The greatest WordPress.com site in all the land!

Archive for September, 2013

మనమంతా ఒకటే అన్న భావన ఎప్పుడొస్తుందో …

మా ప్రయాణం ప్రారంభమైంది. అక్టోబర్ 7వ తేది 2005 సంవత్సరం 11. 30 కి అనుకుంటా ఆర్లాండా ఎయిర్ పోర్టులో దిగాం. హైదరాబాద్ బేగంపేట ఎయిర్ పోర్ట్లో బయలు దేరిన మేం ఫ్రాంక్ ఫర్ట్ కి అక్కడినుండి స్టాక్ హోం కి చేరాం. మేం మా బాగేజీ అంతా కలెక్టు చేసుకుని వచ్చేసరికి మా కోసం ఎదురు చూస్తూ KRIS సభ్యులు Mr. యూహ, Ms. అన్నెల్లి విక్లాండ్, Mr. కై ఎల్లింగ్లస్ లతో పాటు లవణం గారి మానస పుత్రిక రత్న , తన జీవన సహచరుడు పెర్తి , వారి మిత్రుడు తెలుగువాడు, లవణం గారి అభిమాని అయిన తిరునగరు వెంకట్ గార్లు మాకు ఆహ్వానం పలుకుతూ ..

ఆర్లాండా ఎయిర్ పోర్ట్ నుండి స్టాక్ హోం సిటీ 27 మైళ్ళు (43 కి. మీ .) దూరం . ఆర్లాండా ఎయిర్ పోర్ట్ నుండి స్టాక్ హొమ్ సిటీకి వచ్చే దారిలో అంతా చిట్టడవులు.

అక్కడక్కడా పొలాల్లో ఒకటీ అరా ఇల్లు అంతే మేం అంతా నేరుగా Tjarhovsgatan లో ఉన్న KRIS ఆఫీసుకి చేరుకున్నాం. ఆ సంస్థ అధ్యక్షుడు క్రిష్టర్ కార్ల్ సన్, ఉపాధ్యక్షుడు పీటర్ సూదర్ లుండ్ ఇంకా కొందరు KRIS సభ్యులు మమ్మల్ని సాదరంగా ఆహ్వానించారు.

Four principles of KRIS
honesty, life free from drugs/addiction, friendship and solidarity అనే పోస్టర్

దాదాపు 20 నిముషాలు వారితో సమావేశమయ్యాంతో మా అఫిషియల్ ప్రోగాం ఆరంభమయింది. తర్వాతి రోజుల్లో మేం ఎక్కడెక్కడికి వెళ్ళాలి. ఏమి చెయ్యాలి మొత్తం ఆక్షన్ ప్లాన్ వివరించారు. తర్వాత మమ్ముల్ని మాకు ఏర్పాటు చేసిన విడిదికి అన్నేల్లి , యుహ తీసుకు వెళ్ళారు. అసలు అది యుహ వాళ్ళ ఇల్లు. మాకు అది ఇచ్చి తను మరెవరి ప్లాట్ లోనో ఉన్నాడు. హోటల్ లో ఉంటే మేం భోజనానికి ఇబ్బంది పడతామని ఈ ఏర్పాటు చేశామని చెప్పారు. మేము మన భోజనం వండుకోవడానికి వీలుగా ఉంది . మాకు అవసరమైన వస్తువులు కొనుక్కోవడానికి కొన్ని స్వీడిష్ క్రోనార్లు (అక్కడి డబ్బు), మా రోజువారీ ప్రయాణం కోసం ఒక నెల వాడుకునే విధంగా పాస్ ఇచ్చారు. ఆ పాసుతో రోడ్డు, రైలు, జల మార్గాల్లో స్టాక్ హొమ్ సిటీ తో పాటు సబర్బ్ ఏరియాలో ఎక్కడికైనా ఎన్ని సార్లు అయినా వెళ్లి రావచ్చని చెప్పింది అన్నెల్లి. ఆ పాస్ మన బ్యాంకు ATM కార్డులా ఉంది.

అప్పటికే రకరకాల బ్రెడ్లు, బటర్, జాంలు, జ్యుసులు ఫ్రెంచ్ ఫ్రై లు ఇంకా ఏవేవో తెచ్చి ఫ్రిజ్ నిండా నింపేశారు. మేం మన పచ్చళ్ళు, కారం పొడి, సాంబారు పొడి, పులిహోర పేస్టు, ఉలవచారు లాంటివి తీసుకొని వెళ్లాం. అదే రోజు సాయంత్రం అన్నేల్లి వాళ్ళ సాయంతో మేం నడుచుకుంటూ ఐదు నిముషాల నడక దూరంలో ఉన్న డిపార్ట్ మెంటల్ స్టోర్ కి వెళ్లాం. అప్పుడు తెలిసింది చలి. ఎయిర్ పోర్టులో టర్మినల్స్మ కి దగ్గరలోనే ఉన్న మల్టీ స్టోరీడ్ కార్ పార్కింగ్ ఎయిర్ కండిషన్ తో ఉండడం వల్ల చలి తెలియలేదు. మేం చలి బాగా ఫీల్ అయింది ఆ రోజు సాయంత్రం స్టోర్ కి వెళ్ళినప్పుడే. చలి తట్టుకోవడానికి థర్మల్స్ వేసుకొని కోట్ వేసుకుని తలకు కేప్ పెట్టుకున్నా ఆ చలి తట్టుకోవడం కష్టం గానే ఉంది. అమ్మో నెల రోజులు ఎలా భరించాలో అని భయపడిపోయా.

ఆ స్టోర్ లో మాకు కావలసిన వస్తువులు తీసుకుంటుంటే అక్కడ పని చేసే ఒకమ్మాయి వచ్చి నన్ను మీది శ్రీలంకా అని అడిగింది. కాదు ఇండియా అని చెప్తే తమిళ్ వారా అని అడిగింది. ఆ అమ్మాయి శ్రీలంక తమిళియన్ అట . నేను తమిళ్ అమ్మాయిలా కన్పించానేమో ! అలా మేం వెళ్లి మాకు కావలసిన వస్తువులు తెచ్చుకున్నాం.

లవణం గారు ఎక్కడ ఉంటే అక్కడి భోజనం చేసేయగలరు. ఆయనకి ఇబ్బంది లేదు. అంతకు ముందు అంటే 2004లో నేను గ్లోబల్ కనెక్షన్స్ యూత్ కాన్ఫరెన్సులో పాల్గొనడానికి అమెరికాలోని బోస్టన్ వెళ్ళినప్పుడు పడిన ఇబ్బంది నాకు బాగా తెలుసు. మా చెల్లి కోసం పట్టుకెల్లిన నిమ్మకాయ పచ్చడి ఒట్టిది తిన్నా ఉప్పు కారంలేని ఆ చప్పిడి తిండి తినలేక. ఆ విషయం చెప్తే నన్ను కలవడానికి వస్తూ మా చిన్న చెల్లి కామేశ్వరి తెచ్చిన ఇంటి భోజనాన్ని ఎంత అస్వాదించానో మరచిపోలేదు. సుందర్ కి కూడా 2003లో ఆ స్వీడిష్ భోజనం తో పడ్డ ఇబ్బంది గుర్తుంది. అందుకే ముందు జాగ్రత్తగా అవసరమైనవి ఇక్కడి నుండే తీసుకువెళ్లాం.

శని, ఆదివారాలు కావడంతో మాకు అఫిషియల్ పని లేదు. 8వ తేదీ, 9వ తేదీ మేమంతా ఖాళీ.
8 వ తేదీన వెంకట్ గారు వచ్చి తీసుకెళ్ళారు రత్న వాళ్ళింటికి. అక్కడ నుండి నేను, సుందర్ వెంకట్ గారింటికి వెళ్లాం. ఆరోజు అక్కడే ఉండి 9వ తేదీ భోజన సమయానికి ఇండియన్ రెస్టారెంట్ కి చేరుకున్నాం . ఆ రోజు అక్కడ జరిగే రత్న, పెర్తిల కూతురు హెల్మి సమైక్య మొదటి పుట్టినరోజు వేడుకలో పాల్గొనడానికి . ఆ వేడుకకు దాదాపు 15 దేశాలకు చెందిన అతిథులు పాల్గొన్నారు. విభిన్న సంస్కృతులు , భాషల వారికి భారతీయ భోజనం కాదు కాదు అచ్చమైన తెలుగింటి భోజనం పెట్టారు. ఆఖరికి ముద్ద పప్పు, ఆవకాయ పచ్చడి, అప్పడంతో సహా. అంతా తెలుగింటి భోజనాన్నిఇండియన్ రెస్టారెంట్ లో ఎంతో ఆస్వాదించారు. ఐస్ క్రీములు , కేకులు , కూల్ డ్రింకులు మాత్రం స్వీడిష్ వి.

భోజనాలయాక ఆ రెస్టారెంట్ ఓనర్ ని కలిశా. భోజనం బాగుందని చెప్పి పిచ్చా పాటి మాట్లాడుతూ ఇండియా లో ప్రాంతం నుండి వచ్చారని అడిగా. అతను చెప్పిన జవాబు నాకు చాలా ఆశ్చర్యం కలిగించింది. అతను ఇండియన్ కాదు బంగ్లాదేశీయుడు. ముస్లిం మతస్తుడు. ఇక్కడ వీళ్ల దృష్టిలో నేను భారతీయుడినే. మేము అలాగే చెప్తాం. అమెరికాలో సెప్టెంబర్ 11 సంఘటన తర్వాత మా వాళ్ళ మీద ప్రపంచ వ్యాప్తంగా వచ్చిన అపనమ్మకం వల్ల మేం తప్పని సరి పరిస్థితిలో ఈ విధంగా చెప్తున్నాం. అందుకు మేం ఏమీ బాధ పాడడం లేదు. మేమూ భారత ఉపఖండ వాసులమే కదా అన్నాడతను. ఇక్కడ మన దేశాల మధ్య కూడా మనమంతా ఒకటే అన్న భావన ఎప్పుడొస్తుందో …!

విశ్వమానవుడు

ఆకాశం నిండా కమ్ముకున్నాయ్ కారు మేఘాలు
ఆనాటి సంఘంలోని భయానక అసమానతల్లా ..
ఆ కారు మేఘాల్లోంచి రాలింది స్వాతి చినుకు
అదే అయింది ఓ ఆణి ముత్యం

అసమానతల్ని ఎదిరిస్తూ
అవమానాల్ని పాతిపెడుతూ
ప్రతి దెబ్బకు బాధను తోక్కేస్తూ
ప్రతి మూలుగు లోంచి నవ్యతను సృష్టిస్తూ
గుండె నిండా ఆత్మవిశ్వాసం నింపుకుంటూ
నిలబడ్డావు నీవు నీవుగా

అతిశయం , ఉపమానం కాలేదు నీ కవితా వస్తువులు
అసమానత, అన్యాయం, అమానుషత్వం ప్రశ్నించే నీ సాధనం కవిత్వం
అనుభవం , ఆవేదన, అభివ్యక్తికరణ ఆ కవితకు సొగసులు

కులమతాల గిరులను దాటి
జాతీయ భావాలను నాటి
వలదన్నావు గుడులు
కావాలన్నావు బదులు

నీది విశ్వ మానవతా దృష్టి
నీవు విశ్వ మానవుడివి

మన తరానికి జాషువా నేర్పిన పాఠం ఇదీ!

“జీవితం నాకు ఎన్నో పాఠాలు  నేర్పింది.  నా గురువులు ఇద్దరు  – పేదరికం – కులమత భేదం .  ఒకటి నాకు సహనాన్ని నేర్పితే రెండోది నాలో ఎదిరించే శక్తిని పెంచిందే కాని బానిసగా మార్చలేదు .  దారిద్ర్యాన్ని , కులమతాల్ని కూడా చీల్చి నేను మనిషిగా నిరుపించుకోదలిచాను. వాటిపై కత్తి కట్టాను.  అయితే నా కత్తి కవిత ” అంటాడు జాషువా. 

 
అట్టడుగు జీవితాల హీన , దీన స్థితిని స్వయంగా అనుభవించి మనసులో పడ్డ ఆవేదననూ , ఆర్తినీ కవిత్వ రూపంలో ఆవిష్కరించిన ఆధునిక యుగపు మహాకవి జాషువా.  దారిద్ర్యం , అంటరానితనం , ఆర్ధిక అసమానతలు, వర్ణ వ్యవస్థ, కులవ్యవస్థ, కర్మ సిద్ధాంతాలు వీటన్నిటితో  సతమతమయిన జాషువా, తన తోటివారిని చూసి తిరుగుబాటు చేసి వ్యవస్థను నిలదీసి మానవ విముక్తికి, ఉన్నతికి కవిత్వాన్ని ఒక ఆయుధంగా ఎంచుకున్న సామాజిక దార్శనికుడు.   బిరుదులూ, పురస్కారాలూ ఎన్ని అందుకున్నా సమతా ధర్మాన్ని , సమతా భావనను దర్శించిన క్రాంతి కవి జాషువా.  ప్రాచీన భారతీయ వైభవాన్ని వేనోళ్ళ కవులు స్తుతిస్తున్న ఆ రోజుల్లో తన నిత్య జాగృత కవితలద్వారా ఎప్పటికప్పుడు వర్ణ వ్యవస్థ వైకల్యాన్ని మతాంధ మనస్తత్వాన్ని, సాంఘిక దురాచారాల్ని, స్త్రీల స్థితిని ఎత్తి చూపి ఎలుగెత్తి చాటిన నవయుగ కవి చక్రవర్తి జాషువా.
 
అందుకు ఆయన ఎన్నుకున్నది సంప్రదాయబద్దమైన చందం. వస్తువుగా తీసుకున్నది సార్వకాలిక సామాజిక ధర్మ ప్రతిష్టాపన.  కులమతాల కుళ్ళుకు అతీతంగా కవిత్వానికి పరమార్ధం ప్రయోజనాన్ని నిర్దేశించడం ఆయన కవితల ఉద్దేశం .  కులము , కట్టుబాట్లు క్రౌర్యాన్ని, కాటిన్యాన్ని అంతగా చీత్కరించిన కవి మనకు ఆధునిక కాలంలో కనిపించరు.  అభ్యుదయ కవితాయుగంలో శ్రీ శ్రీ గేయంతో సాధించింది జాషువా చాల ముందుగానే పద్యంతో సాధించారని ఓ సందర్భంలో అన్నారు సినారె.
 
“కసరి బుసగొట్టు అతని గాలి సోక నాల్గు పడగల హైందవ నాగరాజు “  అన్నప్పుడు ఆయన వ్యక్తం చేసింది తననుభవించిన బాధనే కాదు .  ఆనాటి ఆ స్థితిపై అసమ్మతిని.  విద్యాగంధం, సంస్కార సంపద లేని నిరుపేద కుటుంబంలో పుట్టిన జాషువా జీవితంలో తాను అనుభవించిన అవమానాల్ని , తిరస్కారాన్ని అధిగమిస్తూ తనదైన వ్యక్తిత్వాన్ని నిర్మించుకోవడమే కాకుండా తన కవితకి ఆత్మాశ్రయ రూపం ఇవ్వకుండా సాధారణీకరించడం, భావకవిత్వం రాజ్యమేలుతున్న రోజుల్లో వస్తాశ్రయ కవిత్వం రాయడం ఆయన ప్రత్యేకత.
 
“ప్రతిమల పెండ్లి చేయటకు వందలువేలు వ్యయించుగాని
దుఃఖ మతులైన పేదల ఫకీరుల శూన్యములైన పాత్రలన్
మెతుకు విదల్పదీ భారతమేదిని ముప్పది మూడు కోట్ల దే
వతలెగవడ్డ దేశమున భాగ్య విహీన క్షుత్తులారునే !
 
అంటూ గబ్బిలంలో పరమ శివునికి పంపు కున్న సందేశంలో దరిద్రులపై దయ చూపని, దైవపూజలని, హృదయ దౌర్భల్యాన్ని, భావ దారిద్ర్యాన్ని ఈ కవి క్షమించలేక పోవడం కనిపిస్తుంది.
 
‘గబ్బిలం’  కాళిదాసు మేఘసందేశాన్ని మనసులో నింపుకుని చేసిన రచన.  ఇందులో నాయకుడు పరమ దరిద్రుడు.  క్షుద్భాధా  పీడితుడు.  సంఘం వెలివేసిన వాడు.  ఈ భేదం కావ్య వస్తు రూపాన్నే మార్చేసింది.  ఇంట్లో చీకట్లో కూర్చొన్న దీనుడైన , దరిద్రుడైన వ్యక్తి తలెత్తితే  ఓ మూలన గబ్బిలం కనిపించింది.  అతడు తన బాధను దానితో చెప్పుకుంటాడు.  కైలాసంలో  ఈశ్వరునికి తన కథ నివేదించమని వేడుకుంటాడు.  ఇది సాగినంతమేర కనబడే దృశ్యాలు దేశం , చారిత్రక , సామాజిక  స్థితిగతులు.  ఈ సంవిధానం ఎంతో శిల్పవంతంగా ఉంది. కరుణరసం నిండి ఉంది.  కన్నీటి కథకి ఆర్ద్ర హృదయం జత పరచిన మనోజ్ఞ కావ్యం గబ్బిలం .
 
సాంఘిక న్యాయసాధన నా జన్మహక్కు అనే కృత నిశ్చయంతో ఈ ప్రపంచంలోనే మరో ప్రపంచాన్ని , కావ్యలోకంలో  ’కొత్త లోకం ‘ సృష్టించాడు జాషువా.  ఈ నీచ నికృష్ట నియంతృత్వ బందురమైన పాతలోకానికి బదులు కొత్త లోకాన్ని ప్రసాదించమని ‘కొత్తలోకం’లో ఆర్దిస్తాడు.  ఆ లోకం ఎలా ఉండాలో చూపిస్తాడు.  జాషువా ‘కొత్తలోకం’ ఒక జీవత్కార్యం.  సామాజిక కావ్యం.  అరుదైన రసవత్కావ్యం.  ఒక కొత్త సాంఘిక వ్యవస్థ కోసం ఆయన పడిన తపన, ఒక విన్నూత్న మార్పు కోసం ఆయన కన్న కళలు , సామాజిక చైతన్యం కోసం ఆయన కనబరిచిన ఆతురత ఆయన  ప్రతి పద్య పాదంలోనూ ధ్వనిస్తుంది.  నినదిస్తుంది.
 
hyf02VS-gurram-_HY_1537788e
ఆత్మీయాంశతో కూడిన కావ్యం ‘ఫిరదౌసి’.  తండ్రికి తగ్గ కూతురు ఫిరదౌసి కుమార్తె.  ఆమె పాత్ర చిత్రణ , స్త్రీ స్వభావ నిరూపణలో జాషువా చూపిన మెలకువ ‘ఫిరదౌసి ‘లో తెలుస్తుంది.
 
‘ముంతాజ్ మహల్ ‘ లో ముంతాజ్ సౌందర్య వర్ణనకి అవకాశం ఉన్నా కూడా ఆయన శృంగార వర్ణన చేయలేదు .  ముంతాజ్ – షాజహాన్ల మధుర ప్రణయాన్ని ఔచిత్యంతో, భావనా బలంతో, శబ్ద సౌందర్య వ్యంగ్య స్పూర్తితో అవసరమైనంత వరకే వర్ణించిన తీరు అనితర సాధ్యం .
 
జాషువా తన భావాలను ఎంత తీవ్రంగా వ్యక్తం చేసినా సమాజంలోని ఏ  వర్గానికీ దూరం కాలేదు.  పైగా అందర్నీ స్పందింప చేశాడు .  అది ఆయన చైతన్య స్థాయికి నిదర్శనం.  జాషువాకి కుల ద్వేషం లేదు.  అందుకే ఆయన ” మతపిచ్చి గాని, స్వార్ధచింతన కాని నా కృతులకుండదు ” అని చెప్పుకోగలిగారు.  జాషువా కవితా చైతన్యం సంకుచితంగా ఆగిపోకుండా ఒక విశాల పరిధిలో విస్తరించి ఒక బాధ్యతాయుతమైన పరిణామాన్ని పొందింది.
 
‘గబ్బిలం’ కావ్యంలో జాషువాలో ఒక హేతువాది కనిపిస్తాడు.  కాందిశీకుడు , కొత్తలోకం కావ్యాల్లోనూ ఆయన హేతుదృష్టి   కనిపిస్తుంది.  ఆయన కవిత్వంపైన ఆనాటి హరిజనోద్యమం , సహాయ నిరాకరణ , పుల్లరి సత్యాగ్రహం , ఆంధ్రోద్యమం మొదలైన వాటి ప్రభావం కనిపిస్తుంది.  అలాగే ఆయన ఆస్తికుడా, నాస్తికుడా అనే సంశయం కలుగుతుంది.  ఆయన రచనల్లో దళితవాద, స్త్రీవాద శబ్దాలు ప్రయోగించక పోయినా ఒక దళితవాదిగా, స్త్రివాదిగా అప్పుడప్పుడూ దర్శనమిస్తాడు.
 
“గవ్వకు సాటిరాని పలుగాకుల మూకలసూయచే న
న్నేవ్విది దూరినన్ ననువరించిన శారద లేచిపోవునే
ఇవ్వసుధా స్థలిన్ పొడమరే రసలుబ్దులు ఘంటమమూనెదన్
రవ్వలు రాల్చెదన్ గరగరల్ సవరించెద నాంధ్ర వాణికిన్”
అనే జాషువా ఏనాడూ లోక విపరీత బుద్ధులకు వేరవలేదు. బెదరలేదు.  ఆయన వజ్ర సంకల్పం చెదరలేదు.  రానురాను మరింత తీవ్రమైంది.  ఆ స్వభావమే పై పద్యంలో స్పష్టంగా కనిపిస్తుంది.
 
“యుగ యుగమ్ముల  భారతీయుడను నేను ” అంటూ సగర్వంగా చాటుకున్న జాషువా ఆ తర్వాతి కాలంలో తన పరిధిని విస్తరించుకున్నాడు.
 
‘కులమతాల గీచుకున్న గీతలను జొచ్చి
పంజరాన కట్టువడను నేను
నిఖిలలోక మెట్లు నిర్ణయించిన నాకు
తిరుగు లేదు విశ్వ నరుడను నేను ‘
అంటూ తన విశ్వ జనీన దశకు చేరుకున్నాడు. ఆయనే చెప్పుకున్నట్లు   ”వడగాడ్పు నా జీవితమైతే – వెన్నెల నా కవిత్వం ‘  అన్న  మాటలు అక్షర సత్యం.
 
 
వి. శాంతి ప్రబోధ

క్లాసు బయటి కార్యక్రమాల్లో నేను

.
నేను చదివింది ప్రభుత్వ బడిలోనే  అయినా క్లాసు బయటి కార్యక్రమాలు చాలా ఉండేవి

నన్ను తరగతి గది కంటే బయటి ప్రపంచమే ఆకర్షించేది. అందుకే బయటి విషయాలపై ఎక్కువ శ్రద్ధ చూపేదాన్ని.  నేను ఏడవ తరగతిలో చేరాక మాకు కొత్తగా ప్రసాద్ అని హిందీ సార్ వచ్చారు.  ఆయన చెప్పే హిందీ పాఠం అంటే నాకెంతో ఇష్టం.  అప్పుడు నాకు హిందీ బాగా వచ్చేది. మంచి మార్కులు తెచ్చుకునే దాన్ని.  ఆ స్కూల్ వదిలాక నాకు వచ్చిన హిందీ కుడా పోయిందనుకోండి.  చెప్పే వారిని బట్టే పిల్లలకు ఆ సబ్జెక్టు అంటే ఆసక్తి ఏర్పడుతుందేమో !  మా హిందీ సారు పాఠం మాత్రమే కాదు మాకు పాటలూ, డాన్సులు కూడా నేర్పేవారు.  అన్నింటిలో ముందు ఉండాలని చెప్పేవారు .  మాతో పాడవోయి భారతీయుడా, ఆడి  పాడవోయి విజయ గీతికా అంటూ పాట  నేర్పి డాన్సు చేయించారు. అదే మొదటిసారి పాట పాడడం, డాన్స్ చేయడం.   మా క్లాసులో ఉన్నదే ఐదుగురం అమ్మాయిలం. వాళ్ళలో నేను తప్ప మిగతా నలుగురు  అమ్మాయిలు విజయ, రాజ్యలక్ష్మి, జయలక్ష్మి, అంజలి  7వ తరగతిలోనే లంగా ఓణీలు వేసుకునేవారు.  నేనేమో గౌన్లు , హాఫ్ లంగాలు వేసుకునే దాన్ని.  వాళ్ళు డాన్సు చేయడానికి అసలు ముందుకి వచ్చేవారు కాదు.  అన్నిటికీ సిగ్గు పడుతూ ఉండేవారు.  మా హిందీ సారూ చాలా ప్రయత్నించారు వాళ్ళను అన్నిట్లో పాల్గొనేలా చేయాలని.  ప్చ్ లాభం లేదు.  ఎనిమదవ తరగతిలో అసలు అమ్మాయిలే లేరు.  నేను ఆరవతరగతి, ఐదవ తరగతి వాళ్ళతో కలసి డాన్సు చేశా.  మొత్తం ఎనిమిది మందిమి  కల్సి చేసిన గ్రూప్ డాన్సు అది.

కొన్ని రోజులయ్యేసరికి మా సాంఘీక శాస్త్రం చెప్పే సుగుణాకర్ రావు సారూ బదిలీపై వెళ్లి పోయారు. ఆ స్థానంలో స్వామి సర్ వచ్చారు.  ఆయన అంటే కుడా నాకు ఇష్టం.  ఆ సార్ వచ్చాక మా బడి లో నెలకొకసారి డిబేట్ పెట్టేవారు.  కత్తి గొప్పదా ? కలం గొప్పదా , స్త్రీ కి విద్య అవసరమా ? అనవసరమా అంటూ రకరకాల అంశాలపై డిబేట్ ఉండేది.  ఒకరోజు ముందుగానే మాకు టాపిక్ చెప్పేవారు. డిబేట్ ఉన్నప్పుడల్లా మా అమ్మతో మా బడిలో చెప్పిన  అంశంపై చర్చ చేసేదాన్ని.  అమ్మ మాకు తెలియని ఎన్నో విషయాలు చెప్పేది.  అమ్మ పనిలో ఉంటే మీ నాన్న దగ్గరకు వెళ్లి చెప్పించుకో అనేది.  అప్పట్లో నాన్న అంటే నాకు చచ్చేంత భయం ఎందుకో .. తలచుకుంటే నవ్వు వస్తుంది.  మా తమ్ముడు రవి , పెద్ద చెల్లి శైలు పాల్గొనేవారు కాదు.  కానీ, చిన్న చెల్లి కామేశ్వరి తనూ పాల్గొనాలని ఉబలాటపడేది. ఉత్సాహపడేది.  తను మూడవ తరగతిలో ఉన్నప్పుడు ఒక ఉపన్యాసపోటిలో పాల్గొంది.  చెప్పాలనుకున్న విషయం చక్కగా జంకు కొంకు లేకుండా చెప్పింది.  చిన్న పిల్ల ఎంత బాగా చెప్పింది అని అంతా అనుకొంటున్న సమయంలో నేను చెప్పింది ఇంతవరకూ విన్నందుకు ధన్యవాదాలు. ఏమన్నా తప్పులుంటే మరణించగలరు అని చెప్పి మైకు వదిలింది.  అంతే , అంతా ఫక్కు మన్నారు .  ఎందుకో అర్ధంగాక తెల్లమొహం వేయడం దాని వంతయింది.

మాకు క్రాఫ్ట్ పీరియడ్ ఉండేది.  అప్పుడు కుట్లు , అల్లికలు నేర్పేవారు.  ఆ క్లాసుకి ఆడపిల్లలంతా చాలా ఆసక్తి చూపేవారు.

మా బడి ఆవరణలో కూరగాయ మొక్కలు పెంచే వాళ్ళం. కూరగాయలు మాత్రం మా హెడ్ మాస్టర్ ఇంటికి చేరేవి.సాయంత్రం కాగానే బడిలో రోజూ వ్యాయామం చేయించేవారు.  ఆటలు ఆడించేవారు. అలా ఆట పాటలతో  సరదాగా  ఎనిమిదో తరగతి అయిపొయింది.  ఇప్పటి పిల్లలకేది సరదాగా ఆడి  పాడే సమయం?

వి. శాంతి ప్రబోధ

లక్షేట్టిపేటలో నా చదువు

నేను ఆరవ తరగతికి వచ్చేసరికి మా అంజయ్య పంతులు బడి మాయమైంది ఎందుకో మరి! ఆ విషయం గుర్తు లేదు.  మా నాన్న మా చదువు కోసం మా మకాం లక్షెట్టిపేట బోరుమీదకు  మార్చారు. బుద్దిపల్లిలో మా నాయనమ్మ, తాత, మా శేషక్క (చిన్న మేనత్త ) ఉండేవారు.

అప్పుడు  మేం యార్లగడ్డ నాగేశ్వరరావు గారి ఇంట్లో అద్దెకి ఉన్నాం .  మా ఇంటి పక్కనే మా బడి. మా కాన్వెంట్ అసలు పేరేమిటో తెలియదు కానీ రాయలు గారి కాన్వెంట్ అనే వారు.  రాయలు మాస్టారు, ఆయన భార్య, మరి కొంతమంది టీచర్లు ఉండేవారు.  మేం చేరేటప్పటికే ఆ  బడిలో మా మూడో పెద్దమ్మ కొడుకు  కుమార్ అన్న, మామయ్య పిల్లలు ఇంకా కొందరు బంధువుల పిల్లలు చదువుతున్నారు. ఆ కాన్వెంట్ కి  చదువుతో పాటు మంచి నడవడిక నేర్పుతున్నారని పేరొచ్చింది.  అందుకే మమ్మల్నీ ఆ బడిలో చేర్చి ఉంటారు మా వాళ్ళు.

అప్పటివరకూ బడి అంటే చిన్న పాకలో అన్ని క్లాసులు కలసి కూర్చోవడం మాత్రమే తెలుసు.  ప్రతి క్లాస్ వేరువేరు గదుల్లో ఉండడం మొదట్లో నాకు చాల వింతగా ఉండేది.  రాయల సారూ వాళ్ళ బెంగుళూరు పెంకుటిల్లు, దాని ముందు వెనక వరండాలు, ఎదురుగా పెద్ద పాకలు అన్నీ క్లాసు రూములే.

మా రాయల సారూ, ఆయన భార్య మా కర్ధం కాని భాషలో అప్పుడప్పుడూ మాట్లాడుకోవడం మాకు వింతగా తోచేది.  వారి మాటల్లో కొన్ని పదాలు మినహా మిగతావి అర్ధమయ్యేవి కాదు.  వాళ్ళు కన్నడంలోనూ, ఇంగ్లిష్ లోనూ మాట్లాడుకుంటారని పెద్దల మాటల్లో తెలిసింది.

ఆ కాన్వెంట్ కి నేనూ , నా తమ్ముడు రవి వెళ్ళేవాళ్ళం.  చెల్లెళ్ళు ఇద్దరికీ అమ్మ ఇంట్లోనే చెప్పేది.
ఏమైందో మరి మూడు నాలుగునెలలు ఆ బడిలో చదివామో లేదో  మా బడి మూతబడింది.  మా రాయల సారూ వాళ్ళు బళ్ళారి వెళ్లి పోయారు.  అప్పుడు మాకు చాలా బాధ వేసింది.  మగ పిల్లలు కొందరు హమ్మయ్య పిడావదిలాడు అనుకున్నారు.  ఎందుకంటే వాళ్ళు చేసే అల్లరిని భరించేవారు కాదు.  పచ్చి బరిగేతో వాతలు, బస్కీలు, రకరకాల పనిష్మెంట్లు ఉండేవి.  సాధారణంగా ఆడపిల్లలు దెబ్బలు తినేవారు కాదు.

మా కాన్వెంట్ మూత పడడంతో నన్ను మిషన్ కాంపౌండ్ లో ఉన్న C.S.I. బడిలో చేర్చారు.  అది మా ఇంటికి దాదాపు రెండు కిలోమీటర్ల దూరంలో ఉండేది. ఆ కాంపౌండ్ నిండా రకరకాల వృక్షాలు.  మా క్లాసు రూం లు ఒక పద్దతిలో వరుసగా.  ఆ కొత్త స్కూల్ పక్కనే చర్చి ఉండేది.  అది క్రిస్టియన్ మిషినరీ స్కూల్.   ఆ స్కూల్ లో చేరాకే తెలిసింది మతాల గురించి.  అక్కడే మొదటిసారి చర్చి చూసింది.  ఆ చర్చి నాకళ్ళకి అద్బుతంగా కనిపించేది.  దాని తలుపులు చాలా పెద్దవి.  పెద్దగంట.   అక్కడ కొట్టే గంటా ఊరంతా వినపడేది.   రాత్రి పుట వేసే విద్యుత్ దీపాల కాంతి ఎంతో దూరం పరుచుకునేది . మేం  రోజూ చర్చిలో ప్రేయర్  చేయాలి. అది రాయల కాన్వెంట్లో లాగ భారతేదేశం నా మాతృభూమి అని కాకుండా ఏసు ప్రభుకి ప్రేయర్ చేయాలి.  మాకు చర్చిలో సువార్త పుస్తకాలు ఇచ్చేవారు.  అప్పుడప్పుడూ వాటిని చదివే దాన్ని. ఆ స్కూల్ కి వెళ్ళాక సువార్త అని ఒకమ్మాయి ఫ్రెండ్ అయింది.  వాళ్ళు మా స్కూల్ ఉన్న మిషన్ కాంపౌండ్ లోనే ఉండేవారు.  ఇంతకు ముందు రాయలు సారూ వాళ్ళ కాన్వెంట్ లో నాతో పాటు చదివిన అలూరి  లక్ష్మి, సుమతి, మా సరోజ వదిన ఇంకా చాలా మంది C.S.I. బడిలోనే చేరాం.

నేనూ , ఆలూరి లక్ష్మి, సుమతి, ఇంకా కొందరం కలిసి ఇప్పుడు సత్యనారాయణ గుట్ట అనిపిలిచే గుట్టల్ల దగ్గరకు వెళ్ళే వాళ్ళం. ఆ రాళ్ళ పైకి ఎగబాకేవాళ్ళం. భయమంటూ ఉండేది కాదు.  అక్కడ రాముడు సీత నడిచే వారనీ, వాళ్ళ పాదముద్రలున్నాయని, సీతమ్మ వారు వామన గుంటలు ఆడేవారని ఎవరికీ తోచిన విధంగా వాళ్ళం  కథలు కథలుగా  చెప్పుకునేవాళ్ళం.  చీకటి పడే సమయానికి ఇంటికి చేరే వాళ్ళం. అప్పటిదాకా తిరిగొచ్చామని ఇంట్లోనూ ఇబ్బంది కలుగలేదు .   ఇప్పటికీ ఆ దారిలో వెళ్ళినప్పుడల్లా చిన్ననాటి మధుర స్మృతులు మదిలో మెదులుతూనే ఉంటాయి

అలా ఆరవ తరగతి ఆడుతూ పాడుతూ అయిపొయింది.  మా మకాం మారిపోయింది. మేం మళ్లీ మా ఊరికి చేరాం.  బడి మొదలు పెట్టగానే 7 వ తరగతికి  దొనబండ జిల్లా పరిషత్ హై స్కూల్ లో చేరా.

వి. శాంతి ప్రబోధ

నా స్వీడన్ పర్యటన నేపధ్యం

KRIS (Kriminals Returned Into Society) గురించి నేను మొదట విన్నది 2005 మార్చిలో . Mr.  యూహ డెడర్సన్  , Mrs. ఆన్నేల్లి విక్లాండ్ ల భారత పర్యటనకి కాస్త ముందు.

మన దేశంలో నేరస్తుల సంస్కరణ జరిగింది మానవతావాదులు, సంఘ సంస్కర్తలు శ్రీ లవణం, శ్రీమతి హేమలతాలవణం ల ఆధ్వర్యంలో.  సంస్కార్ స్వచ్చంద సంస్థ ద్వారా.  స్టువార్టుపురం నేరస్తుల సంస్కరణ కార్యక్రమాలను వారు చేపట్టారు.

1871లో బ్రిటిష్ కొలోనియల్ ప్రభుత్వం ‘క్రిమినల్ ట్రైబ్స్ ఆక్ట్ ‘ చట్టం ద్వారా కొన్ని కులాలు, తెగలని పుట్టుకతోనే నేరస్తులుగా పేర్కొంది.  నేరం చేస్తే నేరస్తులవుతారు కానీ, నేరస్తుల కడుపున పుట్టడమో , ఆ నేర్స్తులున్న కులాల్లోనో , తెగల్లోనో పుట్టడమే నేరమయితే అది మానవత్వం అవుతుందా ..?  పుట్టిన దగ్గర నుండి చనిపోయేవరకూ వారిని నేరం చేయకపోయినా నేరస్తులుగా చిత్రీకరించడం అంటే .. వారు నేరస్తులుగా కాక మరేమీ అవుతారు ?   వారి కోసం ప్రత్యేకంగా కాలనీలు ఏర్పాటు చేసింది .  అలా ఏర్పడిందే స్టువార్టుపురం

సాధారణ ప్రజలు నిద్రలోనైనా స్టువార్టుపురం అంటే ఉలిక్కిపడతారు.  కరడు కట్టిన గజదొంగల్ని తలచుకుని భయపడతారు.  అలాంటి ఊళ్ళో డెబ్బయవ దశకంలో సంస్కార్ సంస్కరణ కార్యక్రమం ప్రారంభించింది.  నేరస్థులుగా ముద్ర పడ్డవారిని వారిని చైతన్యవంతం చేసింది.  మార్పుకి కృషి చేసింది.  దేశంలో స్వాతంత్ర్యం వచ్చాక జరిగిన మొదటి సంస్కరణ కార్యక్రమం ఇదేనేమో ..!

నేరస్తులను సంస్కరించే ఇలాంటి కృషి స్వీడెన్ దేశంలో ప్రారంభం అయింది.  అయితే అది చేసింది నేరాలను, నేరస్థులను బయటి నుండి చూసి , స్పందించి వారిని సంస్కారించాలన్న సంస్కరణవాదులు కాదు.  అక్కడి జైళ్ళ లోని ఖైదీలు, శిక్ష పూర్తి చేసుకున్న తర్వాత తమను తాము సంస్కరించుకోవాలని అనుకోవడం విశేషం.

ఆ విధంగా 1997లో KRIS అనే లాభాపేక్ష లేన్సి స్వచ్చంద సంస్థ ఏర్పడింది.  స్వీడెన్ రాజధాని స్టాక్ హొమ్ లో మొదటి సమావేశం జరిగింది.  2005 నాటికి దాదాపు 5000 మంది మాజీ ఖైదీలు , నేరస్తులు సభ్యులుగా చేరారు.

స్వీడెన్ దేశంలో నేరస్తులు అంటే మాదక ద్రవ్యాలకు లేదా మత్తు పదార్ధాలకు అలవాటుపడి వాటి  కోసం నేరాలు చేసిన వారే ఎక్కువ.  ఇప్పుడు KRIS సభ్యులంతా వారు మాదకద్రవ్యాలకు , మత్తుపదార్ధాలకు దూరంగా ఉంటున్న వారే.

జైళ్లలో ఉన్న నేరస్తులని క్రిస్ సభ్యులు కలుస్తారు.  వాళ్ళతో తరచు మాట్లాడుతూ ఉంటారు.  కౌన్సిలింగ్ చేస్తూ ఉంటారు .

మేం మాజీ నేరస్తులం.  కొన్నేళ్ళ పాటు జైల్లో మగ్గాం.  నేరస్థ జీవితంలో మాకు గౌరవం లేదు. అందులోంచి బయట పడాలని అనుకున్నాం.  అందుకే అలాంటి వారందరం కలిశాం.  ఒక సంస్థగా ఏర్పడ్డాము.  మమ్మల్ని గుర్తించండి. గౌరవించండి.  ఈ పౌర సమాజంలో మమ్మల్నీ భాగస్వాములు కానీయండి .   మమ్మల్ని మంచి పౌరులుగా ఎదగనీయండి .   మా పాత జీవితాన్ని మరచి మమ్మల్ని మీలో ఒకరుగా అంగీకరించండి.  అంటూ ముదుకు వెళ్తోంది KRIS.  వీరితో కలసి పనిచేసే పౌర సమాజాలు  సంస్థలు తక్కువే కావచ్చు  కానీ వారిని తక్కువ చేసి చూడలేం.  వారి ప్రయత్నాన్ని అభినందించి తీరాల్సిందే.

సంస్కార్ KRIS  రెండూ నేరస్తుల సంస్కరణ కోసం పని చేసినా, చేస్తున్నా వాటి పని తీరు మాత్రం భిన్నం. మన దేశంలో నేరస్థ జాతుల సంస్కరణ పౌర సమాజం నుండి అంటే సంస్కార్ సంస్థ నుండీ వచ్చింది .  స్విడెన్లో మాజీ నేరస్తులనుండి వచ్చింది.  స్వీడెన్ రాజుతో సహా వివిధ వర్గాల వారు దాదాపు 900 మంది వీరికి సహకరిస్తున్నారు.

యుహ డెడర్సన్ , అన్నేల్లి విక్లాండ్ లు మనదేశంలో సువార్ట్పురంలో సంస్కార్ చేస్తున్న సంస్కరణ కార్యక్రమాలను చూశారు.  ఎక్స్ క్రిమినల్స్ తో మాట్లాడారు.  మన జైళ్లను చూశారు.  వారు వెళ్ళిన తర్వాత సంస్కార్ నుండి ముగ్గురు సభ్యుల బృందాన్ని స్వీడన్ ఆహ్వానించారు.  ఆ బృందంలో సంస్కార్ చైర్మన్ లవణం గారు, సంస్కార్ – ప్లాన్ డైరెక్టర్ సుందర్ తో పాటు అప్పుడు  ప్రోగ్రాం మేనేజర్ గా ఉన్న  నాకు చోటు లభించింది.   అరుదైన అవకాశం దక్కింది.

SIDA , Forum Syd , KRIS ల  ఆర్ధిక సహాయంతో మా ప్రయాణ ఏర్పాట్లు జరిగిపోయాయి.

పూబాల

పూబాల

                        santhi prabodha  అబ్బ ! ఎంత..  ముద్దొస్తున్నావే ..’ అంటూ మురిపెంగా దోసిట పట్టుకుంది విశాల ఆ సౌందర్యాన్ని ఆస్వాదిస్తూ .

           ’ఓహ్ .. నీ రంగు మరీ  ..ముద్దుగా ..  ‘ అంటూ  సుతారంగా రెండు పెదవులూ సున్నాలా చుట్టి ముద్దాడింది.  గట్టిగా ముద్దాడితే అది ఎక్కడ నలిగి పోతుందోనని  సున్నితంగా తాకాయి ఆమె పెదవులు.

               నిజంగానే చాలా అందంగా ఉంది  ఆ పువ్వు .  మజెంటా  పసుపు రంగుల  షేడ్స్ తో ముద్దగా విరిసిన బంగాళా బంతి పువ్వు.

              ఆ పక్కనే కదులుతున్న నిండు ఎరుపు రంగు పూవు పైపు చూస్తూ  ’ కొద్దిగా ఆగవే ఎర్ర పూవా .. ఊ .. మొహం అట్లా కోపంగా  పెట్టకూ .. వస్తున్నా కదా.. నీకూ ముద్దిస్తాలే..’ అటు వైపు తిరిగి మురిపెంగా చూస్తూ చెప్పింది ఆ చిన్నారి.

                    ‘ఆ వచ్చేశా .. నే వచ్చేశాగా .. ఇంకా ఎందుకర్రా ఆ ఏడుపు మొహం .. మీరు అట్లా ఉంటే అస్సలు బాగోలేదు ..   నవ్వాలి .. ఆ ..నవ్వాలి ..ఆ ..  ఆ అట్లాగే .. ఎప్పుడూ నవ్వుతూ ఉండాలి .. ఆనందంగా , సంతోషంగా ఉండాలిరా .. ఇలా చూస్తుంటే ఎంత ముద్దోస్తున్నారో .. ఎంత అందంగా ఉన్నారో తెల్సా .. ‘  తను ఏడిస్తే అక్క చెప్పే మాటల్ని గుర్తు తెచ్చుకుంటూ .. చిరుగాలికి అటూ ఇటూ కదలాడుతున్న ఆ పూల కేసి కొన్ని క్షణాలు సంబరంగా చూసింది . పరవశించింది.

                             తమ నేస్తం రాకతో ఆనందంతో  అటూ ఇటూ కదులుతూ, తలలూపుతున్న ఆ పూల మొక్కలకేసి , పూలకేసి కలియచూస్తూ ‘ ఎందుకలా  గోల చేస్తున్నారర్రా..  నేను మీ దగ్గరకీ వస్తున్నా కదా.. అంతలోనే ఇంత గోల చేసేయ్యాలా…  ‘ అటూ ఇటూ కదులుతోన్న మొక్కల్ని చేతులు తిప్పుతూ చిరు కోపం ప్రదర్శిస్తూ అని, మళ్లీ తానే  ’ మిమ్మల్ని చూడకుండా, పలుకరించకుండా, ముద్దాడకుండా నేను ఉండగలనా చెప్పండి.  మీతో ఉంటే నా కెంత హాయిగా ఉంటుందో .. ఎంత సంతోషం గా ఉంటుందో .. మీరంతా నా వాళ్ళే.  చెప్పటం నాకు తెలియట్లేదు  కానీ, మీతో ఉంటే నాకు గాలిలో ఎగిరి పోతున్నట్లుగా ఉంటుంది.. పగలూ , రాత్రికి చందమామ వెన్నెలలో  ఎప్పుడూ మీతో ఇట్లాగే కబుర్లు చెప్పుకుంటూ ఉండాలనిపిస్తుంది.  కానీ , కుదరదుగా . నేను బడికి పోవాలి. టీచర్ లు చెప్పిన పాఠాలు నేర్చుకోవాలి. హోం వర్క్ చెయ్యాలి.  లేకపోతేనా .. అమ్మో టీచర్ ఎండలో నిలబెట్టేస్తుంది.  ఒక్కోసారయితే  బరిగెతో దంచేస్తుంది.  నాకయితే ఆమెను చూస్తేనే భయం.  నేను అట్లా కొట్టించుకోవడం మీకు ఇష్టమా .. ? లేదుకదా …! ‘ కళ్ళు పెద్దవి చేసి, చేతులు ఊపుతూ కబుర్లాడుతూ ఆ పూదోటలో ఉన్న బంతి, చేమంతి, బంగాళా బంతి, కారం బంతి , ఊక బంతి, షిరిడీ బంతి, డాలియా , కాశ్మీరు బంతి, చిలుక గన్నేరు , గన్నేరు, గులాబీ, కనకాంబరం, నంది వర్ధనం, గరుడ వర్ధనం , బిళ్ళ గన్నేరు,   మందార, వంటి రకరకాల పూలని కళ్ళు తిప్పుతూ కలియ చూస్తూ తన్మయం చెందుతూ   ఏడేళ్ళ విశాల .

 పూల బరువుకి పక్కకి ఒరిగిన ముద్డ్డ బంతి మొక్కని చూస్తూ ,’చ్చొ.. చ్చొ..  అయ్యొ.. పడిపోయావా లేమ్మా లే .. ‘ అంటూ కొమ్మని లేపింది.  మళ్లీ పక్కకు ఒరుగుతున్న దాన్ని ‘ఏమైందమ్మా అట్లా పడిపోతున్నావు .  దెబ్బతగిలిందా.. ఏమి కాదు తగ్గిపోతుందిలే ’ అంటూ ఓదార్చింది.  పక్కనే ఉన్న నురువరహాలు కొమ్మని బంతి మొక్కకి ఆసరా అయ్యేలా, పడిపోకుండా ఉండేలా ఆన్చి దయార్ద గుణాన్ని చాటింది.  గోల్డు స్పాట్ రంగులో నూరువరహాల చెట్టు నిండా ఆకాశంలో నక్షత్రాలు కుప్పలు కుప్పలుగా పోసినట్లు . .  ఆ కొమ్మకు ఆనించిన పసుపు బంతి వింత సోయగాలు ఒలక పోస్తూ ..

                       ఎరుపు, పసుపు, తెలుపు, గులాబీ, నారింజ, నీలం, ఊదా రంగుల్లో ముదురు, లేత వర్ణాలతో రకరకాల రంగుల కలయికలతో పూవులు.  వివిధ రకాల ఆకుపచ్చ షేడ్స్ తో ఆకులు.  కొన్ని పూలు చక్కగా విరిస్తే, మరికొన్ని అర విరిసీ విరియనివి. ఇంకొన్ని పసిమొగ్గలు. కొన్ని ముదురాకులు. మరి కొన్ని చిగురుటాకులు .  నునులేత కొమ్మలు , రెమ్మలు.  ఎంత అందంగా ఉంది ప్రకృతి.  ఎంత వింతైనది, విచిత్రమైనది , అద్భుతమైనది  ఈ ప్రకృతి.  ఈ పూదోటలో అందరికీ భిన్నంగా ఈ చిన్నది మరింత అద్భుతంగా .. అపురూపంగా ..  ప్రకృతితో సహచర్యం చేస్తూ .. . ఆ సౌందర్యాన్ని ఆస్వాదిస్తూ ..

                       గత వారం పది రోజులుగా తోటలో పూవులు విరగ పూశాయి.  తోట కన్నుల పండుగగా చూసినకొద్దీ చూడాలనిపించేలా ఉంది.  అప్పటి నుండీ గమనిస్తున్నా.  ఉదయం బడికి వెళ్ళేటప్పుడు  ’హాయ్  పూవులూ ‘ అంటూ పలకరింపులు.. , ‘టాటా బై  బై’ వీడ్కోలు చెబుతూ బడికి వెళ్తుంది .  బడి వదిలాక అందరూ వరుసలో తమ తమ నివాసాల్లోకి వెళ్తే ఈ ప్రకృతి ప్రేమికురాలు మాత్రం వరుస నుండి పూదోట ఆరంభం లోనే విడిపోతుంది.  నెమ్మదిగా పూల వైపు దారి తీస్తుంది.  పుస్తకాల బరువు కూడా దించదు.  బరువైన బ్యాగ్ భుజాలపై వేలాడుతూనే ఉంటుంది.  వస్తూనే పూలని, మొక్కలని కలియజుస్తుంది.  పలుకరిస్తుంది.  ముద్దాడుతుంది.  వాటికి కబుర్లు చెబుతుంది.  వాటిని చూసి నవ్వుతుంది. నవ్వుకుంటుంది.  వెక్కిరిస్తుంది.  అవి గాలికి తలలుపితే తనతోనే మాట్లాడుతున్నట్లు అనుభూతి చెందుతుంది.  ఆనంద పడుతుంది. మైమరచిపోతుంది.  వాటికి తను బడిలో నేర్చుకున్న పాఠాలు , పాటలు నేర్పుతుంది.  ప్రశ్నలు అడుగుతుంది.  కేకలేస్తుంది.  ఒక్కోసారి సుతారంగా ఒక్కటేస్తుంది .  ఆ పూవు నుండి ఈ పూవు పైకి అటు ఇటు ఎగిరే రంగు రంగుల సీతాకోకచిలుకల్ని చూసి  కోప్పడుతుంది. పూల మీద వాలి వాటినితోక్కేస్తున్నారేం  అంటూ తిడుతుంది.  ఏం .. చెబితే వినిపించుకోరే .. అసలు మీకెందుకంత పొగరు? రంగు రంగులతో అందంగా ఉన్నామనా? హు .. మీకంటే నా పూవులే అందమైనవి అంటూ వాటిని ఉడికిస్తుంది. వెక్కిరిస్తుంది .   తూనీగల వెంట పడుతుంది.  ఊరికే అలా రాగాలు తీస్తూ పరుగులు పెడతారు అంటూ వాటిని పట్టుకోవడానికి ప్రయత్నిస్తుంది.  ఏయ్ .. ఏంటి ? ఈ పూలకు మీరంటే ఇష్టం అనుకుంటున్నారా .. ఏం కాదు. నేనంటేనే వాటికిష్టం అంటూ అరుస్తుంది.  ఒక్కోసారి వాటిని చూసి ఈర్ష్య పడుతుంది.  కొద్ది దూరంలో గట్టుపై ఉన్న మామిడి చెట్టు కొమ్మలనడుమ నుండి వచ్చే కాకి అరపుల్ని ఎగతాళి చేస్తుంది.  కోయిల పాటలా పాడుతున్నావని నీకు చాక్లెట్ ఇస్తానని అనుకుంటున్నావా ..!  అబ్బ, ఆశ..  దోశ..  అప్పడం..  వడ .. అంటూ వాటిని గేలి చేస్తుంది. రకరకాల హావభావాలు ప్రకటిస్తుంది.  వాటితో మమేకమై పోతుంది. పరవశించి పోతుంది.

        పిల్లలతో ఉన్నప్పుడు చాలా మాములుగా, నిశ్శబ్దంగా సాగిపోయే సెలయేరులా ఉండే విశాలకీ,  ఈ పూదోటలోకి రాగానే విభిన్నంగా, ప్రత్యేకంగా మారిపోయే విశాలకీ ఎంత తేడా .. .  తమని పెద్దలు ఎలా చూస్తారో నిశితంగా గమనించే ఆ అమ్మాయి  అవన్నీ తన ప్రియ నేస్తాలైన పూలపై, మొక్కలపై  చూపిస్తుంది.  ప్రేమ వర్షం కురిపిస్తుంది. ఉప్పొంగి పోతుంది. ఉరకలేస్తుంది.

రోజూలాగే,  ఆ రోజు బడి నుండి వస్తూనే ఆ ఉదయమే  విరిసిన ఎర్ర గులాబీని ముద్దుతో ఆస్వాదించబొయిన ఆమె  పెదాలకు తగిలిన స్పర్శకు ఉలిక్కిపడి ఆ పూకాడను వదిలేసింది.  పూవు నుండి కొద్దిగా కిందకు జారి మళ్లీ పూ రేకలపైకి ఎగబాకుతున్న గొంగళి పురుగు.

ఒక్కసారిగా ఆమె కళ్ళు భయంతో పెద్దవయ్యాయి.  ఒళ్ళు జలదరించింది.  శరీరంపై వెంట్రుకలు నిక్కబోడిచాయి.  ఆ దృశ్యం ఆమెలో అంతులేని బాధనూ, భయాన్నీ కలిగిస్తూ .. కళ్ళలోంచి నీరు ధారగా కారిపోతూ .. . నిశ్చేష్టలా సుమబాల.   కొద్ది క్షణాలాగి ‘నీ దోస్త్ కాస్..  కీస్..  కటీప్ .. ‘ ఎడమచేతి మొదటి రెండు వేళ్ళను  గుండ్రంగా చేసి కుడి చేతి చూపుడు వేలితో లాగుతూ అంది .

విశాలనే కొద్ది దూరం నుండి గమనిస్తున్నా.  చిరుగాలి మోసుకొచ్చిన ఆమె మాటలు నాకు అస్పష్టంగా , అర్ధం కాకుండా ..

               వారం రోజులుగా ఈ అమ్మాయిని పూల మధ్యలో చూడడం, ఆమె అనుభూతుల్ని , హావభావాల్ని,  దొంగచాటుగా, ఆమెకు ఇబ్బంది కలుగకుండా గమనిస్తూ ఆనందించడం నా వంతు అయింది.   నన్ను అయస్కాంతంలా ఆకర్షిస్తూ  . . ఆమె.   నాకెన్ని పనులున్నా,  పిల్లలు బడి నుండి వచ్చేసమయానికి నా కళ్ళు ఈ బుజ్జాయి కోసం ఎదురు చూస్తుంటాయి.  నా మనస్సు ఈ పాపాయి పలుకులు వినడం కోసం తహ  తహ లాడుతూ ఉండడం, ఆఫీసు కిటికీ లోంచి ఎదురు చూస్తూ ఉండడం నాకే వింతగా  గమ్మత్తుగా అనిపిస్తూ..

                     ఏమై ఉంటుందీ .. విశాల ఇంకా అలాగే భయం భయంగా చూస్తున్నట్లుగానే ఉంది .  నా ఉత్సుకతను ఆపుకోలేక నెమ్మదిగా ఆమెకేసి కదిలా .  ఆమె దగ్గరవుతుండగా మాటలు వినిపిస్తున్నాయి సన్నగా .  అలాగే మందార, నందివర్దనలు కలసిన గుబురు వెనక ఆగిపోయా.

                ‘ పచ్చి .. నీతో పచ్చి, కాస్  .. కీస్ .. కటిప్ ‘  అంటోంది ఏడుస్తూనే.  కొంచెం  ఆగి  ’ మీనా… , నా దోస్త్  మీనాని   ఇక ఎప్పటికీ నా దగ్గరికి రాకుండా , మాట్లాడకుండా చేశావ్ ’ వెక్కిళ్ళు పెడుతోంది. కళ్ళమ్మట నీళ్ళు  జల జల కారి పోతున్నాయి.   మనోహరమైన ఆ పాల బుగ్గలు ఎర్ర గులాబీతో పోటీ పడుతున్నాయి.  ’నిజమేనా.. మీనా చచ్చిపోయిందా .. ’ మొక్కలని చూస్తూ బేలగా అడిగింది .

                 గులాబీ మొగ్గపైకి మళ్లీ ఎగబాకిన పురుగు నెమ్మదిగా రేకల్ని తింటూ  .   ‘మొగ్గని పురుగు ముట్టుకుంటే ఆ మగ్గ పూవు అవ్వకుండానే చచ్చిపోతుందట కదా .. పుచ్చిపోతుందట కదా .. మీనా అట్లాగే చనిపోయిందట.  తన అమ్మ నాన్నలకి అట్లాటి పురుగేదో ఉంది కావచ్చు.  వాళ్ళు చచ్చిపోయారట రోగంతో.  అందుకే ఎవరో మీనా ని మా సమతానిలయం లో చేర్చారట.  తనకి వాళ్ళ అమ్మ, నాన్నలనుంచి ఆ జబ్బు వచ్చిందట’ తను విన్న మాటల్ని తనకు తెలిసిన విధంగా ఆ మొక్కలకు చెప్తోంది. నిజమే,  మీనా కొన్నాళ్ళ క్రితం HIV/AIDS తో చనిపాయింది.

                     కొన్ని క్షణాలు ఆగి, దీర్ఘంగా ఆ పురుగు కేసి చూసింది .విశాల   ’మీనా చచ్చి పోయింది.  కానీ మిమ్మల్ని నేను చచ్చిపోనివ్వను.’ కళ్ళు తుడుచుకుంటూ ఆకుల్ని ప్రేమగా, ఆప్యాయంగా నిమిరింది. కళ్ళతో అటూ ఇటు వెతికింది.  చిన్న కర్ర పుల్ల కనిపించగానే గబగబా వెళ్లి అ పుల్లని తెచ్చింది.  గులాబి మొగ్గకి పట్టిన పురుగుని లాగి కింద పడేసింది.  ఎప్పటి నుండి గమనిస్తోందో , ఎక్కడి నుండి వచ్చిందో ఓ పిట్ట పిల్ల వచ్చింది. చటుక్కున  ఆ పురుగును  ముక్కున కరచుకొని ఎగిరిపోయింది .

                 ’ఏయ్ పిట్టా .. ఆ పురుగు నిన్ను కరుస్తుంది .  జాగ్రత్త’  పెద్ద నాపసానిలా చెప్పింది.  కొద్దిగా ముందుకు కదిలింది.  మరో పిట్ట ఆకుపచ్చ పురుగును ఆకుపై నుండి పట్టుకుని ఎగరడం చూసింది.  ’ఏయ్ .. ఎందుకు దాన్ని పట్టుకుపోతున్నావ్ .. తింటావా .. తినెయ్ .. మా తోటలోని పురుగులన్నిటిని పట్టుకు తినెయ్ ,  మా పూవుల్ని మాత్రం ఏమి చెయ్యకు’ సలహా ఇస్తూ .. .  జాగ్రత్తలు చెబుతూ … ఆమె ప్రవర్తన నన్ను ఆకట్టుకుంటూ …

              ‘ ఏయ్ దొడ్డు పురుగూ .. గన్నేరు కొమ్మని తింటున్నావా .. అవి నాకు వద్దులే .. నువ్వు అందమైన సితాకోకచిలుక అవుతావంటగా .. అందుకే వదిలేస్తున్నా .  అవీ నా దోస్తులే కదా .. అంటే నువ్వూ నా దోస్తే కదూ .. కాని,  పూవులపై నిన్ను చూసానో అంతే .. ఆ .. అయి పోతావు.  అదిగో ఆ పిట్టలకు నిన్ను పట్టిచ్చేస్తా ‘ బెదిరించింది.  ఆ మరుసటి రోజు నుండి బడి నుండి రాగానే పూలను పలుకరించడంతో పాటు వాటిని జాగ్రత్తగా, సునిశితంగా పరిశీలిస్తోంది.  ఎక్కడైనా చీడ పీడలు ఉన్నాయేమోనని. కన్నా బిడ్డల్ని సాకుతున్నట్లుగా .. ఇంత చిన్న వయసులో ఎంత బాధ్యతగా వవ్యవహరిస్తోంది ఈ పసిది ..

ఓ రోజు ఉండబట్టలేక ఆ పాపను పిలిచా ‘ విశాలా .. ఏం చేస్తున్నావక్కడ? పూలను కోస్తున్నవా ? ‘ కావాలనే గదమాయించి అడిగా .

‘ఉహు , నేను తెంప లెదు. తెంపను’ తల అడ్డంగా ఊపి తొణక్కుండా బెణక్కుండా నా మొహం లోకే చూస్తూ

‘మరేం చేస్తున్నా’ దబాయించా

‘చెడ్డవాల్లకి దూరంగా ఉండమని మా టిచర్ చెప్పారు . నువ్వేమో ఎవరికి  కష్టం వచ్చినా సాయం చెయ్యమని చెప్పావు కదా!   అందుకని నేనే చెడ్డ వాటిని దూరం చేస్తున్నా, వాటికి సాయం చేస్తున్నా  ’ నా మొహంలోకి, కళ్ళలోకి లోతుగా చూస్తూ చెప్పింది .

                      కొద్ది క్షణాలు ఇద్దరి మధ్యా మౌనం .  చెట్లపై పిచ్చుకలు,చిలుకలు ఇంకా రకరకాల పక్షుల చప్పుళ్ళు ఆమె చేస్తున్న పనికి హర్షద్వానాల్లాగా.  దూరంగా పిల్లల మాటలు మా మౌనానికి భంగం కలిగిస్తూ .. సాయంత్రపు అల్పాహారానికి  పిలుస్తూ సమతానిలయపు గంట మోగుతోంది.  ఆ చిట్టి తల్లి నా మొహం లోకి సూటిగా, లోతుగా చూస్తూనే  ’ వీటికి అమ్మా నాన్నా లేరుగా  అందుకే  .. ఈ పూవుల్ని, మొక్కల్నినేను  చూసుకుంటున్నా’ విశాలమైన కళ్ళని మరింత విశాలంగా చేస్తూ, తిప్పుతూ భుజానికి ఉన్న బ్యాగ్ సవరించుకుంటూ అని మరో మాటకు తావివ్వకుండా తన నివాసం కేసి దారి తీసింది.   ప్రకృతి శోభనే కాదు అపురూపమవుతున్న మానవతా పరిమళాన్ని వెదజల్లుతూ…

                    విశాల పేరులాగే విశాలంగా ఉన్నతంగా…  మహోన్నతంగా  .. ఎదిగిపోతూ .  మాములుగా కన్పించే ఆ చిన్నదానిలో  మానవీయత ..ప్రకృతిని సంరక్షించడంలో ఎంత బాధ్యత ..  ప్రకృతి నియమాలు, మూగ జీవాల మనోవేదన ఈ చిన్నారికి అర్ధమైందా .. చుక్కలు పొదిగిన ఆకాశాన్ని , చినుకులు కురిసిన పుడమిని  ఆస్వాదించే  సమయం లేక పచ్చదనానికి, ప్రకృతికి దూరమవుతున్న నేటి  ప్రపంచంలో, మానవ హృదయాలు పాషాణంలా తయారవుతున్న తరుణంలో, ఆ దుష్ఫలితాలు  అనుభవిస్తున్న సమయంలో…  ప్రకృతిని అనుకరిస్తూ .. అనుభవిస్తూ .. ఆస్వాదిస్తూ ప్రకృతి మాత ఒడిలో ఆనందం పొందే ఈ పూబాలలో మానవీయత ఇంకి పోకుండా ఇలాగే ఎప్పటికీ ఉండిపోవాలి, ఎందరికో స్ఫూర్తి నివ్వాలి  అనుకుంటూ నేనూ కదిలా .

వి. శాంతి ప్రబోధ 

~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~

– See more at: http://vihanga.com/?p=9780#sthash.oAMgdFED.dpuf

మా నాయనమ్మ

                                        మా నాయనమ్మ

                                                                                                   – 

“నాయనమ్మ కలలోకి వచ్చిందే” పేపర్లోని వార్తలతో పాటు అమ్మ ఇచ్చిన కాఫీ ఆస్వాదిస్తోన్న సంధ్యతో చెప్పింది వింధ్య.

వావ్ .. నాయనమ్మ .. ఏమందేమిటి ” చూస్తున్న పేపర్ పక్కన పడేసి ఉత్సుకతతో సంధ్య

“సాధనమ్మ పాట పాడిందా.. ” తల్లి మొహంలోకి , పిన్ని మొహం లోకి పరీక్షగా చూస్తూ సాధన.

“సాధనమ్మ పాటా .. అదేంటి ?” ఆశ్చర్యంగా రామ్ .

“ఆ సాధనమ్మ పాటే .. మా తాతి నాపై కట్టిన పాట” గొప్పగా చెప్పింది సాధన

“ఏంటీ తాతమ్మగారు పాటలు కట్టేవారా .. ?” మరింత ఆశ్చర్యంతో రామ్.

“ఆ.. అవును .. మా తాతీ అంటే ఏమనుకున్నావ్ ” కాలరెగరేస్తున్నట్లు ఫోజిస్తూ సాధన

“చక్కటి అర్ధవంతమైన పదాలతో, ప్రాసలతో పాటలు కట్టడం మా నాయనమ్మ ప్రత్యేకత . సాధనని ఒళ్ళో కూర్చోపెట్టుకుని కబుర్లు చెప్పుకుంటూ మొదటి పాట కట్టింది. ఆ తర్వాత దానికి కథలు చెప్తూ, పాటలు కట్టి పాడిస్తూ ఉండేది . మాకే చాలా ఆశ్చర్యంగా ఉండేది మా నాయనమ్మ సాహిత్యం, భాషా పరిజ్ఞానం చూసి. అయితే అవి ఎక్కడా రికార్డు కాలేదు. మేం యధాలాపంగా తీసుకున్నాం అప్పుడు. అదే చాలా బాధేస్తుంది” అన్నది వింధ్య గొంతులో బాధ ధ్వనిస్తుండగా.

‘నేను చిన్నప్పుడు ఈ ఇంట్లోనే పెరిగానుగా .. అప్పుడు తాతీ నాకు మంచి ఫ్రెండ్ .. నా పై కట్టిన పాట ఇప్పటికీ నాకు గుర్తే ” సాధన రామ్ కేసి చూస్తూ
‘ఏయ్ .. చెప్పు చెప్పు ఆ పాట ఏంటో ‘ కుతూహలం అపుకోలేక రామ్ , సాహిత్ ఇద్దరూ సాధనని తొందర చేస్తూ ..

‘సాధనమ్మ చక్కనమ్మ
వర్నిదమ్మ వయ్యారి భామ
బోధనమ్మ బంగారు బొమ్మ
ఇందూరు బొమ్మ ఇంపయినదమ్మ ” అంటూ నేను చేసే పనులను జోడించి పాట సాగేది.

‘హే .. భలేగుందే బంగారు బొమ్మ ‘ అనుకరిస్తూ రామ్

‘ఇందూరు అంటే మీ నిజామాబాద్ కద!’ సాహిత్

‘అత్తయ్యా మీ నాయనమ్మకి పాతికేళ్ళ క్రితమే ఇందూరు అంటే నిజామాబాద్ అని తెల్సా ..? సందేహంగా రామ్

‘అవును బాబూ .. మా నాయనమ్మ కట్టిన ఈ పాట ద్వారానే నాకూ తెలిసింది. ఆ తర్వాత తెలంగాణా ఉద్యమంతో అందరికీ బాగా తెలిసిందనుకో ‘ పక్కన వచ్చి కూర్చొన్న సాధన భుజంపై చేయి వేస్తూ వింధ్య

‘అమ్మా.. నాపై ఏం పాటలు పాడింది తాతీ ‘ తల్లిని ప్రశ్నిస్తూ సాహిత్

‘నీకు అంత సినిమా లేదమ్మా .. ‘ సాధన తమ్ముడిని ఆట పట్టిస్తూ

‘ఏం ఎందుకని ‘ తల్లి చేతిలోని పేపర్ తీసి పక్కన పెట్టి ఆమె భుజాలు పట్టి కుదుపుతూ సాహిత్

‘తాతీ స్వర్గం నుంచి రావాలిగా .. వెళ్లి తీసుకొస్తావా ‘ తమ్ముడిని ఉడికిస్తూ సాధన

‘పెద్దమ్మా .. ఇంతకీ మీ నాయనమ్మ ఏమంటోంది ? అసలు విషయం చెప్పనేలేదు ‘ దీర్గం తీస్తూ సాహిత్.

కల గురించి తెల్సుకోవాలన్న ఉత్సుకతతో వింధ్య కేసి చూశారంతా

‘కలంతా గుర్తు లేదు. కానీ, నేను తలనొప్పితో బాధపడుతున్నాను. నులక మంచం పై పడుకొని ఉన్నాను. నా మంచం పక్కనే కూర్చొని సాన మీద తీసిన సొంఠి గంధం పట్టు నా కణతలకి వేస్తోంది నాయనమ్మ . అమ్మ నా వైపు ఆందోళనగా చూస్తోంది. ‘ ఎదురుగా పడుతున్న అరుణకిరణాలను చూస్తూ వింధ్య

‘ఓహో మీ నాయనమ్మ నుండి అందిన పైత్యమా .. నీవూ ఏదో చిట్కా వైద్యంతో మమ్మల్ని చావగొడ్తావ్ ‘ వెటకారంగా తల్లికేసి చూస్తూ సాహిత్
‘ఒరేయ్ ఎగతాళా ..” సంధ్య ఏదో అనబోతుండగా
అల్లుళ్ళు ఇంకా నిద్ర లేచినట్లు లేరే స్వగతంలో అనుకుంటూ , మీరూ లేచిన వాళ్ళు లేచినట్లే కూర్చొని కబుర్లు. కానీయండి. మొహాలు కడిగి ఫ్రెష్ అవండి. అంటూ వంటింట్లోంచి తడి చేతుల్ని తుడుచుకుంటూ హాల్ లోకి వచ్చింది కరుణ.

‘అప్పుడే టిఫిన్ కోసం తరుముతున్నావా అమ్మమ్మా .. టైం ఎంతయిందనీ ..!ఎనిమిది కూడా కాలేదు . ఇప్పుడేగా ఇలా తీరిగ్గా కబుర్లు చెప్పుకునేది. మాకింత తీరిక దొరికేది. రేపటి నుండి మళ్లీ ఉరుకుల పరుగుల జీవితం కదా ‘ సాధన గారాంగా

‘అమ్మమ్మా నీకెందుకంత తొందర ? తెల్లారనీయవూ, పొద్దుగుంకనీయవూ .. అంతా టైం ప్రకారం అంటావు’ సణిగాడు సాహిత్ అమ్మమ్మకేసి చూస్తూ
ఆవెంటనే ‘ అమ్మమ్మా .. అసలు విషయం నీకు తెలియదు కదూ ..? ఈ రోజు పెద్ద్దమ్మకి వాళ్ళ నాయనమ్మ కలలో కనిపించిందట. ఆవిడ తలపులలో ఊరేగుతున్నాం . ‘ నవ్వుతూ సాగదీసి సాహిత్

‘అమ్మా నువ్వు చెప్పు, మమ్మల్ని చిన్నప్పుడు ఎప్పుడైనా హాస్పిటల్కి తీసుకెళ్లావా .. ‘ సంధ్య ప్రశ్న

‘లేదు, ఇప్పుడా విషయం ఎందుకు ?’ కరుణ

‘మా నాయనమ్మ వైద్యం గురించి వీడికి వేళాకోళంగా ఉందిలే ‘ సాహిత్ నెత్తి మీద మొట్టికాయ వేస్తూ వింధ్య

‘అవునర్ర్రా .. మీ అమ్మావాళ్ళు పదవతరగతి వరకు ఉన్నది ఎ సౌకర్యాలూ లేని మారు మూల గ్రామంలో. వాగులూ, వంకలూ దాటి పొలం గట్లపై నడిచి బడికి వెళ్ళేవారు. వైద్యం ఏ మాత్రం అందుబాటులో లేదు. అయినా వైద్యం కోసం పట్నం వెళ్ళింది లేదు .. ‘ చెప్తుండగా
‘ఏం మీరు మనుషులు కాదా .. ! జలుబూ .. జ్వరం పారిపోయేవా మిమ్మల్ని చూసి’ తల్లినీ, పెద్దమ్మనీ కవ్వింపుగా చూస్తూ సాహిత్
‘ఒరేయ్, నీ అల్లరి ఎక్కువవుతోంది .. నాలుగు తగిలించాలి.’ లేవబోతున్న సంధ్య

అన్నిటికీ మా నాయనమ్మ వైద్యమే . జలుబు చేస్తే అల్లం, మిర్యాల కషాయం ఇచ్చేది. మీ అమ్మయితే తాగనని గొడవ గొడవ చేసేది. పారిపోయేది. అయినా పట్టుకుని మరీ పోసేది గొంతులో. ‘ గతాన్ని నెమరు వేసుకుంటూ చెల్లి కేసి చిలిపి చూపులతో వింధ్య
నీకు కడుపు నొప్పి వస్తే జిల్లెడు ఆకులకు ఆముదం రాసి నిప్పులపై వేడి చేసి పోత్తికడుపుపై వేసేది కదూ ..’ఆ దృశ్యాలు కళ్ళముందు కదలాడుతుండగా సంధ్య
‘నాయనమ్మ పళ్ళ తీపులు అనేది. పొద్దున్న లేవగానే పెరటి వెనక దడి అమ్మట ఉన్న నేపాళం మొక్కల దగ్గరకి వెళ్లి వాటి ఆకు తున్చితే వచ్చే పాలని చిగుళ్ళకి రాసుకునేది. వేలితో రుద్దేది. ‘ వింధ్య

‘వీళ్ళ చిన్నప్పుడు మా ఆడపడుచు పిల్లలూ, మరిది పిల్లలూ అంతా పండుగలకు, వేసవి సెలవులకు వచ్చేవారు. చాలా సందడిగా ఉండేది ఇల్లు . ఓ సారి పిల్లలు పిల్లలు పోట్లాడుకొని కొట్టుకున్నారు. వీళ్ళ తాత వింధ్యని ఒక్కటేసారు. అంతే అది గుడ్లు తేలేసింది. ఉలుకు, పలుకు లేదు. నాకు ఏమి చెయ్యాలో తోచలేదు. ఏడుపు తన్నుకొస్తోంది. కాళ్ళలోంచి వణుకు .. నీళ్ళు చల్లినా కదలిక లేదు. సమయానికి మీ తాత, తాతి ఇంట్లో లేరు అనుకుంటూ ఉండగా వచ్చింది తాతి. పరిస్థితి గమనించింది. గబగబా లోనకి వెళ్లి ఉల్లిపాయ తెచ్చింది. కసకసా నమిలి కణత దగ్గర రుద్దింది. ముక్కు దగ్గర వాసన చూపింది. కాసేపటికి నెమ్మదిగా కళ్ళు తెరిచింది వింధ్య’ ఆనాటి సంఘటన తాలుకు భయం కళ్ళలో కదులుతుండగా మనుమలతో కరుణ

‘ఓహ్ .. గ్రేట్, లైఫ్ సేవ్ చేసిన తాతి నిజంగా గ్రేట్ కదా .. ‘ కళ్ళు పెద్దవి చేసి సాహిత్ తో సాధన

‘యా .. యా ‘ రామ్, సాహిత్

‘ఇప్పటి నుండే మీ అమ్మలు మోకాళ్ళ నొప్పులు, పాదాల నొప్పులు అంటున్నారు. ఇప్పుడు మాకూ వచ్చాయనుకోండి. కానీ, తాతీ ఎప్పుడూ నొప్పులు అనేది కాదు. ముసలి అయినా ఆరోగ్యం అంటే ఎంతో జాగ్రత్త . వంటికి వారం వారం శ్రద్ధగా నూనెతో మర్దనా చేసుకునేది . నలుగు పెట్టి స్నానం చేసేది . మంచం మీద నుండి లేవకుండానే ఎక్సరసైజ్ చేసేదని మేం తోటికోడళ్ళం నవ్వుకునే వాళ్ళం. ఒక సారి మాత్రం కండరాల నొప్పులు వచ్చాయి. గిర్నీ నుండి మెత్తటి తవుడు తెప్పించింది. దాంట్లో కొద్దిగా మినప సున్ని, కర్జుర పండు, కొద్దిగా బెల్లం, నెయ్యి వేసి లడ్డు చేసేది. ప్రతి రోజు ఉదయం ఒకటి, సాయంత్రం ఒకటి తినేది ..’ కరుణ చెప్తుండగా మధ్యలో అందుకుని

‘చాలా మంచిది. బలం వస్తుంది . తినమని మాకిచ్చేది . ఎప్పుడన్నా అక్క తినేది కానీ నేనూ, చెల్లీ అసలు తినేవాళ్ళం కాదు. చీ .. ఛి గేదలకు వేసే తౌడు .. యాక్ నాకొద్దు అని అనే వాళ్ళం. కానీ ఇప్పుడు తెలుస్తోంది అది ఎంత బలమైనదో .. బి. కాంప్లెక్స్ టాబ్లెట్ కంటే ఎంత ఎక్కువ మంచిదో ..’ సంధ్య. ‘ఆలోచిస్తుంటే నాయనమ్మ గొప్పదనం అర్ధమవుతోంది. ఆవిడని తలచుకుంటే అబ్బురంగా .. అపురూపంగా అనిపిస్తోంది’. మళ్లి తానే

‘అమ్మా మీరు చెప్పేది వింటుంటే తాతీని చూడాలనిపిస్తోంది ‘ తల్లికేసి చూస్తూ సాహిత్

‘ అవును ఆవిడ ఎలా ఉంటుందో చూడాలని ఉంది . ఫోటో ఉందా? ‘ ఆసక్తిగా, అప్పటివరకూ వెంటిలేటర్లో పెట్టిన పిచ్చుక గూడు కేసి చూస్తూన్న రామ్

‘ఇప్పట్లా ఆ రోజుల్లో ఇన్ని ఫోటోలు ఎక్కడ తీసేవారు. చాలా అరుదుగా ఫోటోలు దిగేవాళ్ళం . నాకు తెల్సి ఆవిడ ఫోటో ఒకటి ఉండాలి. పనయ్యాక వెతుకుదాంలే ‘ కరుణ .

‘ఆహా.. హ్హ .. అమ్మా ఆ ఫోటో నీ దగ్గర ఉండనుకుంటూ న్నావా .. ! ఉ హు .. లేదు , నేనెప్పుడో తీసుకు వెళ్లానుగా.. ‘ నవ్వుతూ వింధ్య

‘అవును తాతి ఫోటో అమ్మ దగ్గర ఉండడం నేనూ చూశా. ఈ సారి నేను వర్ని వెళ్ళినప్పుడు దాన్ని స్కాన్ చేసి నీకు పంపుతాలే ‘ తమ్ముడితో సాధన

‘అమ్మా నువ్వు చెప్పు తాతీ ఎలా ఉండేదో ..’ తల్లి గడ్డం పట్టుకుని బతిమాలుతున్నట్లుగా సాహిత్

‘మా నాయనమ్మ చామన ఛాయలో ఉండేది . కళ్ళు పెద్దవే కొద్దిగా లోతుగా నిశితంగా చూస్తూ .. సూటిగా మాట్లాడే ఆమె తత్వం లాగే సూటి ముక్కు. ఏడూ గజాల ముదురు రంగు నేత చీర , తెల్లటి రవిక , మెడలో పసుపుతాడు , చెవులకు ఏడు రాళ్ళ పోగులూ , చేతులకు మట్టి గాజులూ, నుదుట కాణీ సైజులో బొట్టూ , మధ్య పాపిడితో పైకి దువ్వి వేసిన వేలుముడి.. కరుణ వర్ణిస్తుండగా

‘కాళ్ళకు బాటా స్లిప్పర్లూ ..’ జత చేసింది వింధ్య

‘కాణీ అంటే .. ‘ సాధన

‘ఆరుపైసల కాయిన్ ‘ కరుణ

‘అక్కా నీవు లంగా ఒణిలు వేసుకోవడం ఆరంభించిన దగ్గర నుండి నాయనమ్మ చీరలు కట్టేదానివి కదూ ..!’ సంధ్య

‘అవునే నాయనమ్మ కొత్త చీరలు అసలు కట్టేది కాదు. నీళ్ళలో తడిపిన తర్వాతే కట్టేది. అందుకని నీనే మొదట కట్టేదాన్ని’ వింధ్య
‘ముసలమ్మ చీరలా .. ‘ మొహం ఎలాగో పెట్టి సాధన

‘ఆ .. అవే .. కానీ అందరూ బాగున్నాయనే వారు, ఆ చీరలకు జరీ ఉండేదికాదు. చాలా సాదా సీదా చీరలవి .. ‘ చెప్తోంది వింధ్య
మనమందరం ఆ బట్టలు బాగున్నాయి. ఈ నగలు బాగున్నాయి. ఆ బట్టలు కొనాలి. ఈ నగలు చేయించుకోవాలి అనుకుంటూ ఉంటాం కదా!. ఎన్ని బట్టలు, నగలు ఉన్నా ఇంకా ఏవో కావాలని కోరుకుంటూ ఉంటాం. కానీ నాయనమ్మలో అలాంటి కోరికలు, ఆశలు, ఆలోచనలు ఉన్నట్లే ఎప్పుడూ నా కనిపించలేదు.’ గుర్తు తెచ్చుకోవడానికి ప్రయత్నిస్తూ సంధ్య

‘నిజమే, ఆవిడ తన కోసం ఇది కావాలి. అది కావాలని అనుకోవడం కానీ కుతుర్లని , కొడుకుల్ని, కోడళ్ళని అడగడం ఎప్పుడూ లేదు. ఆ మనసులో ఏముండేదో తెలియదు. నాకు తెలిసినప్పటి నుండి ఆవిడ ఎలాంటి నేత చీరలు కట్టేదో అదే రకం చీరలు చివరి వరకు కట్టేది . మేమూ ఆవిడ అవసరాన్ని గమనించి కొనేవాళ్ళం’ కరుణ

‘నీ కదే వచ్చిందేమో .. బట్టలు సింపుల్ గా ఉండాలని అంటావ్, నగల మీద మోజేలేదు. ఉన్నవే లాకర్లో పడేస్తావ్ ‘ సాధన తో రామ్

‘ అయితే అయితే అయుండొచ్చు’ ముంగురుల్ని సవరించుకుంటూ సాధన

‘తాతీ ఒడిలో కూర్చొని పెరిగిందిగా వచ్చాయేమో ‘. వింధ్య. రామ్ ని చూసి కళ్లెగరేస్తూన్న సాధన కుయ్ కుయ్ అంటూ తోక ఊపుతూ వచ్చిన పప్పీ ని ఒళ్లోకి తీసుకుంటూ

‘నలుగురు అన్నదమ్ముల్లో మీ పెద్ద తాత చిన్నవాడు. అమాయకుడు. పెళ్ళయిన కొద్ది కాలానికే వేరు కాపురాలు పెట్టించారట. మీ తాతకు 15 ఏళ్ళు వచ్చేవరకు వ్యవసాయం పనులు, పిల్లల పెంపకం, చదువులు, ఇంటిపని అన్నీ తానై చూసుకునేది. ఆ తర్వాత మీ తాతకి కొన్ని బాధ్యతలు అప్పగించడం , కొడుకుతో కలసి ఆలోచించడం చేసేది . కొడుకు పెరిగాక కుటుంబ బాధ్యతంతా అప్పజెప్పింది.

తాతీకి తన పెళ్ళప్పుడు తొమ్మిదో ఏట పెళ్ళయిందట. పిల్ల తెలివికలది . ఉషారుగా ఉందని పెద్ద తాత అమాయకుడు కదా కుటుంబాన్ని సమర్థించుకుంటుందని చేసారట. ఆ రోజుల్లో ఘోషా పధ్ధతి ఉండేది . ఆడవాళ్ళు విధుల్లో నడచి వెళ్ళేవారు కాదు. మగ వాళ్ళ కంట పడే వారు కాదు. ఒకవేళ ప్రయాణం చేయాల్సి వస్తే ఎడ్ల బండికి రెండువైపులా తెరలు కట్టుకునేవారు. అలాంటి రోజుల్లో మనో ధైర్యంతో, ఆత్మ విశ్వాసంతో ఎన్నో సవాళ్ళు ఎదుర్కొంది. ముందుకు సాగింది .’ లేచి పొయ్యి మీద పాలు చూడడానికి వెళ్ళబోతూ కరుణ
ఇంతకీ తాతమ్మ పేరేంటి ? ‘ రామ్

‘కామేశ్వరమ్మ ‘ వెంటనే సాధన

‘ఓ.. అందుకే పిన్నికి ఆ పేరు పెట్టారా ‘ సాహిత్ అక్క చేతి లోని పప్పిని తీసుకొంటూ

‘కబుర్లతో టైం తెలియదు .. లేవండి లేచి ఫ్రెష్ అవండి . గారెలు వేసేస్తాను, వేడి వేడిగా తిందురుగాని ‘ కిచెన్లోకి వెళ్తూ తొందర చేసింది కరుణ.

సరే .. సరే .. అన్నారు కానీ ఒక్కరూ కూర్చున్న చోటు నుండి కదలలేదు

‘నాయనమ్మ ఏ వంట చేసినా .. ఆ రుచే వేరు ..’వింధ్య

‘ఆ అవునవును, నాకు నాయనమ్మ చెయ్యి వచ్చిందంటారు మా అత్త వాళ్ళు ‘ నవ్వుతూ సంధ్య

‘అవునా .. ‘ తల్లిని ఉడికిస్తూ సాహిత్

‘వంటల్లో నూతనత్వం, సృజనాత్మకత మీ నాయనమ్మ ప్రత్యేకత ‘ లోపల్నుంచి కరుణ

‘వంటల్లో సృజనాత్మకతా .. ‘ సందేహంగా రామ్

‘అవును బాబూ.. ఆ రోజుల్లో మా ఇంటి దొడ్డి ఎకరం స్థలంలో ఉండేది. మామిడి తప్ప అన్ని రకాల పళ్ళు, పూవులు ఉండేవి . పొగాకు దగ్గరనుండి మాకు అవసరం అయినవి అన్నీ పండించే వాళ్ళం . కొట్టుకు వెళ్లి కొనే సరుకులు చాలా చాలా తక్కువ. మా దొడ్లో పుల్లటి దానిమ్మ పండ్లు చాలా కాసేవి. వాటి రసం తిసి పులిహోర కలిపేది. రసం తీయగా మిగిలిన గింజలతో రోటి పచ్చడి చేసేది. దోరగా ఉన్న పుల్ల రేగ్గాయలతో నిలువ పచ్చడి చేసేది. అలా ఆవిడ గూర్చి చెప్పాలంటే ఎన్నో .. ‘ లోపల పనిచేస్తూ చెప్తున్న కరుణ దగ్గరకి వెళ్లి ఆసక్తిగా విన్నాడు రామ్ .

‘ అన్నీ దొడ్లోనే పండితే ఇక డబ్బుల అవసరం ఉండదుగా.. హాయిగా బతికేయొచ్చు కదూ .. ఇప్పుడు జేబులో పచ్చ నోటు లేకుండా బయటికి వెళ్ళలేం కదా .. ఆ లైఫ్ బాగుంటుందిగా మరెందుకు ఇప్పుడవి లేవు’ ఏదో తెలుసుకోవాలన్న కుతూహలంతో సాహిత్

‘ మారుతున్న ప్రపంచంతో మేమూ, పల్లె వదిలాం.. పంట వదిలాం .. మకాం మార్చాం ..కాసులవేటలో పడ్డాం.. కానీ, ఇప్పుడు తెలుస్తోంది మేం కోల్పోయింది ఏమిటో … ‘ కరుణ ఇంకా ఏదో చెప్పబోతుండగా

‘అమ్మమ్మా , నాకో సందేహం .. నువ్వూ , చిన్న అమ్మమ్మ ఎప్పుడైనా మీ అత్తగారి ఆరళ్ళు ఎదుర్కొన్నారా ‘ మైక్ తో ఆమె ముందుకు ఇంటర్వ్యూ చేస్తున్నట్లుగా సాధన. అంతా ఒక్కసారిగా నవ్వేశారు.

‘నా పెళ్లయ్యేప్పటికే మా అమ్మ చనిపోయింది. వంటపని అసలే రాదు. నలుగురు అక్కలు ఇద్దరు అన్నల మధ్య చాలా గారాభంగా పెరిగాను . ఇంటిపనులు, వంట పనులు అన్నీ తాతీ దగ్గరే నేర్చుకున్నా. ఒకటి రెండు సార్లు అత్తగారిలా ప్రవర్తించినా మొత్తం మిద మమ్మల్ని అమ్మలాగే చూసుకొనేది. వెలుగు రాకముందే లేచి వాకిట్లో కళ్ళాపి చల్లి ముగ్గు వెయ్యాలని ఇరుగుపొరుగూ ఆవిడకి మాపై నూరి పోయ్యాలని చూసినా ఆవిడ వారి మాటల్ని ఖండించేది. మరో మారు వాళ్ళు అలాంటి మాటలు తన దగ్గర తెచ్చేవారు కాదు. తను మాత్రం తెల్లవారుజామునే లేచేది . మజ్జిగ చేయడంతో పనులు ప్రారంభించేది.’ చెప్తోన్న కరుణ మాటలకు జత చేస్తూ
‘అవునవును , నేను నాయనమ్మ దగ్గరే పడుకొనే దాన్ని కదా .. ఆవిడతో పాటే లేచి వెనకే తిరిగేదాన్ని. పెద్ద కవ్వానికి తాడుకట్టి
మట్టిపిడతలో జాగ్రత్తగా మజ్జిగ తిప్పేది. ఆవిడ అలా తిప్పెప్పుడు కవ్వం కదలిక, నాయనమ్మ నడుము కదలిక చూడడం భలే ఉండేది . ప్రతి రోజు వెన్న ముద్ద లోంచి కొద్దిగా తీసి నానోట్లో వెసెది. ఒక్కోసారి అరచేతిలో పెట్టేది . వెన్నని ముద్దలా చేసి మజ్జిగలోనే ఉంచేసేది. చేతులకి అయిన వెన్న జిడ్డుని నా మొహానికి , కాళ్ళకి , చేతులకి రాసేది ‘ వింధ్య

“అందుకే నాయనమ్మ అంత స్లింగా ఉండేదేమో !’ సంధ్య

‘అమ్మా .. తాతీ రాసిన వెన్న మహత్యమేమో .. నీ ఒళ్ళు నున్నగా ఇంకా మెరుస్తోంది’ ఆటపట్టిస్తూ సాధన .
‘పొయ్యిలో బొగ్గులు కొద్దిగా పక్కకు లాగి దానిపై పాలపిదత పెట్టేది . నిదానంగా సన్నని సెగపై కాగిన పాలు, మీగడ , పెరుగు ల రుచే వేరు.’ గత స్మృతులతో వింధ్య

‘తాతీ చేసే తోటకూర దప్పళం నాకెంతో ఇష్టం . అలా వండాలని నేనెన్నిసార్లు ప్రయత్నించినా ఈ రోజుకూ ఆ రుచితో వండలేకపోతున్నా .. మా అమ్మ చేతి రుచి ప్రత్యేకత నీ కెలా వస్తుంది అని నవ్వేవారు మీ తాత. ‘ కరుణ
మనింట్లో వాడే చిపుర్లు, తుంగ చాపలు, ఈత చాపలు, విస్తరాకులు, తాటాకు బుట్టలు, కాళ్ళు తుడుచుకునే డోర్ మ్యాట్లు అన్నీ నాయనమ్మ తయారు చేసేది కదూ ..’ సంధ్య

‘ఆ అవును, తన దగ్గర నేను నేర్చుకున్నా ‘ వింధ్య. నిజమా అన్నట్లు చూస్తూ పిల్లలు

‘ఆవిడ ఏది వృధాగా పోనిచ్చేది కాదు. ఇంట్లోకి అవసరమైన వస్తువులు తాయారు చేసేది. ఆవిడ చేసే పనులన్నీ రాకపోయినా ఆ పనిలో సహయంచేసేదాన్ని దొడ్లో పెరిగిన ఈత, తాటి చెట్ల ఆకులతో బుట్టలు, చీపుర్లు , చాపలు చెసెది. చెరువు నుండి తెప్పించిన తుంగతో మగ్గం కట్టినట్టు కట్టి చాపలు నేసేది . గోగునారనో, జనపనారనో, కొబ్బరి పీచునో జడలు జడలుగా అల్లి కాలు తుడుచుకునే పట్టాలు , బుట్టలు చేసేది . మిషను మీద కుట్టినట్లుగా నీటుగా కుట్టేది . అది చూసి నేనూ చాలా నేరుచుకున్నా. తర్వాత మిషను కొన్నా .. ‘ ప్రవాహంలా చెప్పుకుపోతోంది కరుణ

‘అమ్మా నాయనమ్మ అక్క చెల్లెళ్ళు కూడా ఇలాగే పనిమంతులా .? సంధ్య ప్రశ్న

‘ఏమో ..’ ఒక్క క్షణం ఆగి ‘ నాకు తెలిసినంత వరకూ కాదు. వాళ్ళ జీవితాలు అందరిలాగే సాదాసీదాగా భర్త చాటున గడచి పోయాయి . తాత కాస్త అమాయకుడు కావడం వల్లేమో మీ నాయనమ్మ తన తెలివి తేటల్ని ఉపయోగించే అవకాశం వచ్చింది. జీవితంలో ఎన్నో ఎత్తుపల్లాలు చూసింది. ఆటుపోట్లు అనుభవించింది. తనకు ఎదురైన అనుభవాలను విశ్లేషించుకుంటూ ముందు కేల్లేది… ‘ చెప్తోన్న కరుణ మాటలకు మధ్యలో అందుకున్న సాధన ‘ ఆడవాళ్ళ తెలివి తేటలు అవకాశాలు లేక పోతే అసలు బయటికి వచ్చే అవకాశమే లేదు కదా అమ్మా ‘ తల్లికేసి చూస్తూ

‘ అవునే, అసలు మా నాయనమ్మకు ఇంత ప్రపంచ జ్ఞానం ఎలా అబ్బిందో నాకిప్పటికీ ఆశ్చర్యమే .. ఇప్పట్లో ప్రచార, ప్రసార సాధనాలు అందుబాటులో లేని ఆరోజుల్లో’ అబ్బురంగా సంధ్య

‘నిజమే .. కానీ, మనం పెరిగేటప్పటికే రేడియో వచ్చింది. నాకు బాగా గుర్తు . మన ఊర్లో ఒకరింట్లోనే రేడియో ఉండేది. వార్తలు వచ్చినప్పుడు ఊరంతా వినబడేలా సౌండ్ పెట్టేవారు. ఆ వార్తలు నాయనమ్మ, నాన్న బాగా ఆలకించేవారు. అమ్మా, పక్కింటి లక్ష్మి అక్కవాళ్ళు పాటలు దడి దగ్గర నిలబడి వినేవారు కదూ ..’ఆ రోజుల్ని గుర్తుతెచ్చుకుంటూ తల్లి మొహంలోకి చూస్తూ వింధ్య.
‘వార్తలు వస్తుంటే మీ నాయనమ్మ ఎవర్నీ మాట్లాడనిచ్చేది కాదు. మీ నాన్న తెప్పించే పుస్తకాలు , పేపర్లు వీలు దొరికినప్పుడల్లా చదివేది. జీవితానికి అన్వయించుకునేది. ‘ కిటికీ రెక్కలు తెరచి భాను కిరణాలను లోనికి ఆహ్వానిస్తూ కరుణ.

‘వాట్ .. తాతీ చదువుకుందా ?’ ఆశ్చర్యంతో సాహిత్

‘అవున్రా .. ఆ రోజుల్లో బడికి వెళ్లి మూడవ తరగతి చదివిందట మేనమామల ప్రోత్సాహంతో. ఆనాడు అదో గొప్ప విషయం. అరుదైన సంఘటన . తొమ్మిదో ఏటే పెళ్లి కావడంతో చదువు ఆగిపోయిందట ‘ తెలిసిన విషయం చెప్పింది వింధ్య

‘అక్కా మన నాయనమ్మ చాలా గ్రేట్ కదా .. ! నామమాత్రపు చదువుతో ఆమె చూపిన చొరవ, పట్టుదల, కృషి, ఆత్మవిశ్వాసం నేడు చదువుకున్న వాళ్ళలో కనిపించడం లేదే ‘ నాయనమ్మ పట్ల గౌరవం పెరుగుతుండగా నేటి మహిళని తలచుకొని దిగులుతో కూడిన ఆవేశంతో సంధ్య

‘పిన్నీ .. కూల్.. కూల్ .. ఈ చదువు డిగ్రీలు తెచ్చుకోవడానికే, తాతీకి డిగ్రీలు లేక పోవచ్చు కానీ తను లోకాన్ని చదివింది. డిగ్రీలు ఇవ్వలేని జ్ఞానాన్ని పొందింది. ఆ జ్ఞానంతో కుటుంబాన్ని ముందుకు నడిపించగలిగింది. తన ముద్ర కుటుంబంలో స్పష్టంగా కనిపిస్తోంది ‘ విశ్లేషిస్తూ సాధన

‘ఏదో తాతీ గూర్చి బాగా తెలిసినట్లు చెప్తున్నావే .. ‘ అప్పటి వరకూ శ్రోతలా వింటున్న రామ్ భార్యకేసి చూసి నవ్వుతూ రామ్

‘కరెక్ట్ గా చెప్పావ్.. మా నాయనమ్మ మనందరిపై తనదైన ముద్ర వేసింది. ఆనాటి సమాజంలో కులమతాల పట్టింపులెక్కువ. అయినా కులమతాల కతీతంగా ఉండేది. బహుశ నాన్న, చిన్నాన్న పైనా .. మేనమామల ఇంట పెరిగిన నాయనమ్మపైనా ఆనాటి కమ్యునిస్ట్ ఉద్యమ ప్రభావం ఉండేదేమో ! సాలోచనగా వింధ్య

‘ఆ కమ్యూనిస్ట్లు అంటే గుర్తొచ్చింది. అమ్మమ్మా , మీరు ఎమర్జెన్సీలో చాలా బాధలు అనుభవించారట కదా .. తాత వాళ్ళు అండర్ గ్రౌండ్ లో ఉన్నారట కదా .. అమ్మ చెప్పింది ‘ లేచి అమ్మమ్మ దగ్గరకి వెళ్లి సాధన

‘వాట్ గ్రౌండ్ లోపల ఉన్నారా .. ‘ సాహిత్

‘ఒరే జోకులాపి బుద్దిగా విను ‘ కళ్ళెర్ర చేస్తూ సాధన

‘ఆ అవును , మీ తాత, చిన్న తాత గ్రామాల్లో పెత్తందారి వ్యవస్థకి, పోలీసు పటేల్, మాలి పటేల్ వ్యవస్థకి వ్యతిరేకంగా ప్రజలని చైతన్యం చేసే వారు. అందుకే వాళ్ళపై దాడులు చేయించారు పెత్తందార్లు. ఆ తర్వాత కొంతకాలానికే ఎమర్జేన్సి ప్రకటించారు. ప్రజా చైతన్యాన్ని అణగదొక్కడం కోసం ఆనాటి పెత్తందార్లు మీ తాతల పై నక్సలైట్ ముద్ర వేసారు. అరెస్ట్ చేయించి వాళ్లకు అడ్డు తొలగించుకోవాలని అనుకున్నారు. దానితో వాళ్ళు తప్పని సరై అండర్ గ్రౌండ్ కి వెళ్లి పోయారు. వాళ్ళెక్కడ ఉన్నారో తెలియదు . అసలు ప్రాణాలతో ఉన్నారో .. లేదా ఎన్కౌంటర్ పేరుతో హతమయ్యారో తెలియదు. మీ అమ్మ వాళ్ళు చిన్న పిల్లలు. నేనూ , చిన్న అమ్మమ్మ ఏడుస్తూ ఉంటే, బాధ పడుతూ ఉంటే తాతీ మమ్మల్ని ఓదార్చేది . తన కొడుకుల గూర్చి తన బాధ ఏ మాత్రం కనిపించనిచ్చేది కాదు. గుండె దైర్యం ఎక్కువ. మమ్మల్ని ఓదారుస్తూ, వ్యవసాయం చేయించేది. ఎన్ని సమస్యలు వచ్చినా దేవుడి మీద భారం వేసి కూర్చోవడం ఆవిడకి తెలియదు . ఆవిడ పూజలు చేయడమూ నేను చూడలేదు. సమస్య వచ్చిందంటే దానికి పరిష్కారం ఉంది తీరుతుందని ఆవిడ నమ్మకం . ఏనాటికైనా చీకటి విడిపోతుందని వెలుగు వచ్చి తీరుతుందనీ మాకు దైర్యం చెప్పేది. ఎమర్జెన్సీ సమయంలో అయిన వాళ్ళంతా వాళ్లకి ఎక్కడ ఆపద వస్తుందోనని మమ్మల్ని పలుకరించడానికి సాహసించక పోయినా తాతీ తన మనొదైర్యాన్ని కోల్పోలేదు. మనుషులకు కాకపోతే మానులకొస్తాయా కష్టాలూ .. నష్టాలూ .. ఎదుర్కోవాలి. జీవితం అంటే సుఖం, ఆనందమే కాదు కష్టాలు, బాధలు అన్నీ ఉంటాయి. అన్నిటిని సమంగా స్వీకరించి ముందుకు సాగించాలి అంటూ ఆవిడ నింపిన దైర్యమే ఈ నాడు నన్ను మీ ముందుంచింది ‘ ఆత్మహత్య చేసుకోబోయిన తనకు అత్తగారిచ్చిన దైర్యం గుర్తొచ్చి కరుణ

‘మా నాయనమ్మ కబుర్లు చెప్పుకుంటూ కుర్చొంటే .. గంటలూ , రోజులూ దోర్లిపోతాయి లేవండి .. ‘ సంధ్య అంటుండగా

‘ఆమె స్పూర్తితో మనం మన వ్యక్తిత్వాల్ని మలుచుకుంటూ ముందుకు సాగాలి కదక్కా ‘ అంటూ లేచాడు సాహిత్.
ఆ వెనుకే అందరూ

Tag Cloud

%d bloggers like this: