోజ్యానాయక్ మృతి పట్ల ముఖ్యమంత్రి సంతాప దృశ్యాలు
అదృష్టవంతుడివిరా, నువ్వు అదృష్టవంతుడివి. నువ్వు చచ్చి బతికావురా భోజ్యా .. నిన్నటివరకు నీవెవరో ఎవరికీ తెలియదు. నీవు చదివే కాలేజీలోనే అందరికీ తెలిసి ఉండక పోవచ్చు. కానీ ఇప్పుడు నువ్వో హీరో. అందరి నోటా నీ పేరే. ఏ చానెల్ చూసినా నువ్వే. ఒకప్పుడు నన్ను హీరో అనేవాడు నాయన. కానీ ఇప్పుడు నా బతుకు జీరో ప్చ్ .. శంకర్ మనసు బాధగా మూలిగింది. అతనిలో ఏదో ఏదో వెలితి క్షణ క్షణానికి పెరిగిపోతూ .. . నాయిన ఉన్నప్పుడు ఎట్లుండేవాడు. ఎన్నడన్నా ఇట్లా అవుతదనుకున్నాడా.. ఒక్కగానొక్క కొడుకని బాగా చదివించాలని, గొప్పవాడిగా చూసుకోవాలని కలలు గన్నాడు ఆయన. ఆ ఒక్కడి అర్ధాంతర మరణం తమ జీవితాల్ని పాతాళంలోకి తోసేసింది. తన చదువు ఏడవ తరగతితోనే ఆగిపోయింది. తనని ఇంగ్లీషు మీడియంలో ప్రైవేటు బడిలో చేర్చి ఆడపిల్లలని తెలుగు మీడియంలో ప్రభుత్వ బడిలో చేర్చాడు తండ్రి, తను చేసిన కుల వృత్తి తనకి ఎన్నడూ నేర్పలేదు. నాయినకు సాయం జేయరాదురా అని అమ్మ ఎప్పుడన్నా అంటే, ఎందుకే ఆనికి ఈ పనులు. అన్నిటికి మిషిన్లెనాయె నాకే చేతినిండా పనిలేకపాయే. మనలెక్క గొర్రె తోక బెత్తెడు బతుకానికెందుకు? మంచిగా సదుకో కొడుకా.. .. హీరోలెక్క రాజాలాగా బతకాలె అనేవాడు. ఎంత కష్టమైనా ఎన్నడూ అది తనకి తెలియనీయలేదు.

అప్పుడు తల్లి, అక్క చెల్లెళ్ళు ఏనాడు గడప దాటి ఎరగరు. బంధు మిత్రులతో ఎప్పుడూ కళ కళలాడేది. ఇంటి పెద్ద మరణం కుటుంబాన్ని చిన్నాభిన్నం చేసింది. ఉండడానికి పెద్ద బలగమే ఉన్నాఅంతా ఆయన తోటే దూరమయ్యారు. దగ్గరయితే ఎక్కడ అతుక్కుపోతారోనన్న భయంతో. చిన్న మేనమామ ఒక్కడే అప్పుడప్పుడూ ఒచ్చి పోతుంటాడు. శంకర్ బడి మానతానంటే తల్లి ఒప్పుకోలేదు. అట్లాగని ఎవరి సాయమూ కోరలేదు. పాత కాలం నాటి ఇంటిని కొంత కిరాయికి ఇచ్చింది. ఓ ప్రయివేటు పాఠాశాలలో ఆయాగా చేరింది. అక్క చెల్లెళ్ళు బడి మానేశారు. పక్కింటి వాళ్ళ దగ్గరఎప్పుడో సరదాగా నేర్చుకున్న బీడీలు చేయడం మొదలు పెట్టారు. తనకి అది నచ్చలేదు. తను మగవాడు. మగవాడే కుటుంబాన్ని నడిపేది. నాన్నలా కుటుంబాన్ని నడపాలి. సినిమాల్లో చూసినట్లు ఎన్ని కష్టాలు పడి అయినా అక్కాచెల్లెళ్ల పెళ్ళిళ్ళు చెయ్యాలి. తను హీరో అవ్వాలి. అంటే తను పని చెయ్యాలి అనుకున్నాడు. అందుకే అమ్మ మాట వినకుండా తను నిర్ణయం తీసేసుకున్నాడు. బడి మానేశాడు. కొన్నాళ్ళు కిరాణా దుకాణంలో పని చేశాడు. తర్వాత ట్రాక్టర్ షెడ్లో పనిచేశాడు. అక్కడే ట్రాక్టర్ నడపడం నేర్చుకున్నాడు. ఆ తర్వాత ఆటో అద్దెకు నడిపాడు. చివరికి ఎవరెవరినో పట్టుకుని లోను తీసుకుని ఆటో కొన్నాడు. రేయింబగళ్ళు కష్టపడి సంపాదించినా ఏముంది అక్క పెళ్లి చేయగలిగాడు అంతే. అందుకు తను ఎంత తిప్పలు పడుతున్నాడు..

వీడు కొద్ది క్షణాల్లో హీరో అయిపోయాడు. తను అలా అవాలంటే .. భోజ్యా స్థానంలో తానుంటే .. ఆ ఊహే అతనికి బలమిస్తూ .. క్షణం క్రితం భోజ్యా తల్లిదండ్రుల వేదనను చూసి ద్రవించిన శంకర్ హృదయాన్ని కఠినం చేస్తూ.. ఆ ఆలోచన కొండచిలువలా అతని మస్తిష్కాన్ని చుట్టేస్తూ ..పూర్తిగా ఆక్రమించేస్తూ .. తన వాళ్ళంతా మసక మసకగా.. నెమనేమ్మదిగా వాళ్ళ రూపాలు మాయమవుతూ .. టివి మోగుతూనే వుంది. భోజ్యానాయక్ అంతిమ యాత్ర దృశ్యాలు ఇంకా చూపుతూనేఉన్నారు. హన్మకొండలోని అమరవీరుల స్తూపం వరకు వచ్చింది. కొందరు నాయకులు అక్కడకు చేరి పుష్పగుచ్చాలు ఉంచి నివాళి అర్పిస్తున్నారు. భోజ్యా అమర్ రహే నినాదాలు మిన్నంటుతున్నాయి.

‘అన్నమయిందిరా పెట్టుమంటవా’ తల్లి పిలుపు చెవిన పడలేదు. ‘ఏందిరా దయ్యం పట్టినోడిలెక్క ఉలుకు లేదు పల్కు లేదు ‘ ఆయాసపడుతూ తల్లి అనసూయ

‘అన్నా.. మా వదినె కండ్లల్ల మెదులుతాందా’ చెవిలో గుస గుస లాడినట్లుగా రజిత మాటలకు ఉలిక్కిపడి ఓ క్షణం అందరినీ తరచి చూశాడు.

‘ఆలు లేదు సూలూ లేదు. ఏందే నీ పరాచికాలు ‘ కసిరింది తల్లి

‘అన్నా, కాళ్ళు కడుక్కరాయే అన్నం బెట్ట్టిన’ పళ్ళెంలో అన్నం పెట్టి కూర వేస్తూ సవిత

‘మీరు తిన్నరా ‘ పెదాలపై నవ్వు పులుముకుని అడిగాడు ఎప్పుడూ లేనిది విధంగా . ఇవాళ కొత్తగా అడుగుతున్నాడే అని ఆశ్చర్యంతో చూసి, లేదన్నట్లుగా తలూపింది రజిత.

అందరం ఒకేసారి తిందాం అంటూ మరో షాక్ ఇచ్చి లేచి వెళ్లి కాళ్ళు కడుక్కోచ్చాడు శంకర్. ఎప్పుడూ చిరాకు పడే అన్న మాటలు విని చెల్లెళ్ళు సంబర పడిపోయారు. మూలన నులక మంచం పై నడుం వంగి పడి ఉన్న నాన్నమ్మ కేసి తిరిగి ‘ఓ ముసిల్దానా తిన్నవాయే’ పలుకరించాడు. ఆయాస పడుతున్న తల్లిని మందులు సరిగ్గా వాడుతుందో లేదో వాకబు చేశాడు. కొడుకు తీరు చూసి ఆనందపడింది ఆ తల్లి. అంతలోనే ఓ సరదా లేదు. సంబరం లేదు. చిన్నతనంలోనే మోయలేని భారం, బాధ్యతలు మీదపడి లేని పెద్దరికం మీదేసుకొని తిప్పలు పడుతున్నాడని మనసులో బాధపడింది కొడుకు పరిస్థితికి.

అన్నం పళ్ళెం తీసుకుని అన్న పక్కన కూర్చుంటూ ‘తెలంగాణ అస్తదాయే ‘ చనువుగా అడిగింది చిన్న చెల్లి రజిత

‘ఏం తెలంగాణనో.. ఏవో .. ఊకె బందులు .. బస్సులు బందులు … ఊర్లల్ల లోల్లి .. అదొచ్చినా రాకున్నా మన బతుకులు ఇంతేగదా .. ‘దగ్గుతూ నిర్లిప్తంగా తల్లి

అన్నకి మంచినీళ్ళ చెంబు పెడుతూ ‘అట్లంటే ఎట్లనే మన తెలంగాణ మనకు కావాలె. మన నౌకరిలు, కొలువులు మనకే కావాలె’ పెద్ద చెల్లి సవిత గోనుగుతున్నట్లుగా. పిల్లి పిల్లల మియావ్ మియావ్ అరుపుల్లో కలసిపోతూ ఆమె సన్నని గొంతు. ఈ అన్నా చెల్లెళ్ళు ఇద్దరూ ప్రయివేటుగా పదవతరగతి రాస్తున్నారు. తెలంగాణ వస్తే ఏదైనా చిన్న ఉద్యోగం వస్తదేమోనని ఆమె ఆశ.

‘ఓ పోరి, గా పిల్లినావలికి దోలు’ మూలనున్న ముసలమ్మ ఆజ్ఞాపించింది. అప్పుడే కంటి మీద పడుతున్న కునుకును ఆ పిల్లి పిల్ల అరుపులు భంగం చేయడంతో .

‘చిన్న మామ అస్తనన్నడు. ఈ వార్దంక అచ్చెదున్దె .. , ఇగ రాడేమో ‘ అన్న ముందుకి పచ్చిపులుసు గిన్నె జరుపుతూ సవిత

‘ఇంకా ఉగాదన్న రాలే . అప్పుడే ఎండ దంన్చుతాంది గద. సల్లబూట అస్తడేమో’ చిన్నగా దగ్గుతూ తల్లి

‘పొద్దుగాల్ల బొంబయిరాజయ్య మామచ్చి పోయిండు. ఆల్ల తమ్ముని మరదలు కొడుకు ఉన్నడట. మన కులప్పని చేస్తున్నడట నిజామబాదకాడ. పిల్లగాడు సక్కదన్మ్గున్నడు. మీ రెండో పిల్లకి మంచి జోడి అయితడు అంటున్నడు’ నిదానంగా చెప్పింది అనసూయ.

‘చిన్నక్కకు పెళ్ళా.. ‘ ఆశ్చర్యంగా కళ్ళు పెద్దవి చేసి రజిత.

‘దానిదైతే నీవంతు వస్తదనా.. ‘ మంచం మీద నుంచి ముసలమ్మ లేచి కూర్చుంటూ.

‘ఓ ముసిల్దానా, ఉషారైనవ్.. చెప్పే, నేనెల్లిపోతే ఎవర్జేస్తరే నీకు .. అందుకే నేనిప్పట్ల నిన్నొదల’ రజిత

‘ఏ ఆగేపోరి, విషయం మాట్లాడంగ.. ‘ అని కొడుక్కేసి తిరిగి ‘ఆ పిల్లగాని తల్లి పాణం మంచిగ లేదట. ఇంట్ల పొయ్యి ఎలిగిచ్చేటోల్లు కావాల్నని జూస్తున్నారట. మా కొడుకచ్చినంక మాట్లాడుతానని జెప్పి ఆమామకు సాగనంపిన ‘ఆయాసపడుతూ చెప్పింది తల్లి అనసూయ.

అక్క పెళ్ళికి చేసిన అప్పులు ఇప్పుడిప్పుడే తీరుతున్నాయ్. రెండు రోజుల్ల పురుడుకు తిస్క రావాలే, ఆ కర్సు ముందటున్నది . చేతిల కుంటి గవ్వ లేదు . ఏమ్బెట్టి జేత్తమే .. ‘ శంకర్ మనసులో మాట పైకే వచ్చింది

‘పైసా కోసం పికర్ జేయొద్దన్నడు. పిల్లను కొంటబోయి ఆల్లిన్టికాడ లగ్గం జెసుకుంటరట’ నెమ్మదిగా చెప్పింది అనసూయ.

‘నడిపిదాని లగ్గమయితే అటేనుక రెండేన్లు ఆగి చిన్నదాంది చెయ్యొచ్చు.. కానీ .. ‘ సాలోచనగా శంకర్

‘ఆదాగుతాది .. ? ముందు దానికే జెయ్యాలె ‘ వాళ్లమాటలు విని చిన్న మనుమరాలిని ఉడికిస్తూ పరాచికంగా వాళ్ళ నాయనమ్మ

‘ఒసే ముసిల్దానా … మూలకు పడుండక ముక్కులు, నీల్గులు చానయితాన్నయ్.. ఆ .. ‘ నాయనమ్మ మీదికి వెళ్తూ రజిత. ముసి ముసి నవ్వులు నవ్వుకుంది ముసిలి.

‘అరే శంకిరి .. నీ పిల్ల యాడున్దిరా ‘ ముసలమ్మ అన్నట్టుగా అనుకరిస్తూ రజిత అన్న కేసి తిరిగి. అంతా ఫక్కుమన్నారు. ‘దీని అల్లరెక్కువయితాంది’ ముద్దుగా విసుక్కుంది తల్లి.

శంకర్ మనసులో జానకి మెదిలింది. తన ఆటోలోనే రోజూ కాలేజికి వెళుతుంది. తనతో చాలా స్నేహంగా ఉంటుంది. సరదాగా జోకులేస్తుంది. అయినా నేను ఇట్లా ఆలోచిన్చడమేమిటి . నా దారి వేరు కదా అనుకున్న శంకర్ ఆలోచనల్లోంచి జానకి మాయమైంది. మళ్లీ భోజ్యానాయక్ చొరబడ్డాడు. టివి కేసి చూశాడు.

బోజ్యశవయాత్ర సాగుతూనే ఉంది. ఉద్రిక్తమైన విద్యార్థులు అక్కడికి వచ్చిన అధికార పార్టీ నాయకులపై చెప్పులు విసురుతున్నారు. రాజీవ్ గాంధీ విగ్రహంపై చెప్పులు, రాళ్ళతో విద్యార్ధులు దాడి చేశారు. మంత్రి ప్లెక్సీను ద్వంసం చేశారు విద్యార్ధులు. పరిస్థితి రాను రాను ఉద్రిక్తమవుతోంది. పోలిసులాటి ఛార్జ్ మొదలయింది .

అన్నం ముద్ద గొంతులోకి దిగడం లేదు. వేళ్ళు పళ్ళెం లోని అన్నాన్ని కెలుకుతున్నాయి. ఏందిరా అప్పటికెల్లి జుత్తాన్న, చెల్లె లగ్గం ఈ యాడాది కాకుంటే మల్లెడాది జేద్దంలె. దానికోసం ఫికర్వడకు. దందేమంత అయిసయిన్దాని ‘ సముదాయిస్తూ తల్లి .
తల్లికేసి కొన్ని క్షణాలు మౌనంగా చూసి ఎవరో తరుముతున్నట్లు గబగబా అన్నం తినేశాడు. అందరూ అతన్ని వింతగా చూశారు. ఏంటో , ఇవాళ అంతా కొత్తగానే కనిపిస్తున్నాడు అనుకున్నారు

అంతలో చిన్న మేనమామ చెమటలు కక్కుకుంటూ వచ్చాడు. సవిత వెళ్లి కుండలో నీళ్ళు ముంచుకొచ్చి ఇచ్చింది. తమ్ముడికి భోజనం వడ్డించమని చెప్పింది అనసూయ .

‘తినోచ్చిన్నే. . ‘. ‘ఆ.. ఎప్పుడు తిన్నవుర ? తింటే తిన్టివి తీ .. జరంత తిను’ అంది అప్యాయంగా అక్క

తింటూ తనూ వార్తలు చూస్తూ.. ‘థు .. నీయవ్వ .. గీ నాయకులు పోరగాల్ల పానాలు తీస్కుంట కన్నోళ్ళ గోసవోసుకుంటున్నరు’ మామ కాశిరాం భుజం మీది కండువా తీసి మొహానికి పట్టిన చెమట తుడుచుకుని మళ్లీ భుజం మీద వేసుకుంటూ .

‘వాళ్ళేం చేసిన్రు ఈల్లు పానం తిస్కుంటే’ ఎక్కుపెట్టిన బాణంలా రజిత

‘అగో.. జూడురి ఎట్లా చుపుతాన్రో .. ఏం గొప్ప కార్యం జేసిండని ..? ఆన్ని అంతగనం జూపుడు . కన్న పాపానికి ఎల్లకాలానికి కడుపు కోత వెట్టినన్దుకా .. ‘ తన నిరసనను తెలియజేసి మళ్లీ తానే

‘తెలంగాణం గావాలె, మన రాజ్యం మన్మేలాలే .. కానీ దాని కోసం బతుకులు బలివెట్టుడా .. ఏదన్న బతికి సాదిచ్చుకోవాలే. సచ్చి మట్టిల కల్సినంక ఇంక ఏమ్జేస్తరు. కొట్లాడాలే. కడదాంక కొట్లాడాలే ‘ అన్నాడు కాశీరాం.

‘అదేందే మామ అట్లనవడ్తివి ? ఆడు మాములుగ సస్తే ఎవడన్న వస్తర ? గిప్పుడు జూడు ఆని సావు అల్లకల్లోలం లేపే. ముఖ్యమంత్రి కాడికెల్లి ఆపార్టోడు ఈ పార్టోడు అని లేకుంట పెద్ద పెద్దోళ్ళంతా వచ్చి దండలేయవడ్తిరి. ఆని బతుక్కు అంతకన్న ఎం గావాలె. జన్మ ధన్యమైంది ‘ కొంచెం ఉద్రేకంగా శంకర్

‘ఓరి పిస్సోడా .. మీరంత గిట్ల దిమాక్ లేకుంట జేస్తున్నారు. మీ సావును ఆల్లు రాజకీయం జేస్తున్నరు . సావన్న జస్తం గని అని మీటున్గుల్ల మస్తు జెప్తరు. గా పెద్దోళ్ళు ఒక్కడంటే ఒక్కడన్న జచ్చిండా ..? ఆల్ల కొడుకులు బిడ్డలు, అల్లుండ్లు, కోడండ్లు, అన్నలు, తమ్ముండ్లు ఎవ్వడన్నా సచ్చిన్రా .. లేక పాయె .. ‘ తిన్న చేయి కడిగి పళ్ళెం ముందుకు తోసి శంకర్ కళ్ళ లోకి సూటిగా చూస్తూ. ఆ చూపుల ధాటిని ఎదుర్కోలేక కళ్ళు దించుకున్నాడు శంకర్

‘గా జమానల మీ నాయిన బీ తెలంగానం కోసరం మస్తు తిరిగిండు. గప్పట్ల పోలీసు కాల్పుల్ల సచ్చిన్రు గని గిట్ల పానాలు తీస్కోలె ‘ మంచం మీదనున్ది ముసలమ్మా కంచు గొంతుకతో

‘అవునా..! మా నాయన తిరిగిండా .!.” ఆశ్చర్యంతో తలెత్తి శంకర్ . కులవృత్తి చేసుకుంటూ కుటుంబంలో నలుగురికి అండగా బతికిన తండ్రి తెలుసు. ఉద్యమాలలో తిరిగిన విషయం ఇప్పుడే కొత్తగా వింటున్నారు శంకర్ అతని చెల్లెళ్ళు .

అంతలో శంకర్ చిన్న నాటి స్నేహితుడు సత్యం వచ్చాడు. ‘ఇంటి ముంగట ఆటో జూసి ఇంట్లనే ఉన్నట్టున్నవ్ అని కలిసిపోదమని వచ్చిన ‘ చెప్పాడు

‘పట్నం కెల్లి ఎప్పుడచ్చినావ్ ర ‘ఆత్మీయంగా లేచివెళ్ళి మిత్రుడిని అలుముకున్న శంకర్

‘నిన్ననే వచ్చిన. గొడవలతోని కాలేజి బందు, హాస్టళ్ళు బందు బెట్టిన్రని ఇంటికోచ్చేసిన. నాలుగురోజులుండి పోతనని’ సత్యం సవిత కేసి ఓర చూపు చూస్తూ. కళ్ళలో కళ్ళు కలవడంతో సిగ్గు పడిన సవిత మామ తిన్న ప్లేటు తీసుకుని బయటికి వెళ్ళింది.

‘మంచిగున్నవ బిడ్డా ‘ పలుకరించింది శంకర్ తల్లి

గడప లోపలికి కూర్చొని సవిత చాట అందుకుని చకచక వేళ్ళు కదిలి పోతుంటే బీడీలు చుడుతోంది . రజిత చేసిన బీడీలకు దారం చుట్టడం మొదలు పెట్టింది. అనసూయ ఆకుల కట్ట విప్పి కత్తిరించడానికి సిద్దమవుతూ. గజిబిజి ఆలోచనలతో ఉన్న శంకర్ చేతిలోని రిమోట్తో సౌండ్ తగ్గించబోయి మరింత పెంచాడు.

‘ఒరే ముందది బందువెట్టు ‘ అరిచినట్టుగా మామ. ‘ఏమైంది ‘ ఉలిక్కిపడి శంకర్

‘ఏమవుడేన్ది? ఊకె చూపెట్టిందే చూపెట్టుకుంట రెచ్చగొట్టే మాటలు చెప్పు కుంట ఉడుకు మీదున్న పోరగాల్ల దిమాక్ ఖరాబ్ జేస్తున్నరు. ఒక సావయ్యిందంటే ఒక్క దానేన్క ఒక్కటి ఓ వారం పదిదేసాలు పీనుగులు ఎల్లుడేనాయే .. ‘ బాధగా మామ

‘నిజమే, ఆ దృశ్యాలు యువతని ప్రేరేపిస్తున్నాయి. అనాలోచిత చర్యలకు పాల్పడేలా వత్తిడి చేస్తున్నాయి. బలహీన మనస్కులు ఓ బలహీన క్షణంలో ప్రాణాలు తీసుకుంటున్నారు ‘ సాలోచనగా సత్యం

‘అది ఎ పార్టి గాని ఆనికి గావాల్సింది తెలంగాణ గాదు గద్దె. నాయకులు ఎవ్వలైనా గాని ఆల్ల రాజకీయం ఒక్కటే. ఆల్లు ఒక్క దిక్కే జూస్తరు. గద్దె మీన ఎక్కెతందుకు ఎంతైన జేస్తరు. లోల్లిలు పెడ్తరు. తమాషా జూస్తరు. ఎత్తులేస్తరు జిత్తులేస్తరు. కప్ప దుంకుడు ఆడ్తరు . ఏదన్న జేస్తరు. మీ అసొంటో ల్లకు చెర్ల వలేసినట్టు ఏస్తరు. మాయజేస్తరు. మెత్తని కత్తోలె ప్రాణాలు మింగుతరు. మనోల్లకు అది ఏర్కలేక ఆల్లతోని బోతరు. చిట్టచివరికి ఏమైతది ..? ఆల్లు గద్దె మీన. ఈళ్ల బతుకులు మట్టిల కలసిపోయి .. కడుపుకోత మిగిలిపోయి .. ఇన్నెండ్లయిన పోరగాల్లకు ఇది ఎట్ల సమాజ్ గాకోచ్చిందో .. ‘ తల గోక్కుంటూ మామ

‘అవును, ఆల్లు పైకి చెప్ప్తిదానికి ఎనక చేసేదానికి మస్తు ఫరక్ ఉంటది. ఈ చావులకు బాద్యులు ఎవరు ‘ కాశిరాం మాటలకు ఊతం ఇస్తూ సత్యం ప్రశ్న

‘నక్కజిత్తులున్తయ్ .. ఎత్తులు ఎస్తయ్ .. వల పన్నుతయ్, ఉచ్చు వేస్తయ్ .. మనం అన్ని ఎరుక జేసుకుంట పోవాలె .. సచ్చుడు బందు గావాలె. తెలంగాన గడ్డ పోరాటాల అడ్డ. వీరుల గన్న నేల. విజయమో వీర స్వర్గమో అని పోరాడాలే . పోరాడుకుంట పోరాటంల పానం బోతే అమరుడంటరు. కాని గిప్పుడు జరుగుతున్నదేంది .. తెలిసి తెలియక ఉద్రేకంతోటో, ఆవేశంతోటో పాణం దీస్కుంటే దానికి ఆత్మ బలిదానం అని, అమరుడయ్యిండని పెద్ద పెద్ద మాటలు అనవడ్తిరి. గా శ్రికాంతాచారి చావు కాడి కెల్లి వందల్ల పానాలు గాల్లో గల్సే. ఈల్లంత యుద్ధం జేయలే . పిరికోల్లలెక్క పానం దిస్కున్నారు. గిసొంటి పిరికి పోరగాళ్ళను అమరుడనుకుంట ఆల్లను అటు దిక్కు తోల్తున్నరు’ ఆ మాటల్లో ఆవేదన కాశిరాం మొహంలోనూ ప్రతిఫలిస్తూ

‘చచ్చిన సింగం కన్న బతికిన కుక్క మేలు’ వారి సంభాషణలో పాలు పంచుకుంటూ బోసినవ్వుల ముసలమ్మ. ఆమెకేసి ప్రశంసా పూర్వకంగా చూశాడు శంకర్.

లోగొంతుకతో అన్న ఆమె మాటలు వినని సత్యం ‘ నిజమే, కాకా.. నువ్వన్నట్టు ఆత్మబలిదానాలు పిరికి పనే. నిజంగా పోరాటంలో చనిపోయినోల్లను అమరులని అనాలే. మరి ఈ పార్టిలోల్లు, పత్రికలోళ్ళు , టివి లోల్లకు ఇది తెల్వదా ఏందీ. నువ్వు చదువుకోకున్న ఎంత మంచిగా చెప్పినావ్. ‘ మెచ్చుకోలుగా కాశిరాం కేసి చూస్తూ

‘ఆత్మబలిదానాలతోటి తెలంగాణ రాదని ఇప్పటికే తేలిపాయె. కన్న తల్లిదండ్రులకు , తెలంగాణ తల్లికి కడుపు కోత మిగల్చకున్రి అని చెప్పాలె. పోరాడి తెలంగాణను సాధించుకుందామని అనాలే. తెలంగాణం కావాలనుకున్నోల్లంత తీరోదిక్కు కాకుంట కలిసి పోరాడాలే. లేకుంటే ఓడిపోతం.’ ఆలోచన, అనుభవం జోడించి కాశిరాం

ఆచార్య జయశంకర్ సారు కూడా కోరుకున్నది ఇదే. మనసులో అనుకున్నాడు సత్యం. జరుగుతున్న ఆ సంభాషణని శ్రద్దగా వింటూ తమ పని తాము చేసుకుంటున్నారు మిగతావాళ్ళు .

ఉన్నట్టుండి టైం చూసుకున్నాడు శంకర్ . ఓహ్ అన్కుంటూ లేచాడు. ‘మామా ఇయ్యాల్ల ఉండు’ అని చెప్పి ‘వస్తవార, సవారి ఉన్నది. బడి పిల్లలకు ఇంటికి తోల్కబోవాల’ అని సత్యంతో కలసి బయలు దేరాడు.

*** ***

ఆత్మహత్యలపై పుంఖానుపుంఖాలుగా వార్తా ప్రసారం. ఉద్రిక్తతలు రెచ్చగొట్టేలా నాయకుల వ్యాఖ్యలు. చానెళ్ళలో చర్చలు, వ్యాఖ్యానాలు. సున్నితమైన అంశాలు కథనాలు ప్రసారం చేసేముందు తర్వాత ఉత్పన్నమయ్యే పరిణామాలు ఆలోచించకుండా ఎట్లా ప్రసారం చేస్తున్నారు? వారిపై నియంత్రణ ఉండదా? లేకపోతే , స్వయం నియంత్రణ పాటించాలి. ప్రజలలో శాంతి సామరస్యాలు, సుహృద్భావ వాతావరణం నెలకొనేలా పాటుపడాలి కదా . తెలంగాణ అయినా , సీమాంధ్ర అయినా.. ప్రాంతం ఏదయినా … అది వారి బాధ్యత కాదా .. ఆలోచిస్తూ.. శంకర్ ఆటో బ్యాంకు ముందు ఆగింది.

“విధ్యార్థులంటె నేల తల్లి లాంటి వాళ్ళురా
జాతి భారన్నంత భుజాన మోసేటోళ్ళు రా
విద్యార్థి దశ నుండే విశ్వవిజేతలవుతారు రా
వివేకనందుడికి ఆనవాళ్ళు మీరు రా “
ప్రశ్నించెటోళ్ళు మీరు- ఆ ప్రశ్నకు బదులు మీరు
ప్రశ్న జవాబులతో -ప్రణాళికలు రాసెటోళ్ళు
బలిదానలు చేస్తు బూడిద కావొద్దురా
నడిపించేటోళ్ళు మీరు- తూలి పడితే ఎట్లారా?
మిమ్ముల నమ్ముకున్న వాళ్ళు నడువలేరురా
కన్నీళ్ళు తుడిచే మీరు తూలి పడితే కాటికెల్తే ఎట్లారా?
ఆవేశపూరితంగా ఆహుతైతే ఎట్ల రా… ‘
తెలంగాణ చందు పాటలు మైకులో వినిపిస్తూ. శంకర్ మెదడంతా ఆక్రమిస్తూ.. నినదిస్తూ ..

“అమ్మ” హేమలత తనకు తానే ఒక సైన్యం!

జోగిని బతుకుల్లో కాంతి “లత”

 ఇది నా జన్మ భూమి

ఇది నా మాతృ భూమి
ఇది నా ప్రియతమ భారతి
దీని బాగు నా బాగు
దీని ఓగు నా ఓగు
“నా దేశం తప్పు అయితే దాన్ని దిద్దుతాను
నా దేశం ఒప్పు అయితే దాన్ని అనుసరిస్తాను ‘
అని కేక వేసిన ఒక దేశాభక్తుడైన నా సోదరుని కేకతో …
నా కంఠమూ కలుపుతాను …
 
అన్నదెవరో కాదు, మూఢ నమ్మకాలపై కన్నేర్రజేసి, తాయత్తు గమ్మత్తులను చిత్తు చేసి జోగినీ చెల్లెళ్ళ జీవితాల్లో వెలుగునింపిన, నేరస్థ జాతుల్ని జనజీవన స్రవంతిలో కలిపిన సంస్కరణోద్యమ ధీర వనిత,  కవికోకిల నవయుగ వైతాళికుడు జాషువా ముద్దుబిడ్డ కవితాలత హేమలత .   అమ్మ హేమలతాలవణం భౌతికంగా దూరమై అప్పుడే ఆరేళ్ళు.  కానీ ఆమె స్మృతులు  మా మదిలో సజీవంగానే ..  ఒక వ్యక్తిగా కాదు శక్తిగా ఆమె చేసిన సాంఘిక కార్యక్రమాలు కళ్ళముందు సజీవ చిత్రాలుగా కదలాడుతూనే ..
 
బాల్యములో అందరి ఆడపిల్లల్లాగే ఎదిగిన హేమలత వ్యక్తిత్వంలోకి తొంగి చూస్తే ఆవిడ ఏమిటో అర్ధమవుతుంది.
 
అస్పృశ్యత కూడా మూఢ నమ్మకమే . కుల భేదం , మత భేదం, మూఢ నమ్మకాలు … ఈ మూడూ మానవ కుటుంబాన్ని ముక్కలు చేసి వేరు చేసాయి.   నాటినుంచి ఈ నాటివరకు మానవ జాతి దీనిని ఎదుర్కుంటూనే ఉంది.  ఆనాడు మరీ కరుడుగట్టిన అజ్ఞానం, అగ్రకులం, కింది కులం, వారు గౌరవింప దగినవారు , వీరు దూరంగా ఉంచవలసినవారు అనే ఆచరణ పేరుకు పోయినరోజులు . ఒక్క మనుషుల మధ్యే కాదు ఈ బేధం . వస్తువుల మధ్య , పండుగల మధ్య , నీరు ఆహారాల మధ్య … అన్నింటి మధ్యా ఈ అంటరానితనం అడ్డుగోడ.   ఒక్క గాలి , ఎండ, వెన్నెలకే లేదు .  ఒక వేళ  వాటికీ అడ్డు పెట్టగలిగితే వీటిని కూడా అడ్డుకునే వారేమో !  అంటారామె .
 
బైబిలు చదివి , ప్రార్థనలు చేసి , తాతగారి క్రైస్తవ బోధనలు విని అప్పుడప్పుడు చర్చికి వెళుతుండే హేమలతతో ” అమ్మాయీ.., దేవుడు లేడు ” అనే మనిషిని చూసాను అన్న తండ్రి మాటలు దిగ్బ్రాంతి చెందించాయి.  ఆ మాటలు ఆమెను ఆకర్షించాయి.   తండ్రితో ఆ మాటలు అన్న వారిని చూడాలన్న, వారి మాటలు వినాలన్న జిజ్ఞాస గోరా, సరస్వతి గోరాలను కలవడానికి కారణమయింది.  వారి పరిచయం , వారు నడిపే “సంఘం” పత్రిక చదవడం ఆమె జీవిత విధానాన్ని మార్చివేశాయి. ఆమెను నాస్తికురాలిగా మార్చాయి.  గోరా , జాషువాల స్నేహం దిన దిన వర్ధమానమవుతున్న సమయంలో   గోరాగారి పెద్దకుమారుడు లవణం, జాషువాగారి  చిన్న కుమార్తె హేమలతకి పెళ్లి చేయ్యాలనుకున్నారు. సాంప్రదాయానికి విరుద్దంగా గోరాగారి ఆహ్వానంపై పెళ్ళికొడుకును చూడడానికి 1959 నవంబరులో జాషువా గారితో కలసి  హేమలత విజయవాడలోని నాస్తిక కేంద్రానికి వెళ్ళారు.  పెద్దలు అప్పటికప్పుడే వారి పెళ్లి 1960 జనవరి 12 వ తేదిన సేవాగ్రాం లో జరగాలని నిశ్చయించారు.
HEMALATHA LAVANAM___1
 
నాస్తిక కేంద్రంలో నిరాడంబరమైన జీవన విధానం హేమలతని ఆకట్టుకుంది.  కుల, మత రహిత సమాజం కోసం వారు తీసుకున్న నిర్మాణాత్మక కార్యక్రమాలు ఆమెను ప్రోత్సహించాయి. గోరా గారి కుటుంబం ఏమి చెప్పే వారో అదే ఆచరించే వారు.  కట్న కానుకలకు , ఆడంబరాలకు తావేలేక పోవడం ఆమెను ఆకర్షించింది.
 
పెళ్ళికోసం సేవాగ్రాం వెళ్ళగానే ఆమెకు కలిగిన భావాలిలా అక్షరీకరించారు
“ఇదే నాడు శాంతి నివాసం
అదే నాదు బాపూ వాసం
ప్రేమఝరులు ప్రవహించేనిచ్చట
సత్యాహింసలు మొలచెనిచ్చట
శాంతి సస్యములు పడిన విచ్చట
త్యాగ చంద్రికలు విరిసిన విచ్చట
………
 
వినుకొండలో పుట్టి పెరిగిన హేమలత చదువు మద్రాసులో సాగింది. ఆమెకు తల్లిదండ్రులు , స్నేహితులు , బంధువులు , నవలలు, జీవత చరిత్రలు , సాహితీ గ్రంధాలు, సాహితీ సమావేశాలూ  తప్ప సామాజిక జీవన పరిస్థితులు తెలియదు. అత్తవారింట అందుకు భిన్నమైన వాతావరణం.  సాంఘిక దృష్టి, సాంఘిక సమస్యలు, సమాజపు మార్పు , నాస్తిక జీవన విధానం , సత్యాగ్రహాలు, శాస్త్రీయ పరిజ్ఞానం … కార్యక్రమాలు.. అంతా కొత్తగా .. అందరూ ఆప్యాయంగా  నాస్తిక జీవన విధానానికి అలవడుతున్న ఆమె ఆలోచనల్లో మార్పు. భావాల్లో మార్పు .. భయాలు పోయి మనసు విచ్చుకుంది.
 
మన వ్యక్తిత్వం మన జీవితాన్ని నడుపుతుంది.  అయితే జీవితపు దిశ , నిర్ణయం మలుపులు మన చేతిలోనే ఉంటుంది . అలా మన చేతుల్లో దిశా నిర్ణయం లేకుంటే మన జీవితపు దిశ ఎదుటి వాళ్ళ చేతుల్లో ఉంటుంది  అంటారు అమ్మహేమలత  .
 
నాస్తికమార్గంలో .. 
వివాహానంతరం అత్తింటికి చేరిన ఆమె ఉదయం లేచి చూసిన దృశ్యం వారి పూరింటి ముందు మామ గోరా ఊడుస్తూ , గేదెల పాకలో అత్త సరస్వతి పాలు పితుకుతూ , ఉసిరి చెట్టు నీడలోనున్న పాకలో లవణం, విజయం, సమరం ప్రెస్లో , మైత్రి, విద్యలు రాత్రి భోజనం తాలుకు అంట్లగిన్నెలు తోముతూ . కేంద్రమంతా ఎప్పుడో మేల్కొంది.  ఆలస్యమైనందుకు సిగ్గు పడింది. వారిపనులు వారు చేయడం, పనుల్లో ఆడ మగ తేడా లేకపోవడం ఆమెను ఆశ్చర్యపరిచింది.  కులమత అడ్డు గోడలు లేని ఈ మానవ కేంద్రం ఆమె ప్రపంచాన్ని విశాలం చేసింది. విశ్వపుటంచుల్ని తాకి నిల్చేలా చేసింది. నాస్తిక జీవన విధానం లోని నిర్భయత్వాన్ని రుచి చూసింది.
 
ఒకరోజు హేమలత తాత గారు ఆమెను చూడడానికి వచ్చారు.  మాటల్లో అమ్మాయీ భగవంతుని ధ్యానం మరువ లేదు కదా అని అడిగారు.  నేను నాస్తికురాలిగా మారిన తర్వాతే ఈ ఇంటికి వచ్చాను. ఇక్కడ దేవుడు , పూజ , ప్రార్ధన అనే వాటికి తావు లేదని చెప్పి ఆయన కోపానికి గురైంది. చిరునవ్వే ఆభరణంగా , ఖద్దరు లేదా నేత బట్టల్లో ఆమె నిరాడంబర నాస్తిక జీవన మార్గంలోనే జీవించింది.
 
సంస్కరణ – నేపథ్యం  
హేమలత పెళ్ళయిన తర్వాత లవణం గారితో కలసి వినోభాభావే పాదయాత్ర జరుగుతున్న చంబల్ లోయకు వెళ్ళారు.  ఆ సమయంలో బందిపోట్ల క్రూర బీభత్సాన్ని , వారి హత్యల రక్తంతో తడిసిన భూమిని శాంతి ధామంగా మార్చాలన్న ప్రయత్నంలో ఉన్నారు వినోభా .
 
ఆ రోజు అర్దరాత్రి దాటాక బందిపోట్లు లొంగిపోవడానికి వినోభా దగ్గరకు వస్తున్నారన్న వార్త  హేమలతని భయకంపితురాలిని చేసింది.  మాములుగానే దొంగలు అంటే వణికిపోయే సున్నిత మనస్కురాలైన హేమలత .. ఆ అర్ధ రాత్రి , ఆ లోయల్లో .. అంధకారంలో .. బందిపోటు దొంగలు ..  గజ గజలాడింది. మరుసటి రోజు ఆ బందిపోట్ల నాయకుడు పూజారి లుక్కారాం ‘బహెన్ బహెన్ ‘ అని పిలువడంతో ఆమె భయం పోయింది.  ఆ సంఘటన వాళ్ళూ మనుషులే కదా అన్న ఆలోచనకు , తర్వాతి కాలంలో స్టువార్టుపురం నేరస్తుల సంస్కరణకు బీజం వేసింది.
 
వాసవ్య విద్యాలయం 
 
హింస కాదు అభివృద్ధి  – అహింస అభివృద్ధి
హింస కాదు పరిష్కారం  – శాంతి పరిష్కారం
అని నమ్మే హేమలత గోరా గారి ఆలోచన ప్రకారం ‘వాసవ్య విద్యాలయం ‘1961లో తన పెద్ద ఆడపడుచు మైత్రి తో కలసి ప్రారంభించారు. వాస్తవికత,  సంఘదృష్టి, వ్యక్తిత్వం లక్ష్యంగా నిర్వహించిన ఆ విద్యాలయంలో చదువంటే భయం లేకుండా, వత్తిడి లేకుండా ఆనందంగా బోధనా సాగేది.  spare the child, spoil the rod అన్న విధానంలో సాగేది విద్య.
 
 కులాంతర వివాహాలు 
కులాంతర , మతాంతర వివాహాలు అతి తక్కువగా ఉన్న సమయంలో కులాంతర , మతాంతర వివాహం చేసుకున్న హేమలత ఆ తరువాతి కాలంలో భర్త, అతని కుటుంబంతో కలసి  ఎన్నో కులాంతర , మతాంతర వివాహాలు జరిపించారు.
 
‘నా వివాహంతో నా  పుట్టింట మూసుకున్న కులాల మతాల తలుపులూ తెరుచుకున్నాయి . విశ్వమానవతా  పవనాలు చొరబడ్డాయి.  ఈ వివాహంతో చిన్నక్క కుటుంబంలో అన్నీ సమ సమాజ నిర్మాణానికి బాటలు వేసిన వివాహాలే జరిగాయి. స్వార్థపూరిత సాంఘిక కట్టుబాట్లను తెంచి ఈనాడు అందరూ అర్హమైన పదవుల్లో అలరారుతున్నారు’ అంటారు హేమలత
 
040
సంఘసంస్కర్తగా … 
మన దేశంలో స్వాతంత్రం  రాక ముందు ఎన్నో సంస్కరనోద్యమాలు జరిగాయి. కానీ స్వాతంత్ర్యానంతర ఉద్యమాలు రెండే రెండు అనుకుంటా .. ! అవి నేరస్థుల సంస్కరణ, జోగినీ దురాచార నిర్మూలన.  ఆ రెండూ హేమలతాలవణం దంపతుల ఆధ్వర్యంలోనే జరగడం విశేషం.
 
స్టువార్టుపురం అనగానే మనందరికీ గుర్తొచ్చేది అక్కడి గజదొంగలే. ఆ పేరు వింటేనే అంతా  ఉలిక్కి పడతారు.  అలాంటి చోటుకి 1974లో హేమలత అడుగుపెట్టారు.  అది మామూలు అడుగు కాదు. ఒక సాహసోపేతమైన అడుగు. ఒక వినూత్నమైన సంస్కరణకు మార్గం వేసిన అడుగు.  వినోభా బావే నుండి పొందిన ఉత్తేజం ఆమెను ఆ అడుగు వేయించింది. అదే ఆమెనీ సాహస కార్యానికి పురిగొల్పింది.
అటు దొంగలకు ఇటు పొలీసు అధికారులకు మధ్య వారధిలా ఉండి సమావేశాలు నిర్వహించడం, ఆ దొంగల ఇల్లు ఇల్లు తిరిగి వారి జీవన స్థితిగతులు తెలుసుకోవడం … ఈ క్రమంలోనే వారికి ఆమెపై ఆమె చేసే కార్యక్రమాలపై నమ్మకం ఏర్పడింది.  ఆమె జీవన సహచరుడు లవణం, గోరాగారి కుటుంబం ఆమె పక్కన నిలబడి అండగా నిలిచి మనో ధైర్యాన్ని నింపారు. .
 
సువార్టుపురం వెళ్ళినప్పుడు వాళ్ళు కాఫీ ఇచ్చినా , భోజనం చేయమన్నా స్వీకరించేది కాదు.  మీరు దొంగతనం చేసి తెచ్చిన సొమ్ముతో పెట్టే తిండి నాకు వద్దు.  మీరు కష్టపడి సంపాదించిన సొమ్ము అయితేనే స్వీకరిస్తాను అని నిర్మొహమాటంగా ఆమె చెప్పిన మాటలు వారిని బాధించినప్పటికీ, వారి మనస్సులో ఆలోచనను రేకెత్తించాయి.  కరుడుకట్టిన జీవితాల్లో మార్పుకు దోహదం చేశాయి.
 
1975లో “మా కుటుంబాలకు, కుటుంబ సభ్యులకు  పొలీసు వారి నుండి రక్షణ కల్పించండి .  వాళ్ళ హింసకు తాళలేక పోతున్నాం ”  అని విన్నవించిన కుటుంబాల్లో నేడు సామాజిక మార్పు.  ఆ మార్పు పరిమాణం స్పష్టంగా ప్రపంచానికి అగుపిస్తూ… వారి ఆలోచనల్లో కొత్తదనం, తరతరాలుగా వస్తున్న నేరసంస్కృతిని, ప్రవృత్తిని చేధించే తత్వం .. సంకల్పమ్. జనజీవన స్రవంతిలో కలసిపోవాలన్న ఆరాటం .. మూడు తరాల సాంఘిక చైతన్యం కనిపిస్తుంది వారి మాటల్లో, నడతలో .
 
ఎంత గాడాంధకారంలోనైనా సన్నని వెలుగు కనిపించి మనకి మార్గం చూపుతుంది. అదే విధంగా ఎంతటి దుర్మార్గులలోనైనా మంచి ఎంతో కొంత ఏ మూలో దాకుని ఉంటుంది అని నమ్మి ఆ మంచి వెతుక్కుని దాని ఆసరాతో ముందుకెళ్ళే ఆశా జీవి హేమలత.  నేరస్థ సంస్కరణోద్యమంలో ఓ వైపు దొంగల్ని, మరో వైపు పోలీసుల్ని, ఇంకో వైపు సమాజం అన్నింటినీ సమన్వయ పరుచుకుంటూ పనిచేస్తూ ముందుకు సాగిన ధీర ఆమె.
 
దాదాపు నలబై ఏళ్ల క్రితం పురుడు పోసుకున్న నేరస్తుల సంస్కరణోద్యమ కార్యక్రమాలు  ఇక అవసరం లేదనుకుంటా .. కారణం ఇపుడక్కడ బతకడం కోసం దొంగతనం చేసేవాళ్ళు, దొమ్మీలు , లూటీలు చేసే వాళ్ళు లేరు. వారి పిల్లలు చదువుకున్నారు. చదువుకుంటున్నారు.  శ్రమ జీవనం గడుపుతున్నారు. ప్రభుత్వ ఉద్యోగాలు చేస్తున్నారు. వారి జీవితాల్ని వారు అమ్మ హేమలతాలవణం , ఆమె నెలకొల్పిన సంస్కార్.
 
అమ్మా అన్న పిలుపు 
దొంగతనానికి వెళ్ళినప్పుడు అయిన గాయం సలుపుతుంటే బల్లాని అంకయ్య అనే వారెంటు ఉన్న దొంగ బాధపడుతున్నాడు. అతన్ని పోలీసుల పర్మిషన్ తో ఆసుపత్రికి తీసుకెళ్ళింది హేమలత. బాధనుంచి ఉపశమనం పొందిన అతను మరుసటి రోజు హేమలతను కలసి “అమ్మా ! మీ దయ వల్ల  నొప్పి తగ్గింది. బాగా నిద్ర పోయాను తల్లీ !’ అన్నాడు ఆమె పాదాలకు నమస్కారిస్తూ .. అలా మొదటి సారి అతని నోట  అమ్మాఅన్నపిలుపుతో పులకించిన హేమలత ఆ తర్వాతి కాలంలో వేలాది మందికి ‘అమ్మ ‘ అయింది. అది ఆమెకు బిరుదుగా మారింది.
 
 
జోగినీ దురాచార నిర్మూలన 
ఓ పక్క నేరస్థుల సంస్కరణ కార్యక్రమాలు, మరో పక్క కులరహిత సమాజం కోసం పనిచేస్తూ, ఉప్పెన వంటి ఉపద్రవాలు వచ్చినప్పుడు ముందువరస నిలిచి ఆపన్నులకు సేవా కార్యక్రమాలు నిర్వహించేవారు.  హేమలతాలవణం దంపతులు చేసే సేవా కార్యక్రమాల గురించి తెలిసిన ఆనాటి గవర్నర్ శ్రీమతి కుముద్ బెన్ జోషి ఆనాడు నిజామాబాద్ జిల్లాలో కొనసాగుతున్న జోగినీ దురాచార నిర్మూలనకు పని చేయవలసిందిగా ఆహ్వానించారు.  ఆ విధంగా జోగిని దురాచారాన్ని గురించి తెలుసుకున్న అమ్మ తీవ్రంగా చలించింది.  ఈ నాగరిక సమాజంలో సాంప్రదాయం ముసుగులో  అలాంటి అమానవీయ ఆచారాలు  కొనసాగడం, అణగారిన వర్గాలలోని మహిళలు ఆ ఆచారపు కోరల్లో చిక్కి గిజగిజలాడిపోవడం ఆమెను చలింపజేసింది.  వారి జీవితాల్లో వెలుగులు నింపడం కోసం ఎంత కష్టనష్టాలకైనా ఎదురొడ్డి నిలవాలని నిర్ణయించుకున్నఅమ్మ వెంటనే కార్య క్షేత్రాన్ని ఏర్పాటు చేసుకుంది.  బలంగా వేళ్ళూనుకుని ఉన్న దురాచారాన్ని రూపుమాపాలంటే ఈ దురాచారం గురించి ప్రజలలో ప్రచారం చేయడమే కాకుండా ఒక చట్టం అవసరమని భావించింది హేమలత.  ఆవిడ సంస్కార్ సంస్థ ద్వారా గట్టి ప్రయత్నం చేసింది. ప్రభుత్వం పై వత్తిడి తెచ్చింది. ఫలితంగా  జోగిని, బసివి, మాతమ్మల దురాచార నిర్మూలనా చట్టం 1988లో వచ్చింది.
 
సమాజం అంగీకరించిన , సాంప్రదాయం ఆమోదించిన వికృతాచారపు కోరలనుండి వేలాదిమంది మహిళలు బయటపడేలాచేయడమంటే సామాన్య విషయం కాదు.  ఎంతో ప్రతిఘటన ఎదుర్కొంది.  దుర్భర దారిద్యంలో నిత్యం అవమానాలు అవహేళనలతో, తమ శరీరంపై తమకి హక్కులేని స్థితిలో  ఇది తమ తలరాత అనుకునే వారి తలరాతను మార్చింది అమ్మ. వారిని గౌరవంగా చెల్లీ అని పిలిచి సమాజం చేత కూడా అలా పిలిపించుకునే గౌరవాన్నిచ్చింది.
 
‘ఎవరు చేశారమ్మా నిన్నిలా ?!
వెన్నెలా నీ బతుకు నల్లనీ రేతిరలే
ఎవరు చేశారమ్మా నిన్నిలా ?!
వన్నెలా ని బతుకు వాడినా జోగిలా
ఓ! పోశవ్వ చెల్లీ!  ఓ లచ్చవ్వ తల్లీ !
ఎందుకున్నా వమ్మా మౌన మునిలా ?!
తిరగబడి నీ బ్రతుకు దిద్దుకో చెల్లెలా
ఎవరు మూశారమ్మ నీ నోరు మూగలా?!
నోరిచ్చి నీ పరువు నిలుపుకో చెల్లెలా
………………
నిప్పులే చెరుగమ్మా చెల్లెలా !
జోగి యాచారమ్ము బుగ్గి బుగ్గైపోవ !
నిప్పులే చేరుగమ్మ చెల్లెలా
బసివి యాచారమ్ము నుగ్గు నుగ్గై పోవ
 
అంటూ అమ్మ జోగినీ చెల్లెళ్ళని చైతన్యం చేశారు. ప్రశ్నించడం నేర్పారు. పెద్దలకు, భూస్వాములకు వినపడేలా ఒక నగారా మోగించారు. ఈ క్రమంలో ఎన్నో ఎదురు దెబ్బలు , ఆటుపోట్లు .. అన్నీ అధిగమిస్తూ ఆత్మవిశాసంతో సాగారు హేమలత.
 
 అమ్మ చేసిన అనేక సాహసోపేత నిర్ణయాలు, కార్యక్రమాల వల్లే  వారూ , వారి కుటుంబాలు ఇప్పుడు  గౌరవనీయమైన జీవితాన్ని అనుభవిస్తున్నారు .  ఇప్పుడు వారికి అవమానం అంటే తెలిసింది. గౌరవప్రదమైన జీవితం ఏమిటో ఆర్ధమైంది.  నేడు నిజామాబాదు జిల్లాలో జోగిని ఆచారం రూపుమాసింది.  ఇప్పుడు వారి కుటుంబాల్లో పిల్లలకి కూడా జోగుపట్టం గురించి తెలియదు.  ప్రభుత్వం , సంస్కార్ సహకారంతో వారి జీవితాల్లో పెనుమార్పులు చోటుచేసుకున్నాయి. చేసిన అమ్మ హేమలత ఎందరికో ఆరాధ్యనీయురాలు.
 

 

ఎన్ని సత్కారాలైనా తక్కువే!

ఎన్ని సత్కారాలైనా తక్కువే!

 

జాషువా ఫౌండేషన్ 
దారిద్ర్యం అంటే ఏమిటో ఆమెకు బాగా తెలుసు. అందునా మహోన్నతమైన భావాలను నింపుకొని అక్షర వ్యవసాయం చేసే కవులెందరో అనుభవించిన దారిద్య్ర్యాన్ని కనులారా చుసిన్దామే. కవి పుత్రి అయిన హేమలత కవులను సన్మానించి, సమాదరించాలని భావించింది. కన్న తండ్రి జాషువా జ్ఞాపకార్ధం జాషువా ఫౌండేషన్ ద్వారా వివిధ భారతీయ భాషల్లోని ప్రముఖ సాహితీ వేత్తలను గుర్తించి వారికి జాషువా సాహిత్య పురస్కారం అందించారు.
 

 

గౌరవ డాక్టరేట్ అందుకుంటూ...

గౌరవ డాక్టరేట్ అందుకుంటూ…

 

రచయిత్రిగా 
నేరస్థుల సంస్కరణ అనుభవాలతో రాసిన పుస్తకాలు రెండు. ఒకటి నేరస్తుల సంస్కరణ , జీవన ప్రభాతం.  ఈ నవలకు తెలుగు విశ్వవిద్యాలయం వారి సాహితీ పురస్కారం పొందింది.  జోగినీ దురాచార నేపథ్యంలో నవల రాస్తున్న క్రమంలోనే అమ్మ మనకు దూరం కావడం సాహితీ లోకానికి ఎనలేని లోటు.  అసంపూర్తిగా ఉన్న ఆ పుస్తకాన్ని ఆమె జీవన సహచరుడు లవణం గారు మనముందు ఉంచే ప్రయత్నంలో ఉన్నారు. మా నాన్నగారు , అహింసా మూర్తుల అమరగాదలు, జాషువా కలం చెప్పిన కథ, తాయత్తు గమ్మత్తు , మృత్యోర్మా అమృతంగమయ వంటి పుస్తకాలు వెలువరించారు అమ్మ.
  
నాకు కులం లేదు , మతం లేదు అనే అమ్మ హేమలత వటవృక్షంలా నిలిచి చేయి చాచి ఆపన్నులకు ఇచ్చిన చేయూతని, తద్వారా వారి కుటుంబాల్లో నిండిన వెలుగుని అనుభవిస్తున్న వారు  ఎప్పటికీ మరువలేరు.  సంస్కరణలో అలుపెరుగని యోధ , మానవతావాది , అహింసావాది అమ్మ హేమలతాలవణం బిడ్డలలో నేనూ ఒకరిని.  ఆమె బిడ్డలందరి తరపున అమ్మకి అక్షరాంజలి ఘటిస్తూ.. .

 

 

లాలించే చేతులు పాలించలేవా ..?!

లోక్‌సభ సమావేశాలు ముగిశాయి. ప్రతిష్టాత్మక మహిళా బిల్లులో కదలిక లేదు. అక్కడే చిక్కుకు పోయింది . 1990లోనే మహిళా బిల్లు తెరపైకి వచ్చింది . ఈ శీతాకాల సమావేశాల్లో మహిళా బిల్లును అజెండాలో చేర్చారు. UPA ప్రభుత్వం ఎలాగైనా మహిళా బిల్లు ఆమోదం పొందాలనే కృతనిశ్చయంతో ఉందని వార్తలొచ్చాయి. కానీ ఆ విషయం పట్టించుకున్న నాధుడే లేడు. బడ్జెట్ సమావేశాలూ ముగిశాయి. అంటే, అంతా .. షరా మామూలే .. ఎప్పటిలానే .. అప్పటి నుండి ఇప్పటి వరకూ అన్నీ అడ్డంకులే .. అవరోధాలే ..

దాదాపు అన్ని పార్టీలు పార్లమెంటులో మహిళలకు 33 శాతం రిజర్వేషన్ ను కేటాయిస్తామని గొంతు చించుకు అరుస్తున్నా మహిళా బిల్లు మాత్రం ఇంత వరకు మోక్షం పొందలేదు. ఓటర్లలో సగంగా ఉన్న మహిళ మరి ఆ ఓట్లు ఎందుకు పొందడం లేదు? మహిళా ఓట్లతో అందలం ఎక్కే పెద్ద మనుషులు, రాజకీయ పార్టీలు మహిళలను ఎందుకు విస్మరిస్తున్నారు? ఎన్నికల్లో మహిళా పార్లమెంటు సభ్యుల సంఖ్యా పెరగడం లేదు. ఎందుకని?

వంద రోజుల్లో మహిళాబిల్లును సాధిస్తామని చెప్పిన రాష్ట్రపతి వ్యాఖ్యలను ఖండించిన శరద్ యాదవ్, ఆ బిల్లును గనుక ఆమోదిస్తే తాను అక్కడే విషం తాగుతానని బెదిరించాడు. విషం వెళ్ళగక్కాడు. అందరినీ నివ్వెర పరిచాడు. మహిళా బిల్లుగాని ఆమోదం పొందితే దేశంలో అంతర్యుద్దం చెలరేగుతుందని ఆర్జేడి అధ్యక్షుడు లాలూ ప్రసాద్ యాదవ్, సమాజ్ వాది పార్టీ అధినేత ములాయుంసింగ్ హెఛ్చరించారు. అంటే మహిళా బిల్లు పట్ల, అంటే మహిళలు రాజకీయాల్లోకి రావడానికి పురుషులు ఎంత వ్యతిరేకతతో ఉన్నారో అర్ధం అవుతోంది. మార్చి 12, 1996లోనే మొదటి సారి లోక్ సభలో ప్రవేశించిన ఈ బిల్లు రాజకీయ ఏకాభిప్రాయం లేక ఆమోదానికి నోచుకోక అలా నేతల నోళ్ళలో నేటికీ నానుతూనే … ఉంది.

మహాభారత కాలంలోకి వెళ్తే ఆనాటి రాజుల భార్యలకు యద్ద విద్యల గురించి, ధర్మాధర్మాలగురించి అవగాహన ఉన్నట్లు తెలుస్తుంది. ఝాన్సీ రాణి, రుద్రమదేవి గురించీ మనం చదువుకున్నాం. వారి ధైర్య సాహసాల్ని, యుద్ద నీతిని, పరిపాలనా దక్షతనీ ఇప్పటికీ కీర్తిస్తూనే ఉన్నాం. మరి ఇప్పుడు, మనముందున్న మహిళల శక్తిని గుర్తించలేని గుడ్డి వాళ్ళుగా, వారి తెలివితేటల్ని అభివృద్ది కోసం ఉపయోగించుకోలేని దౌర్భాగ్యులుగా మిగిలాం. వారికి అవకాశాలు వస్తే, వారు వాటిని వినియోగించుకుంటే తమకన్నా ఎక్కడ మించి పోతారో.. తాము ఎక్కడ తక్కువ అయిపోతామో అని మహిళలని గౌరవించలేని, సమంగా చూడలేని కుత్సితులుగా తయారయ్యాం. అందుకే ఆ బిల్లు ఆమోదం పొందకుండా ఉండడానికి రకరకాల ప్రయత్నాలు, కుయుక్తులు .. కుతంత్రాలు .. కాకమ్మ కథలూ ..

1994లో మొదటిసారిగా బీజేపీ మహిళలకు చట్టసభలలో రిజర్వేషన్ కల్పించాలనే తీర్మానాన్ని చేసింది.1996, 1998,1999లలో అప్పటి ప్రభుత్వాలు మహిళా రిజర్వేషన్ బిల్లును పార్లమెంటులో ప్రవేశపెట్టడానికి అనేకసార్లు ప్రయత్నించినప్పటికి యాదవత్రయం తో పాటు, పాశ్వాన్ కలవడం వల్ల చట్టరూపం తీసుకోలేకపోయింది.

2000లో అప్పటి కేంద్ర మంత్రి శివరాజ్‌పాటిల్ నాయకత్వంలో మహిళా రిజర్వేషన్ల గురించి అధ్యయనం చేయడానికి కేబినేట్ కమిటీ ఏర్పాటయింది. ఈ కమిటీ లోక్‌సభ సభ్యుల సంఖ్యను 33 శాతం పెంచి, అందులో 33 శాతం స్థానాలను మహిళలకు రిజర్వేషన్ చేయవచ్చని సూచించింది. ఈ సూచనలను లాలూ, ములాయం ఆమోదించినప్పటికీ ఎన్డీఏ దాని మిత్రపక్షాలు వ్యతిరేకించాయి. ఆ సూచన ఆమోదించినట్టయితే, లోక్‌సభ సభ్యుల సంఖ్య 830 వరకు పెరిగి,మహిళలకు 276 స్థానాలు దక్కేవి. రాజకీయాలలో మహిళలకు సమానత్వాన్ని సాధించడం కోసం యూపీఏ ప్రభుత్వం 2008లో 108వ రాజ్యాంగ సవరణ చేసి మహిళా రిజర్వేషన్ బిల్లును పార్లమెంటులో ప్రవేశపెట్టినప్పటికీ, ప్రతిపక్ష పార్టీ బిజెపి సహకరిస్తున్నప్పటికీ పార్లమెంటు ఆమోదించకపోవడానికి అనేక రాజకీయ కోణాలు, కారణాలున్నాయి. దళితులు, ఒబిసిలు, మైనారిటీలు రిజర్వేషన్ ఫలాలను అందుకోలేరని అగ్రకుల మహిళలే తన్నుకు పోతారని వ్యతిరేకిస్తున్న వారి వాదన. అది ఆయా వర్గాల మహిళలపై ప్రేమతోనో, అభిమానంతోనో కాదు ఎలాగైనా బిల్లును అడ్డుకోవడమే వారి లక్ష్యం.

2010లోనే రాజ్యసభలో ఆమోదం పొందిన మహిళా బిల్లు లోక్ సభలో ఇన్ని సార్లు ప్రవేశ పెట్టినా ఆమోదం పొందలేక పోవడానికి కారణం ఎవరు? పితృస్వామిక భావజాలం నరనరాల్లోను జీర్ణించుకుపోయిన కరడుకట్టిన దురహంకారులు కాదూ…?! ఆడపెత్తనం బోడిపెత్తనం వాళ్ళ మాట మేము వినాలా అనే ఆధిపత్య భావన కాదూ..?! దళితులు, ఒబిసిలు, మైనారిటిల మహిళల సాధికారిత, అభివృద్ధి కావాలంటే, చిత్తశుద్ది ఉంటే బిల్లును అడ్డుకోవడం కాదు కదా చేయాల్సింది. ఆయా వర్గాలకి జనాభా దామాషాలో వారికి సీట్లు కేటాయించవచ్చు కదా ..!

ఆకాశంలో సగం – అవనిలో సగం ఉన్న మహిళల ఓట్లు కావాలి. వాటితో గెలిచి అందలమెక్కాలి. కానీ ఆ మహిళలకే చట్టసభల్లో ప్రాతినిధ్యం కల్పించాలంటే మాత్రం మనసు ఒప్పుకోదు. మహిళల ప్రాతినిధ్యం చట్టసభల్లో అలా ఎందుకు ఉండడం లేదు? రాజ్యసభలో 10.60 శాతం , లోక్‌సభలో 11 శాతం, మంత్రుల స్థాయిలో 9.8 శాతం మాత్రమే ఉందంటే అందుకు కారణం ఎవరు? చట్ట సభలలో మహిళలకు సమ భాగస్వామ్యం లేకపోవడం వల్లే కదా!?.. ఆమెకు సంబంధించిన బిల్లు ఎక్కడ వేసిన గొంగళి అక్కడే చందంగా మారింది.

పంచాయితీ రాజ్ వ్యవస్థలో 33 శాతం రిజర్వేషన్ వల్ల కింది స్థాయిలో మహిళల భాగస్వామ్యం పెరిగింది. “ఆమె” పేరుతో “అతను” అధికారం చెలాయించే సంఘటనలు ఉన్నప్పటికీ రాజకీయాల్లో పెరిగిన ఆమె చొరవ, అవగాహన, తన కర్తవ్యం తను సక్రమంగా నిర్వహించాలన్న తపన ఉన్న మహిళలకి కొదువలేదు. అసెంబ్లీ , పార్లమెంటుల్లో తన గొంతు గట్టిగా వినిపించి, సమస్యలను విశ్లేషించి, చట్టాల రూపకల్పనలో క్రియాశీల పాత్ర పోషించగల సత్తా ఉన్న మహిళలకూ కొదువలేదు. అయినా చట్టసభలలో ఆశించిన స్థాయిలో మహిళల ప్రాతినిధ్యం పెరగడం లేదు. ప్రస్తుతం ఉన్న వారిలోనూ ఎక్కువమంది రాజకీయాలలో ఉన్న తమ భర్త, తండ్రి, లేకపోతే మరో బంధువో చనిపోతే ఆ స్థానంలో వచ్చినవారే ఎక్కువ.
కారణాలు ఏమిటని విశ్లేషించుకుంటే :

కుటుంబ బంధాలు :
సమాజంలో, రాజకీయాల్లో ఉండే మహిళల పట్ల ఉన్న చులకన భావం, చిన్న చూపు కూడా మహిళలు రాజకీయాలకు దూరంగా ఉండడానికి ఒక కారణం. రాజకీయాల్లో ఉన్న మహిళ ఇంటి బయటి ప్రపంచంలోకి, జనంలోకి వెళ్ళాల్సి ఉంటుంది. పురుషుడిలో ఉండే అభద్రతా భావం, తను స్త్రీని చూసే దృష్టికోణం వల్ల తన కుటుంబంలోని మహిళ నాలుగ్గోడల బయటికి రావడానికి ఇష్టపడడు. ఒకవేళ ఆమె వచ్చినా , కుటుంబ జీవితంలో, బంధాల్లో ఎలాంటి ఇబ్బందులు కలుగకుండా ఉండడం కోసం చాలా శ్రమించాల్సి ఉంటుంది.

డబ్బు:
నేడు అన్నిరంగాల్లోను డబ్బు చక్రం తిప్పుతున్నట్లే రాజకీయాల్లోనూ డబ్బు పాత్ర ప్రదానమయింది. నేడు రాజకీయాల్లోకి రావాలంటే వారి ఆర్ధిక పరిస్థితి ప్రధాన అర్హత అయింది. మరి ఆస్తి పాస్తులున్న మహిళలు ఎందరు? ఒకవేళ ఆమె పేరున ఆస్తి ఉన్నా దానిపై అధికారం ఆమెకు ఉందా? మహిళలు రాజకీయాల్లోకి రావాలని పెదాలపై మాటలు అంటారు. హృదయ లోతుల్లోంచి ఆ మాటలు రావు. కారణం ఆమె కోసం డబ్బు ఖర్చు చెయ్యాలి కదా..? డబ్బులేని వారిని అసలు ప్రోత్సహించరు

ముఠాతత్వం-గుండాగిరీ లేనందున:
మహిళలు ముటాలు కట్టి రాజకీయాలు చేయరు ముక్కుసూటిగా పని చేసుకు పోతారు. గుండాయిజం చేయరు. అది కూడా ఆమెకు అనర్హతే.

జెండర్ :
ఆడవాళ్ళు రాజకీయాల్లోకి వస్తే తమ సీట్లు గల్లంతు అవుతాయన్న భయం. అమెది పై చేయి అవుతుందన్న భావన. తమపై ఆమె అధికారం చెలాయిండం భరించలేని తనం . అందుకే మహిళాబిల్లు ఆమోదం పొందకుండా కుంటి సాకులతో కాలక్షేపం చేస్తున్నారు.

కులం:
ఆర్జెడి , సమాజ్ వాది పార్టీలు బి సి లకు ప్రత్యేక రిజర్వేషన్ కోసం పట్టు బడుతున్న సంగతి తెలిసిందే. రాజకీయాలకి కూడా కులం ఒక అర్హతగా మారిపోయింది. ఆధిపత్య కులాల పెత్తనం పెరిగిపోయింది. కింది స్థాయిలో మహిళలకి కేటాయించిన స్థానాల్లో దళిత మహిళ అధికారం చెలాయించిన చోట ఆధిపత్య కులాల పురుషులు చెలాయించడం చాలా చోట్ల కనిపిస్తూనే ఉంది.

సామాజిక కారణాలు :
సమాజంలో మహిళలని ఇంకా రెండవ తరగతి పౌరులుగానే చూడడం. ఆమెను ఇంటికే పరిమితం చేయాలని పురుషులు భావించడం. మూడింట రెండువంతుల పని చేస్తున్న ఆమె అధికారం పంచుకుంటే .. తనకి పనిభారం పెరుగుతుందన్న భయం. స్త్రీలకు అంతటి తెలివి తేటలు, శక్తి యుక్తులు లేవని భావించడం. లాలించే చేతులు పాలించగలవా . అన్న సందేహం . ఆడవాళ్ళకు రాజకీయాలెందుకు .. మగవాళ్ల మతులు పోగొట్టదానికా మాజీ మంత్రి ఉవాచ . వంశంకురాన్ని ఇచ్చే యంత్రంగాను , మగవాల్లని రెచ్చగొట్టి మనిషిగాను చూడడం దీన్ని మనం ఎలా అర్ధం చేసుకోవాలి? ఆడవాళ్ళకి మగవాళ్ళ మతులు పోగొట్టడం తప్ప ఏమి తెలియదా .. ? లేక మగవాళ్ళకి ఆడవాళ్ళ అందచందాలను చూడడం తప్ప వేరే పనేమీ లేదా .. ? ఆడవాళ్ళోచ్చి రాజ్యమేలితే మేమేం చెయ్యాలి మా నిరుద్యోగం పెంచడం తప్ప అని ఇంకొకరి ఆక్రోశం.

ఆమెకు సామాజిక పరమైన హక్కులు అందుబాటులోకి రాకపోవడం:
ఈ బిల్లు నెగ్గాలంటే పార్లమెంటులో అధిక స్థానంలో ఉన్న పురుషులు మద్దతు తప్పని సరి. కానీ వారు అనుకూలంగా లేరే .. నేటి సమాజంలో మహిళలను కుటుంబం, సమాజం కట్టడి చేస్తోంది .. ఆమె ఇంట్లోంచి బయటి సమాజంలోకి రావడానికి ఎన్నో ఆంక్షలు .. కట్టుబాట్లు .. వాటిని చేదించుకుని ఎదురీదడానికి ఒక్కో అడుగు వేయడానికి ఇప్పుడిప్పుడే సన్నద్ధం అవుతోంది. జాగృతం అవుతున్న ఆమెను వెనుకకు లాగే శక్తులకు కొదువలేదు.

నిర్ణయాధికారం లేకపోవడం:
మనసమాజంలో, కుటుంబంలో మహిళలకు నిర్ణయాధికారం లేకపోవడం కూడా స్త్రీలు రాజకీయాల్లో తక్కువ ఉండడానికి ఒక కారణం. ఆమెకు స్వతహాగా ఆసక్తి ఉన్నా కుటుంబంలో ఆమె రాజకీయాల్లో అడుగు పెట్టడం ఇష్టం లేక పోవడం, ఆమెను నియంత్రించడం అనేవీ కారణాలే.

రాజకీయ పార్టీలకు నిబద్దత లేకపోవడం
ఏ రాజకీయ పార్టికి నిబద్దత లేకపోవడం. తమ ఎన్నికల మేనిఫెస్టోలో మహిళకు 33 శాతం రిజర్వు చేస్తామని చెప్పినప్పటికీ ఆ దిశగా అడుగు వేయక పోవడం. ప్రత్యక్ష, పరోక్ష ఎన్నికల్లోనే కాదు పార్టీ పదవుల్లోనూ మహిళలకి సరి అయిన ప్రాతినిధ్యం ఇవ్వక పోవడం. పోలిట్ బ్యూరో లోనూ , కోర్ కమిటీ ల్లోనూ మహిళల స్థానం ఎంత? కీలక బాధ్యతలు వహించేది ఎంత మంది ? సమన్యాయం , సామాజిక న్యాయం అన్న పదాలు చెప్పుకోవడానికే కానీ ఆచరణకు కాకపోవడం.

వారసత్వం:
ఒకసారి రాజకీయాల్లోకి వచ్చిన వారూ కొన్ని సార్లు వెనక్కి వెళ్లి పోవడం. తమ స్థానాన్ని పదిల పరుచుకోవడానికి యత్నించక పోవడం . స్వతహాగా రాజకీయాల పట్ల ఆసక్తి చూపక పోవడం.

చరిత్రలోకి వెళ్తే ఎంతో మంది మహిళలు దేశ రాజకీయాల్లో తమదైన గుర్తింపు తెచ్చుకున్నారు. ముద్ర వేసుకున్నారు, రాణించారు. లాలించే చేతులు పాలించగలవని నిరుపించుకున్నారు. ఉదాహరణకి ఇందిరాగాంధీని తీసుకుందాం. బంగ్లాదేశ్ విమోచన యుద్ద సమయంలో ఆమె వ్యవహరించిన తీరును, ధైర్య సాహసాల్ని ఆనాటి ప్రతిపక్ష నేత అటల్ బిహారీ వాజ్పాయి మెచ్చుకున్నారంటే అది పాలకురాలుగా ఆమె దక్షతకు నిదర్శనం .

ముఖ్య మంత్రులుగా జయలలిత, మమత బెనర్జీ, మాయావతి, రబ్రీదేవి గుర్తింపు తెచ్చుకున్నారు. వారు ముఖ్యమంత్రులు కావడానికి కారణాలేమైనా ఇక్కడ మనం చూడాల్సింది వారి పాలన చాతుర్యం , దక్షత గురించి.

అసలు మహిళా రిజర్వేషన్ ఎందుకు?
చారిత్రాత్మకంగా చూస్తే చట్టసభల్లో స్త్రీల ప్రాతినిధ్యం కల్పించడానికి రిజర్వేషన్లు అవసరమని రాజ్యాంగ నిర్మాణ సమయంలోనే ప్రస్తావనకు వచ్చింది. ఆ సందర్భంలో కొందరు మహిళా ప్రతినిధులు రిజర్వేషన్ పద్దతిని వ్యతిరేకించారు. 1974లో కేంద్ర ప్రభుత్వం దేశంలో మహిళల స్థితిగతులను తెలుసుకోవడానికి నియమించిన కమిటీ (ది కమిటీ ఆన్ ది స్టేటస్ ఆఫ్ ఉమెన్ ఇన్ ఇండియా) తన రిపోర్టులో స్థానిక స్వపరిపాలనా సంస్థల్లో మహిళలకు రిజర్వేషన్ కల్పించాలని,అన్ని రాజకీయ పార్టీలు తప్పనిసరిగా 15 శాతం మహిళలకు కేటాయించాలని సూచించింది. ఈ నేపథ్యంలో 1992లో పార్లమెంటు 73,74 రాజ్యాంగ సవరణలను ఆమోదించింది.స్థానిక స్వపరిపాలనా సంస్థల్లో మహిళలకు 33.3 శాతం రిజర్వేషన్ కల్పించింది.

రాజకీయాలు, ప్రజాస్వామ్యం మంచిగా ముందుకు సాగాలంటే రిజర్వేషన్ అవసరం. మహిళలను దేశాభివృద్ధిలో భాగస్వాములను చేయడం అవసరం. భూమి హక్కు, వ్యవసాయంలో భాగస్వామ్యం, ఆరోగ్య సౌకర్యాలు, విద్యా సౌకర్యాలు, సమాన పనికి సమాన వేతనం, మహిళల భద్రత, ఉపాధి వంటి ఎన్నో మహిళలకు సంబంధించిన అంశాలు, వాటికి పరిష్కారాలు జరగడానికి మహిళా బిల్లు అవసరమని మహిళా సంఘాలు, వివిధ పార్టీలకు అనుబంధంగా ఉన్న సంఘాలు కోరుతున్నాయి. పోరాటాలు చేస్తున్నాయి.

నేడు మహిళలు కాలు పెట్టని రంగం ఉందా!? సామాజిక మార్పులు తేవాలన్నా, రాజకీయ ఉద్యమాలు రేకేత్తించాలన్నా వారే ముందుంటున్నారు. కానీ, చట్టసభల్లో సమ భాగస్వామ్యం, అభివృద్ధిలో సమ భాగస్వామ్యం, నిర్ణయాల్లో సమ భాగస్వామ్యం కావాలన్న తమ హక్కుని మాత్రం ఇంకా పొందలేక పోతున్నారు.

దేశంలోనే స్థానిక సంస్థల్లో 33 శాతం మహిళా రిజర్వేషన్ మొదట అందించిన ఘనత N.T. రామారావుదే. ఈ రిజర్వేషన్ అమల్లోకి వచ్చిన తర్వాత రాజకీయాల్లో మహిళల భాగస్వామ్యం గణనీయంగా పెరిగింది. వారసత్వంగా వచ్చిన వారు, వీరి పేరున కుటుంబంలోని పురుష సభ్యులు రాజ్యమేలుతున్న సంఘటనలు లేకపోలేదు. అలాగని, మహిళల ప్రాతినిధ్యాన్ని తక్కువ చేయలేం. చిన్న చూపు చూడలేం. స్థానిక సంస్థల్లో మహిళకు 50శాతం కేటాయించడాన్ని స్వాగతించాల్సిన విషయమని మన దేశంలో పర్యటించిన అమెరికా ప్రతినిధి రిట్టా లూయిస్ వాషింగ్టన్ లో ఓ పత్రికాసమావేశంలో అన్నారు.

అతి పెద్ద ప్రజాస్వామిక దేశం మనది. నిరంతరం సంఘర్షణలతో సతమతమయ్యే చిన్న దేశం , పేద దేశం రువాండా. అక్కడ చట్ట సభల్లో 50 శాతం మహిళలకి కేటాయించారు. మన దేశం కంటే చాలా చిన్న దేశాలు వెనుకబడిన దేశాలైన అంగోలా, మొజాంబిక్, దక్షిణాఫ్రికా, టాంజానియా, నమీబియా, బంగ్లాదేశ్, అర్జంటినా, హైతి వంటి దేశాలలోనూ మహిళలు రాజకీయంగా విశేషంగా రాణిస్తున్నారు. దేశాధినేతలుగా ఎదుగుతున్నారు. చట్టసభల్లో అధికంగా ఎన్నికవుతున్నారు. సమాన అవకాశాల కోసం, సమాన హక్కుల కోసం పోరాడుతున్నారు. మహిళల పై జరిగే అన్యాయాలని నిలదీస్తున్నారు. చట్టసభల్లో తం గొంతు వినిపిస్తున్నారు. యురోపియన్ దేశాలకు ఏమాత్రం తీసిపోకుండా మహిళల్లో రాజకీయ చైతన్యం కనిపిస్తోందని ఐక్య రాజ్య సమితి మహిళా సంస్థ నిర్వహించిన ఓ సర్వేలో తెలిపింది.

యూఎన్‌డీపీ వారి మానవాభివృద్ధి సూచికలో మంచి స్థానాలలో ఉన్న దేశాలు కూడా పార్లమెంటులో మహిళలకు పెద్దపీటనే వేశాయి. ఉదాహరణకు నార్వే, ఆస్ర్టేలియా, ఐస్‌ల్యాండ్‌, స్వీడన్‌, నెదర్లాండ్స్‌ లాంటి దేశాలలో 30 శాతానికిపైగా పార్లమెంటు స్థానాలలో మహిళలే ఉన్నారు. ఈ దేశాలు మానవాభివృద్ధి సూచిలో మొదటి పది స్థానాల్లో ఉండడం ఇక్కడ మనం గమనించాలి.

రాజకీయాల్లో మహిళల భాగస్వామ్యం పెంచడానికి కార్యక్రమాలు:
రాజకీయాల్లో ఆసక్తి ఉన్న మహిళల కోసం కర్ణాటకలోని ఇండియన్ ఇనిస్టిట్యూట్ (IIM) ఒక విన్నూత్న కార్యక్రమం నిర్వహించింది. ఈ కార్యక్రమం ద్వారా మహిళల్లో ఉన్న నాయకత్వ లక్షణాలను, నైపుణ్యాలను , శక్తి సామర్ధ్యాలను పెంపొందించడం వారి లక్ష్యం. ఈ కార్యక్రమంలో విధానపరమైన విజ్ఞానం, రాజకీయ నైపుణ్యాలు, వ్యక్తిత్వ వికాసం , జెండర్ వంటి విషయాలతో ఉన్న 10వారాల కార్యక్రమం ఇది .

ఇలాంటి కార్యక్రమాలు మరిన్ని రూపొందిస్తే మహిళలను రాజకీయ వేత్తలుగా వృత్తి నైపుణ్యం సంపాదిస్తారు. విలువలతో కూడిన దృష్టి కోణాన్ని పెంచుకుంటూ రాణిస్తారు. మార్పుకు దోహదం చేస్తారు. అగ్రభాగాన నిలిచే రాజకీయ వేత్తలుగా ఎదుగుతారు. తమ దారిలో ఎదురయ్యే అడ్డంకుల్ని , అవరోధాల్ని ఎదుర్కొనే, అధిగమించే ఆత్మ విశ్వాసాన్ని, ఆత్మ స్థైర్యాన్ని పెంపొందించుకుంటారు. సాధికారికత దిశగా పయనిస్తారు.

చట్ట సభల్లో మహిళల భాగస్వామ్యాన్ని పెంచడంలో రిజర్వేషన్లు చాలా కీలకపాత్ర పోషిస్తాయి.పార్టీ స్థాయిలో రిజర్వేషన్ వల్ల అభ్యర్థిత్వ స్థాయిలోనే మహిళల భాగస్వామ్యం పెరుగుతుంది. మహిళల భాగస్వామ్యం ఉన్నప్పుడు దేశం సామాజికంగాను, ప్రజాస్వామికంగా కూడా అభివృద్ధిచెందుతుందన్నది కాదనలేని సత్యం . మరి అతి పెద్ద ప్రజాస్వామిక దేశంలో మహిళలంతా ఎదురు చూసే మహిళాబిల్లు ఎప్పుడు ఆమోదం పొందుతుందో … మహిళల అస్తిత్వానికి గుర్తింపు ఎప్పుడు వస్తుందో .. .చట్టసభల్లో మహిళల ప్రాతినిధ్యం ఎప్పుడు మెరుగవుతుందో … !!

వి.శాంతిప్రబోధ

Tag Cloud

%d bloggers like this: