The greatest WordPress.com site in all the land!

 

“సంఘం రేడియో వింటున్న మీ అందరికీ నమస్తే .. 

అందరూ బాగున్నరా? ఏం జేస్తున్నరు? 

పొద్దుబోయింది. పొద్దంతా చేన్లల్ల పనులన్నీ ముగించుకొని ఇంటికొచ్చిన్రు గదా .. పిల్లలను జ్యూసుకుంటా, రొట్టె కూర జేసుకుంట సంగం రేడియో తట్టు ఒక చెవి పెట్టుకుంటే మంచిగుంటదని కోరుతున్న”  

ఆత్మవిశ్వాసం, ఆత్మీయత తొణికిసలాడుతుండగా తీయని కంఠంతో శ్రోతలను పలకరిస్తుంది ఆ స్వరం. 

ఆసియాలోనే తొలి మహిళా రేడియో స్టేషన్, దేశంలో మొదటి గ్రామీణ కమ్యూనిటీ రేడియో నడుపుతున్న వారిలో ఒకరు. 

2008, అక్టోబర్ 15 తేదీన తన గళం కమ్యూనిటీ రేడియోలో వినిపించిన మొదటి వ్యక్తి ఆమె. 

పదవ తరగతి మాత్రమే చదివిన ఆమె రేడియో ప్రసారాలు చేస్తుంది . ఎడిటింగ్ చేస్తుంది. ట్రాన్స్మిషన్ చేస్తుంది. అవుట్ డోర్ ఇండోర్ రికార్డింగ్ చేస్తుంది. గ్రూప్ డిస్కషన్స్ నిర్వహిస్తుంది. ఆక్టివిటీ లాగ్ చేస్తుంది. రేడియో జాకీగా, యాంకర్ గా  వ్యవహరిస్తుంది. . 

సమాజపుటంచుల్లోకి నెట్టివేయబడిన ఈ గ్రామీణ మహిళ “అవుట్ స్టాండింగ్ వర్క్ బియాండ్ ది కాల్ ఆఫ్ డ్యూటీ (విధి కి మించిన విశేష కృషి)” అవార్డు అందుకోవడం విశేషం.  

ఆమెనే అందరూ జనరల్ అని పిలిచే జనరల్ నర్సమ్మ జహీరాబాద్ జిల్లా పస్తాపూర్ నివాసి. పదేళ్లు నిండిన తర్వాత దక్కన్ డెవలప్మెంట్ సొసైటీ నడిపిన నాన్ ఫార్మల్ స్కూల్ పచ్చ బడి లో చేరి పదో తరగతి పాసయ్యింది.  కూలీపనులకు వెళ్తూనే చిన్నప్పటి నుంచి రేడియో నారో కాస్ట్ చేసేది. 

“మీ రేడియో లో మాకు జాగా ఉండదు. ఇచ్చినా చాలా చాలా కొద్దిగా ఇవ్వగలరు. మా రేడియో మాకుంటే మా మాట, మా పాట, మా ముచ్చట, మా వంటలు, మా తిండి, మా తిప్పలు.. అన్నీ మావి మేమే  చెప్పుకుంటాం. అందుకే అనుమతుల కోసం పెద్ద యుద్ధమే చేసి  సాధించుకున్నాం” అని ఒకింత గర్వంగా చెబుతుంది ఆమె.  

డిడిఎస్ సహకారంతో నిర్మించుకున్న సంఘం రేడియో స్టేషన్ లో ట్రాన్స్మిషన్ పని చేయమన్నప్పుడు భయపడింది. అమ్మో, నేనేం చేయగలను అని అనుమానపడింది. సంస్థ కొంత శిక్షణ ఇచ్చింది. ధైర్యంగా ముందుకు సాగింది. 

150 గ్రామాలకు పరిచయమై స్థానిక పలుకుబడులు, సామెతలతో వినసొంపుగా ఉండే భాషతో, కమ్మటి స్వరంతో  శ్రోతలకు దగ్గరైంది. 

ఏ చెట్లకిందో కూర్చుని ముచ్చట పెడుతున్న పెద్దల దగ్గరకి పోయి వాళ్ళతో ముచ్చట పెడుతుంది. చర్చలు చేస్తుంది. పాటలు పాడిస్తుంది. కథలు చెప్పిస్తుంది. ఏది చేసినా అందుకోసం రిహార్సల్ ఉండదు. ఆయా ముచ్చట్లు , చర్చల ద్వారా వాళ్ళ అనుభవసారాన్ని టేపుల్లో నిక్షిప్తం చేస్తుంది. 

జనరల్ కి భాష పట్ల మక్కువ ఎక్కువ. తెలుగు, మరాఠీ, కన్నడ, ఉర్దూ పదాలతో ఉండే తమ వాడుక భాష నుంచి ఎన్నో పదాలు అంతరించిపోవడం గురించి బెంగ పడుతుంది. వాటిని కాపాడుకోవడానికి ప్రయత్నిస్తుంది. పదిల పరుచుకునే మార్గాలు అన్వేషిస్తుంది. అందులో భాగంగానే రేడియో ద్వారా ప్రతి రోజు ఒక కొత్త పదం పరిచయం చేస్తుంది. 

 బుడగ జంగాలు చెప్పే కథల్లో తమ భాష పదాలు సజీవంగా ఉన్నాయని సంతోష పడుతుంది.  వాళ్ళ మాటలను, పెద్ద వయసు వారి మాటలను రికార్డ్ చేసినప్పుడు వారి మాటల్లో దొర్లిన పదాల్లో తనకు కొత్తగా అనిపించిన వాటిని ఏరుకుంటుంది. రేడియో ద్వారా తిరిగి జనంలోకి తీసుకొస్తుంది.  అలా చేయడంలో తనకి ఆసక్తి మాత్రమే కాదు తృప్తి కూడా ఉంది అంటుంది జనరల్. 

కనుమరుగై పోతున్న పండుగలు, వ్యవసాయ విధానాలు, జానపదుల పాటలు, కథలు, వైద్యం వంటి వాటిని నిలుపుకోవడం తో పాటు మందులు లేని వ్యవసాయం,  ఆడవాళ్ళ సమస్యలు, పిల్లల చదువు, ఆరోగ్యం , ఎన్నో విషయాలను జనం నుంచి తీసుకుని జనంలోకి తీసుకుపోతుంటుంది జనం మనిషి జనరల్. ఆమె చేసే “యారాళ్ల ముచ్చట్లు”  మహిళా శ్రోతలకు మరింత ఇష్టం. 

ఆకాశంలో పిట్టలాగా ఎగిరే విమానాన్ని అబ్భురంతో చూడడమే గాని ఎక్కగలననని కలలో కూడా అనుకోని ఆమె విమానం ఎక్కి శ్రీలంక, నేపాల్, బంగ్లాదేశ్ వెళ్లింది. 

నాకు రేడియో సంతోషాన్నిచ్చింది . గౌరవాన్నిచ్చింది అంటుంది జనరల్ నర్సమ్మ.  

భార్య భర్త మధ్య ఉండాల్సింది ఎక్కువ తక్కువ కాదని, స్నేహం పరస్పర అవగాహన  ఉండాలని చెప్పే జనరల్ కి డిగ్రీ చదవాలని కోరిక. ఆమె కోరిక నెరవేరాలని ఆకాంక్షిద్దాం  

వి. శాంతి ప్రబోధ 

“నన్ను నేనే చెక్కుకోబడిన శిల్పాన్ని. 

కాలం విసిరిన ప్రతి సమస్య నా దారికి బాట అయినది

కాలం గొప్పది “

ఆ ఆత్మవిశ్వాసపు స్వరం ఎవరిది?

“సమాజంలో ఆడవాళ్ళ మీద ఎంత వివక్ష  ఉందో అంతే వివక్ష జంతువుల మీద ఉంది ”  అపసవ్యంగా సాగుతున్న సమాజాన్ని పరిశీలిస్తున్న ఆ సునిశిత చూపు ఎవరిది? 

“దేహానికి చేసే గాయాలు అందరికీ కనపడతాయి. కానీ మనసుకు చేసే గాయాలు కనపడవు , వినపడవు” అంతరంగంలో అలలు అలలుగా ఎగిసే ఆలోచనల ముడులు విప్పుతున్నదెవరు?

“వారసత్వంగా ఆస్తులను ,డబ్బును పంచుకుంటున్నారు కానీ , తరతరాలుగా మన తాత ముత్తాతలు , అమ్మమ్మల పని , పని నైపుణ్యాన్ని మాత్రం వదిలేస్తున్నాం”  అంటూ అనుభవాల ఆస్తిని పోగేస్తున్నదెవరు ?  

ఆ అరుదైన వ్యక్తిత్వం పుస్తకాలు ఔపోసన పట్టిన మెదళ్ళది కాదు. 

మట్టిని నమ్ముకుని బతుకుతున్న ఓ మట్టి మనిషిది. 

అవును, అది నిజం. ఆ మనిషి పుస్తకం పట్టి చదివింది ఐదవ తరగతి మాత్రమే. కానీ విచక్షణ, వివేచన అపారం.  

డిగ్రీల చదువు ఇచ్చింది, ఇచ్చేది  ఆ జ్ఞానం ముందు దిగదుడుపే. 

తన చుట్టూ జీవితాల్ని చదువుతూ, నిశితంగా పరిశీలిస్తూ, లోతుగా ఆలోచిస్తున్న ఆ మనిషిది అరుదైన వ్యక్తిత్వం. 

జీవితంలో ఎదురైన అనుభవాల ఆధారంగా, పరిస్థితులకు తగినట్లుగా తనను తాను మార్చుకుంటూ రూపుదిద్దుకున్న చైతన్యం. . 

మనిషిగా పుట్టాక ఏ సమస్య లేకుండా జీవితం సాగదు. నిజమే, కానీ వాటికి భయపడి అక్కడే ఆగిపోయే వాళ్లు కొందరైతే సమస్యలకు శ్రమకు తలొగ్గక కుటుంబాన్ని పోషించుకునే వాళ్ళు మరికొందరు.  కుటుంబాన్ని పోషించుకోవడమే కాదు జీవితాన్ని పండించుకోవడానికి బాటలు వేసుకునే వారు ఇంకొందరు.  మూడో కోవలోకి చెందినది ఈ మట్టిలో మాణిక్యం. 

ఎప్పటికప్పుడు మార్పును స్వీకరిస్తూ ఒక లక్ష్యంతో ముందుకు సాగుతున్న ఆ ఆత్మగౌరవ పతాక పేరు విజయ.  

ఆమె ఫేస్ బుక్ గోడపై విజయరైతు అని ఉంటుంది. 

అవును, మీరు విన్నది నిజమే.  విజయ ఒక రైతు. మహిళా రైతుకు ప్రతీక.  సేంద్రియ వ్యవసాయం చేస్తుంది. 

ఒకసారి పేస్ బుక్ లో ఆమె అకౌంట్ కి వెళ్లి చూడండి.  సెలెబ్రిటీ ల పోస్టులకు ఉన్నంత ఫాలోయింగ్.   

 5000 కు చేరువలో ఆమె ఫ్రెండ్స్ లిస్ట్ . “నేను మీకు తెలుసా .. నేనేంటో మీకు తెలుసా ..?” అని ఆశ్చర్యపోతుంది . 

ఒక సాధారణ మహిళకి, అందునా ఓ మారుమూల పల్లెలో ఉన్న విజయకి  ఎందుకింత ఫాలోయింగ్ ..? అని ఆమెకు ఆశ్చర్యం. 

ఎవరో ఎందుకు నేను కూడా ఆమె పోస్టులు ఫాలో అవుతాను.  కారణం తనను తాను చెక్కుకుంటున్న, వ్యక్తీకరించు కుంటున్న ఆ పోస్టులు నన్ను ఆకర్షించడమే. 

“మన కల్చర్ అంటే నేచర్ మాత్రమే .”.అనే ఆమె పోస్టులలో స్పష్టత, వివరణ మనసుకు హత్తుకుంటాయి. ఆలోచింపచేస్తాయి . ప్రశ్నలను రేకెత్తిస్తాయి. 

ఆమె మదిలో చెలరేగే ఆలోచనల పరంపరను ఫేస్ బుక్ వేదికగా వెల్లడిస్తుంది.  అందరికీ ఏమో కానీ ఆమె భావ వ్యక్తీకరణకు ఫేస్ బుక్ ఒక అవుట్ లెట్.  

మనసుకు తోచింది చేస్తుంది. తన పనిని తాను గౌరవిస్తుంది. తను తనలాగే ఉంటుంది. ఎవరికోసమో మారదు. అది ఆమె మూర్తిమత్వం. 

రైతు కుటుంబంలోనే పుట్టి రైతు భార్యగా మెట్టింటికి వెళ్లిన విజయకి వ్యవసాయ పనుల్లో పాల్గొనడం ఆ ప్రాంతపు చాలా మందిలాగే తనకి కూడా చిన్నప్పటి నుంచి అలవాటు. ఆమె అవ్వ, అమ్మమ్మ , అమ్మ అందరూ రైతులే.  వారి జీవితాల నుండి నేర్చుకున్నది ఈ రోజు నా జీవితానికి  నా వ్యక్తిత్వానికి బలమైన పునాదులైనాయి అంటుంది విజయ .

మిరప రైతుగా పురుగు మందుల వల్ల జరుగుతున్న అనర్ధాలు స్వయంగా  అనుభవించింది.  పుస్తకాలు బాగా చదివే అలవాటు ఉన్న విజయని ఒక పుస్తకం ఆకర్షించింది. అది రాజీవ్ దీక్షిత్ గారి పుస్తకం.  వ్యవసాయంలో వాడే విషరసాయనాల వల్ల జరుగుతున్న ఆహార కల్తీ గురించి , అది తెచ్చే సమస్యల గురించి ఆ పుస్తకం ద్వారా తెలుసుకుంది. సేంద్రియ వ్యవసాయం చేయాల్సిన ఆవశ్యకతని గుర్తించింది. ఇప్పటివరకు విషరసాయనాలతో చచ్చిపోతున్న తన భూమిని సంరక్షించాలని తలచింది.  

 అదే సమయంలో  పాలేకర్ వ్యవసాయ విధానానికి ఆకర్షితురాలైంది. సేంద్రియ వ్యవసాయం  మొదలు పెట్టింది.  సేంద్రియ వ్యవసాయంలో మొదటి సంవత్సరాల్లో దిగుబడి తక్కువ వస్తుంది. అందుకు ఆమె దిగులు పడలేదు. 

చేతికందిన పంటను శుద్ధి చేసి ప్రాసెసింగ్ ప్రక్రియ ద్వారా విలువ జోడింపు చేసి తక్కువ దిగుబడులు వచ్చినప్పటికీ మేలైన ఆదాయం పొందుతున్నది. ఆమె రెండెకరాల చేనులో పండిన మిరప పంట 8 క్వింటాళ్లు.  దాన్ని కిలో 150 కి అమ్మితే లక్షా ఇరవై వేలు వచ్చేది. 

ఇలా కాకుండా కారంగా మార్చి కిలో 350 రూపాయల చొప్పున అమ్మింది. రూ. 224000 ఆదాయం పొందింది.  తక్కువ పంట దిగుబడి అయితేనేం..  కారం తో వివిధ రకాల ఉత్పత్తులు చేసింది.  వివిధ రకాల కారపు పొడులు , పచ్చళ్ళు , కారం, నాణ్యమైన ఆహార ఉత్పత్తులు  విక్రయించడం ద్వారా ఇది సాధించింది.  

ఫేస్ బుక్ మాధ్యమం ద్వారా తన ఉత్పత్తులను ప్రజల్లోకి తీసుకెళ్లింది.. వినియోగదారులు కూడా  రంగు, రుచి బాగున్నాయంటూ ఆమె ఉత్పత్తుల పట్ల ఎంతో సంతృప్తి వ్యక్తం చేస్తున్నారు.  వినియోగదారుని ఆరోగ్యమే నా సంతృప్తి . నా విజయం అంటుంది విజయ. 

అసంకల్పితంగా కొత్త గమ్యం లోకి అడుగుపెట్టిన విజయ కొత్త ప్రయోగాలు చేయడం మొదలు పెట్టింది. చాలా ఇష్టంగా చేస్తున్నది. బాధ్యతగా చేస్తున్నది . 

“చేసే పని ఇష్టంతో చేస్తే వెయ్యిసార్లు ఓటమి పాలైనా తెలియని విషయాలు తెలుసుకుంటూ ధైర్యం , సహనం , పట్టుదలతో ఎన్నో అనుభవాలను ఒంటపట్టించుకుని ఏదో ఒకరోజు పూర్తి స్థాయిలో గెలుపు చేత పట్టుకోగలం అనే సంకల్ప బలం అదే వచ్చేస్తుందని ఎంతో ఆత్మవిశ్వాసంతో చెబుతుంది.విజయ. 

సరదాగా నేర్చుకున్న టీవీఎస్ నడపడం ఈ రోజు ఒకరిపై ఆధారాడకుండా ఎదురు చూడకుండా తన పని చేసుకుపోవడానికి బాగా ఉపయోగపడుతున్నది. కుటుంబం ఆమెకు అండ దండా అవుతున్నది. 

“అన్ని మత్తులలోను భక్తి అనేది ఒక మత్తు “,  “ఒక్క ఆవు పేడకు , ఆవు మూత్రం కు ఎందుకు విలువ … మిగతా వాటిలో అసలు విలువలు ఉన్నాయో లేవో టెస్ట్ చేశారా .. “అని  ఓ పోస్టు లో విజయ అనగలిగింది అంటే ఆమె సామాజిక స్పృహ , దృక్పథం అంటే ఏంటో తెలుస్తుంది.  

 న్యాయబద్దంగా కష్టాన్ని నమ్ముకుని ముందుకు పోతున్న విజయ మహిళా సాధికారతకు నిర్వచనం . 

“మాక్కూడా కాలుమీద కాలేసుకుని 

ఏమోయ్ కాస్త టీ తీసుకురా 

ఏమోయ్ అన్నం పెట్టు 

ఏమోయ్ అది చెయ్ 

ఏమోయ్ ఇది చెయ్ 

అనాలనుంది . ఇలా అడగలనుంది 

తీరేనా .. కోరిక .. 

ఈవేళ మహిళా దినోత్సవం అట కదా .. ” ,  

“ఏ జీవి పిల్లలను కనడానికి జెండర్ ఎంచుకుని కనవు. కన్నాక ఆడదాన్ని ఒకలాగా మగాడ్ని ఒకలాగా పెంచవు ”  అనే ఆమె లో ఓ స్త్రీవాది దర్శనమిస్తుంది.  

తనకు తాను ఓ ముడిపదార్థంగా చెప్పుకునే విజయ,  ఇప్పుడు రాసే ఎంతో మంది రచయితల కంటే మేలైన రచనలు చేయగలదు అని నా నమ్మకం.  

ఆమె గమనంలో ముళ్ళు , రాళ్లు రప్పలు ఎన్ని ఎదురైనా వాటిని ఏరిపారేస్తూ ఆమె అనుకున్న లక్ష్యాన్ని చేరుతుందని ఆశిద్దాం.  

విజేతగా విజయ నిలవాలని కోరుకుందాం 

వి . శాంతి ప్రబోధ

లేచింది .. పెను నిద్దుర లేచింది  

ఎట్టకేలకు నిద్ర లేచింది తెలంగాణ ప్రభుత్వం . 

ఆపదలో ఉన్న రాష్ట్ర మహిళలకు భరోసా ఇస్తూ, వారి హక్కుల పరిరక్షణలో కీలక పాత్ర వహించాల్సిన మహిళా కమిషన్ విషయంలో రాష్ట్ర ప్రభుత్వం కళ్ళు తెరిచింది. 

ఊహూ .. కాదు కాదు ,మొట్టికాయలేసి  మొద్దు నిద్దుర లేపి, కళ్ళు తెరిపించింది  రాష్ట్ర హైకోర్ట్.

రెండున్నరేళ్లుగా రాష్ట్ర మహిళలు తమ సమస్యల్ని ఏకరువు పెట్టుకునే వేదిక లేకపోయింది.  

ఏదైతేనేం తెలంగాణ రాష్ట్రంలో మొట్టమొదటి మహిళా కమిషన్ ఏర్పాటయింది .  సునీత లక్ష్మారెడ్డి అధ్యక్షురాలిగా మరో ఆరుగురు సభ్యులతో ఖాళీ భర్తీ అయింది . 

ఉమ్మడి ఆంధ్ర ప్రదేశ్ రాష్ట్రంలో 2013లో నియమితురాలైన మహిళాకమిషన్ చైర్ పర్సన్ పదవీకాలం 2018 జూలైలోనే ముగిసింది .   

ఆ తర్వాతి సంవత్సరం ఆంధ్రప్రదేశ్ ప్రభుత్వం అక్కడి మహిళా కమిషన్ ఏర్పాటు చేసింది . కానీ , తెలంగాణా రాష్ట్రం ఆ దిశగా అడుగులే వేయలేదు. 

రాష్ట్రంలో  వివిధ శాఖల కమిషన్ లకు అధ్యక్షుల్ని , సభ్యుల్ని నియమించిన ప్రభుత్వం మహిళా కమిషన్ విషయంలో శీతకన్ను వేసింది .  తొలి విడత ఒక్క మహిళా మంత్రినైనా ఏర్పాటు చేయని ప్రభుత్వం కదా .. మరి !  

అదే విధంగా , దేశంలో  మహిళా కమిషన్ లేని ఏకైక రాష్ట్రం గా కూడా ఘనత కెక్కింది. 

మహిళా సంఘాల ఐక్యవేదిక, సామజికవేత్తలు, న్యాయవాదులు  మహిళా కమిషన్ వేయాలంటూ ప్రభుత్వాన్ని డిమాండ్ చేయడం పరిపాటి అయిపొయింది . అయినా చెవికి ఎక్కించుకోని సర్కారాయె. 

గత ఏడాది ఫిబ్రవరి 27 న జాతీయ మహిళా కమిషన్ అధ్యక్షురాలు రేఖశర్మ తెలంగాణ ముఖ్య కార్యదర్శికి మహిళా కమిషన్ కి సంబంధించిన నియామకాలు చేపట్టాల్సిందిగా కోరుతూ లేఖరాశారు .  అయినా చలనం లేదాయె.

మహిళపై నేరాల జాబితాలో భారత దేశంలో హైదరాబాద్ అగ్రస్థానంలో ఉంది (NCW , 2017).  తెలంగాణలో 15 నుండి 49 సంవత్సరాల మధ్య వయసున్న 45% మహిళలు శారీరక లేదా లైంగిక హింసను ఎదుర్కొన్నారని NFHS (నేషనల్ ఫామిలీ హెల్త్ సర్వే ) సర్వేలో వెలువడింది. 

‘తను కోరుకుంటున్న అమ్మాయి ‘ అన్న కారణం చేతే ఒక అమ్మాయి వేధింపులకు గురవుతున్నదని  తెలంగాణలోని 44% బాలురు , తల్లిదండులు భావిస్తున్నారట.    

ఈ నేపథ్యంలో , రాష్ట్రంలో మహిళలపై పెరిగిపోతున్న అఘాయిత్యాలు , హింసకి స్పందించి  మహిళా సామజిక కార్యకర్త రమ్యారావు     తెలంగాణ రాష్ట్ర ప్రధాన న్యాయమూర్తికి ఒక లేఖ రాశారు . ఆ లేఖను సుమోటోగా తీసుకుని స్పందించింది హైకోర్ట్ .   డిసెంబరు 31లోగా మహిళా కమిషన్ నియమించాలని హైకోర్టు ఆదేశించింది. 

ఫలితం, మహిళా కమిషన్ అధ్యక్షురాలు, సభ్యుల నియామకం.  అంటే ఎవరైనా కొరడా పట్టుకునే వరకూ మనకు సోయి ఉండదన్నమాటేగా ..!

ఇంత అలసత్వానికి కారణం మహిళ హక్కుల్ని , మహిళల సమస్యల్ని, మహిళల భద్రతని  ప్రభుత్వం సామజిక సమస్యలుగా భావించకపోవడమే .. 

అధికారం , ధనం , కులం ఉన్నవాళ్లు  న్యాయవాదులను పెట్టుకొని న్యాయం కొనుక్కోగలుగుతారేమో …, కానీ , అవి లేని వాళ్ళ పరిస్థితి ఏంటి ?

మహిళా సమానత్వం కోసం, మహిళా సాధికారత కోసం ఎన్నో మహిళా ఉద్యమాల  కృషి ఫలితంగా ఏర్పడింది మహిళా కమిషన్ .  

మహిళల ముందడుగు కోసం 1998  ఆంధ్రప్రదేశ్ మహిళా కమిషన్ చట్టం.   రాష్ట్ర మహిళా కమిషన్ ఒక స్టాట్యూటరీ బాడీ .   ఇది ఒక పోలీస్ స్టేషన్ లాంటి వ్యవస్థ . ఒక కోర్టు లాంటి వ్యవస్థ . ఎన్నో అధికారులున్న వ్యవస్థ . 

మహిళల స్థాయిని మెరుగుపరచడం,  మహిళలను ప్రభావితం చేసే అధర్మమైన పద్దతులపై ఆరా తీయడం , పరిష్కారదిశగా శాసన పరమైన చర్యలకు సిఫారసు చేయడం , మహిళలకు సంబంధించిన అనేక అంశాలపై అధ్యయనాలు చేయడం ,  ప్రభుత్వానికి తగు సలహాలు, సిఫార్సులు చేయడం దీని ఏకైక ఉద్దేశం.   

అయితే, అన్ని చట్టాల్లాగే మహిళా కమిషన్  కూడా . పేపర్ పులి మాత్రమే . వాస్తవంలో పిల్లి అనే అనుకోవచ్చు .  ఈ మాట ఎందుకంటున్నానంటే ,  రాష్ట్రంలో మహిళా సంఘాలకున్న గుర్తింపు మహిళా కమిషన్ కి లేకపోవడమే . 

ఎక్కడ ఏ అఘాయిత్యం జరిగిన మహిళా, ట్రాన్స్ జెండర్  సంఘాల ఐక్యవేదిక సభ్యులు, ఉద్యమకారులు  అక్కడికి వెళ్లి సంఘటన పూర్వాపరాలు తెలుసుకుంటారు . బాధితుల పక్షాన మేమున్నాం అని భరోసాగా నిలబడతారు .  అవి ప్రచార ప్రసార మాధ్యమాల్లో రావడంతో వాళ్ళకి  ప్రజల్లో గుర్తింపు వస్తున్నది .  అందుకే సమస్య వచ్చినప్పుడు బాధితులు వాళ్ళ కేసి చూస్తున్నారు , వారి దగ్గరకి వెళ్తున్నారు. 

సామాన్య ప్రజలకి , మహిళలకి ఎవరిని ఎక్కడ కలవాలో తెలియదు . అందుకే ప్రజలు ఆ సంఘాల నాయకులను గుర్తించినట్లుగా మహిళా కమిషన్ ను గుర్తింరేమో .. 

అదీ కాక రాష్ట్రంలో మహిళా కమిషన్ ఉన్నప్పటికీ , అధ్యక్షులు , పూర్తిస్థాయి సభ్యులు ఉన్నప్పుడు కూడా కమిషన్ కి సంబంధించిన ప్రచారం లేకపోవడం వల్ల అది జనంలోకి వెళ్లలేక పోయింది . ప్రజలకి చైతన్యం కలిగించలేకపోయింది .  

మెజారిటీ మహిళలు దిక్కు మొక్కు లేకుండా పోలీస్ స్టేషన్ , కోర్ట్ ఏదైనా కేస్ రిజిస్టర్ చేసుకోవడానికి  చాలా స్ట్రగుల్ అవుతున్నారు .  ముఖ్యంగా ఆదివాసీ , దళిత , మైనారిటీ మహిళలకు మరీ ఇబ్బంది అవుతున్నది. 

పోలీస్ స్టేషన్ దాకా వెళ్ళడానికి ఎంతో డబ్బు , సమయం , ఖర్చు చేస్తూ ఎంతో శారీరక , మానసిక వ్యధ, వేదన అనుభవిస్తున్నారు.  కొద్దీ మాత్రమే మహిళాకమిషన్ గడప తొక్కేది .   తల లేని మొండెంగా కాలం వెల్లబుచ్చుతున్న మహిళా కమిషన్ సిబ్బంది వచ్చిన ఫిర్యాదులను  పోలీసు శాఖకో, సఖి కేంద్రాలకో బదిలీ చేస్తున్నారు.  కొన్ని పెండింగ్ లోనే ఉన్నాయి . 

మహిళా సాధికారత కోసం , మహిళల భద్రత కోసం షి టీమ్స్ , ఫామిలీ కోర్టులు , భరోసా కేంద్రాలు, సఖి సెంటర్ లు , భూమిక హెల్ప్ లైన్  ఉన్నప్పటికీ వాటి పని తీరును అధ్యయనం చేసే వ్యవస్థ ఏదీ ..  

ఇప్పుడు రాష్ట్రంలో చూస్తే ఒక్కో గృహహింస కేసు నాలుగైదేళ్ళ సమయం పడుతున్నది . అసలు అవి ఆరు నెలల్లో ముగియాలి . సివిల్ కేసుల్లాగ ఏళ్లతరబడి నడుస్తున్నాయి . ఎందుకిలా జరుగుతున్నది ? అడిగేవాళ్ళు లేరనేగా .. ?  

మహిళా కమిషన్ ఉంటే ఆ స్టడీస్ చేయొచ్చు .  అవి ఎలా పనిచేస్తున్నాయో చూడొచ్చు . ఎందుకు ఆలస్యం అవుతున్నాయో తెలుసుకోవచ్చు .    మరింత బాగా నడవడానికి ఇంకా ఏమి చేయొచ్చో చూడొచ్చు . చట్టాలలో ఇంకా ఏమైనా మార్పులు చేసుకోవచ్చో చూడచ్చు .  ప్రభుత్వ వ్యవస్థల్లో , ప్రభుత్వంలో మహిళల పట్ల ఉన్న వివక్షని ప్రశ్నించవచ్చు . 

ఎన్ని కేసులు వస్తున్నాయి , ఎన్ని డిస్పోజ్ అవుతున్నాయి , ఎలాంటి కేసులు వస్తున్నాయి  వంటి విషయాలు తెలుసుకోవడం , అవసరమైతే మరిన్ని ఫామిలీ కోర్టులు, మహిళల కోసం క్రిమినల్ కోర్స్  పెంచే విధంగా చూడడం , ప్రభుత్వానికి  రికమెండ్ చేయడం చేయొచ్చు . 

ప్రస్తుతం వాటి స్టేటస్ ఏమిటో తెలియదు . 

జాతీయ స్థాయిలో కూడా మహిళా కమిషన్ చాలా చిన్న పరిధిలో పనిచేస్తున్నది. అలా ఎందుకు జరుగుతుందో తెలియదు . 

సెక్షన్ 14 ప్రకారం ఒక కోర్టులాగా పనిచేయొచ్చు . ఏదైనా ఒక సంఘటన జరిగినప్పుడు ఆ వ్యక్తిని ఆఫీసుకు పిలిపించి విచారించవచ్చు .  ఆ అధికారం మహిళా  కమిషన్ కి ఉంది .

 కానీ, ఎప్పుడూ సమర్ధవంతంగా , సంపూర్ణంగా పనిచేసింది లేదు .  అసలే లేకపోవడంతో ఒక ప్రభుత్వం ఏమి చేస్తున్నా గానీ కమిషన్ నుండి ఒక రిపోర్ట్ గాని , విమర్శ గానీ ఉండదు .  అది అసలు సమస్య . 

సాధారణంగా మహిళా సంఘాలు మాత్రమే ఇటువంటి పనులు చేయడం మనం చూస్తుంటాం . సందర్భాన్ని బట్టి , విషయాన్ని బట్టి  ప్రభుత్వాన్ని ఛాలెంజ్ చేయడం , నిలదీయడం వరకే వాళ్ళు  చేయగలరు.  వాళ్లకున్న పరిధి ,శక్తి చాలా తక్కువ . 

మహిళా కమిషన్ అలా కాదు .  అది చట్టబద్దమైన వ్యవస్థ. ఒక పోలీస్ గా పనిచేయొచ్చు . ఒక కోర్టుగా పనిచేయొచ్చు . ఇన్వెస్టిగేట్ చేయొచ్చు . ఫాక్ట్ ఫైండింగ్ కి వెళ్ళవచ్చు .  అడుగే హక్కు, అధికారం మహిళా కమిషన్ కి ఉంది . 

దిశ కేసులో నిందితులుగా చెప్తున్న నలుగురు యువకుల్ని ఎన్కౌంటర్ చేసినప్పుడు  మహిళా కమిషన్ ఉంటే సుమోటోగా స్వీకరించి ప్రభుత్వాన్ని  ప్రశ్నించే అవకాశం ఉండేది . మహిళపై జరిగే వేధింపులు ,అఘాయిత్యాలు , దారుణాలు జరిగినప్పుడు ఆ  హింసపై వెంటనే స్పందించడం , నిరంతరంగా ఆయా సమస్యలపై సమీక్షలు నిర్వహించడం , బాధితులకు న్యాయం చేసేందుకు ఉన్నతాధికారులతో ఎప్పటికప్పుడు మాట్లాడడం మహిళాకమిషన్ కి సాధ్యమవుతుంది . చర్యలు తీసుకోవడానికి వీలవుతుంది . 

ఆంధ్ర మహిళా కమిషన్ అధ్యక్షురాలిగా వాసిరెడ్డి పద్మ నియమితురాలైనప్పటి నుండీ విస్తృతంగా పర్యటిస్తున్నారు . సంఘటనలపై వెంటనే స్పందిస్తున్నారు . బాధితులకు న్యాయం కోసం కృషి చేస్తున్నారు . అయితే బాధితులకు న్యాయం చేసే విషయంలో కుల , మత, వర్గ వివక్ష చూపుతున్నారని అందరినీ ఒకే విధంగా చూసి న్యాయం చేయడం లేదని ఆరోపణలున్నా అది వేరే విషయం . 

మన పొరుగున ఉన్న రాష్ట్రాలు కర్ణాటక , కేరళ  మొదలైనవి తమ కార్యకలాపాలు, స్వయంసేవక అవకాశాలు, వార్షిక నివేదికలు , చట్టపరమైన పత్రాలు , సంబంధిత డేటా సమగ్ర సమాచారంతో పూర్తి స్థాయిలో పనిచేసే ఆన్లైన్ పోర్టల్ కలిగి ఉన్నాయి

తెలంగాణ మహిళా కమిషన్ గురించి రాద్దామని వెబ్సైటు కోసం అంతర్జాలంలో  వెతికాను .  పేరుకు వెబ్సైట్ ఉంది . అది నెలక్రితమే ఏర్పాటైంది.    వెల్కమ్ టు అవర్  వెబ్సైటు తప్ప మరో పేజీ లేదు . సమాచారం లేదు. అంతా డొల్లే .     

ఏ వనరులూ లేని మహిళా సంఘాలు ఎన్నో విషయాల్లో సమర్ధవంతంగా పనిచేయగలిగినప్పుడు మహిళా కమిషన్ తన అధికారాలను వాడుకుంటూ పరిమిత వనరుల్లోనైనా పనిచేయగలదు. 

రాజకీయ నిరుద్యోగం తగ్గించే పదవుల్లా కాకుండా బాధ్యతగా పనిచేసే సమర్థులైన మహిళలను మహిళా కమిషన్ చైర్ పెర్సన్ గా , సభ్యులుగా నియమిస్తే  కమిషన్ పనితీరు మెరుగుపడుతుంది .  మహిళల అభ్యున్నతి సాధ్యమవుతుంది .  అది ఆశించడం అత్యాశేమో .. 

చూద్దాం కొత్తగా నియమితులైన రాష్ట్ర మహిళా కమిషన్ ఎలా పనిచేస్తుందో .. కొత్త కళను సంతరించుకుని ఉన్న పరిమిత వనరులతో సమర్ధవంతంగా పనిచేస్తూ , తన వనరులను పెంచుకుంటూ , ఆధునిక సాంకేతిక పరిజ్ఞానంతో  మహిళా కమిషన్ ప్రజలకు అందుబాటులోకి రావాలని, బాధితుల పక్షాన నిలబడి న్యాయం జరిపించాలని, ప్రస్తుతం ఉన్న రాష్ట్ర చట్టాల్లోని లొసుగులను తొలగించి మహిళల భద్రతకు  , సమానత్వానికి, సాధికారతకు దోహదం అవుతుందని   ఆశిద్దాం . 

వి . శాంతి ప్రబోధ 

Published in vihanga 01.01.2021

పదిలక్షలకు పైగా బాలలు , వెట్టిచాకిరిలో మాగ్గ్గిపోతున్న బాలలు బడి బాట పట్టారు.  నేడు    వైద్యులుగా, జర్నలిస్టులుగా , ఉపాధ్యాయులుగా వివిధ వృత్తుల్లో స్థిరపడి  గౌరవప్రదమైన కొత్త జీవితం అందిపుచ్చుకున్నారు. అందుకు కారణం ఆమె వేసిన ముందడుగు. 

అవును అది నిజం. 

మాటల్లో చెప్పడం కాదు గ్రామీణ జీవనాన్ని చూసి క్లాసులో పాఠాలు చెప్పాలన్న ఆలోచనతో  వేసిన ఓ అడుగు 

దగ్దమై పోతున్న బాలల హక్కుల పట్ల పౌర సమాజం,  రాజ్యవ్యవస్థ ఉదాసీనంగా ఉన్నదని తెలిపింది. అదే ఆమె తదుపరి కార్యాచరణకు ఆయుధం అయింది.  యుద్ధం చేసి రేపటి సమాజా నిర్మాణానికి నాంది పలికే విధంగా చేసింది 

అడుగులో అడుగు వేస్తూ ముందుకు సాగుతున్న ఆమెను బడిలో గడపాల్సిన బాల్యం వెట్టిచాకిరిలో మగ్గిపోవడం కలచివేసింది.  వివాహ బంధంలో నలిగిపోవడం దహించివేసింది. 

ప్రజాస్వామిక వ్యవస్థలో అసమానతల ప్రజా జీవనం ఆమెను తీవ్రంగా ఆలోచింపచేసింది. 

సాంఘిక, ఆర్ధిక, రాజకీయ  వ్యవస్థలో తరతరాల సామాజిక నియమాల వల్ల మాయమైపోతున్న బాల్యానికి ప్రజాస్వామ్య స్పూర్తితో  రాజ్యాంగ విలువలతో, పనిచేయాలని సంకల్పించారు ఆమె. 

హైదరాబాద్ కేంద్రీయ విశ్వవిద్యాలయంలో అధ్యాపకురాలైన ఆమె గ్రామాలకు తిరిగి వారి కష్టనష్టాలను తెలుసుకొని శాస్త్రీయంగా ఆలోచించిస్తూ అనేక సామాజిక మార్పులు కాంక్షించింది.   

రాజ్యాంగ విధులకు లోబడి నూతన సామాజిక నియమాల కోసం రంగారెడ్డి జిల్లాలో వెట్టిచాకిరీ , బాలకార్మిక వ్యవస్థపై సమర శంఖం పూరించి విజయం సాధించిన, సామజిక వ్యవస్థలో అనేక మార్పులకు దోహదకారి అయింది ఆవిడ.

 ఆమె ఎవరో కాదు. అంతా  అమ్మా అని పిలుచుకునే శాంతా సిన్హా .  

అధ్యాపకురాలిగా వృత్తి జీవితం ప్రారంభించిన శాంతా సిన్హా సామాజిక కార్యకర్తగా, బాలల హక్కుల ఉద్యమకారిణిగా, మామిడిపూడి వెంకటరంగయ్య ఫౌండేషన్ వ్యవస్థాపక సభ్యురాలిగా చేసిన కృషి ఆమెకు పద్మశ్రీ, రామన్ మెగసెసే అవార్డులతో పాటు ఆల్బర్ట్ శంకర్ పురస్కారం వంటి  అనేక అవార్డులు రివార్డులు అందించింది. 

అంతేకాక  జాతీయ బాలల హక్కుల కమిషన్ మొట్టమొదటి అధ్యక్షురాలు గా పనిచేసే గొప్ప అవకాశం ఇచ్చింది. 

పేదరికం వలన బాలకార్మికుల అనే వాదన కొట్టిపారేస్తారామె.  బాల కార్మిక వ్యవస్థ వల్లే పేదరికం అని తన కార్యాచరణ అనుభవంతో చెబుతారు శాంతా సిన్హా. 

 సాంఘిక , ఆర్ధిక, రాజకీయ , లైంగిక , అణచివేతలకూ , దోపిడీకి ,  యుద్ధ వినాశనలకు  మొదట బలయ్యేది పిల్లలే.   బాలల అభివృద్ధి, సంక్షేమం, భద్రత వంటి అంశాలపై సమాజంలో అర్ధవంతమైన చర్చ అవసరం అంటారు శాంతా సిన్హా .

 

రచయితగా , కవిగా , జర్నలిస్టుగా , సామజిక ఉద్యమ కార్యకర్తగా చిరపరిచితులు సిహెచ్ మధు .  ఒక్క నిజామాబాద్ జిల్లా వాసులకే కాకుండా తెలుగు పాఠకులందరికీ ఆయన సుపరిచితులు .  చిన్న ప్రింటింగ్ ప్రెస్ యజమానిగా కొద్దిమందికే తెలుసు. 

నారాయణ , బాలవ్వ దంపతులకు మెదక్ జిల్లా రామాయంపేటలో  జన్మించారు.  ఓ నిరుపేద కుటుంబం వారిది.  ఆయన సమాజం నుండి చాలా నేర్చుకున్నారు . నిరంతరం సమాజం నుండి స్ఫూర్తి పొందుతూ మేధావిగా ఎదిగారు. తిరిగి సమాజానికి తాను అందించగలిగినంత అందిస్తూనే వస్తున్నారు . 

సాహిత్యం  సరదా కోసమో , ఇతరుల్ని సంతోషపెట్టడం కోసమో, గందరగోళంలో  సమాజాన్ని విమర్శిస్తూ కూర్చోవడం కోసమో  కాదు. సాహిత్యాన్ని ఒక సామాజిక బాధ్యతగా  కర్తవ్యంగా స్వీకరించారు సిహెచ్ మధు . 

కుళ్ళి కంపు కొడుతున్న భూస్వామ్య సంస్కృతిని చూసి ఎంతో సంఘర్షించారు. ఆ సంఘర్షణలోంచి సాహితీమదనం చేశారు . సాహిత్యాన్ని రాజకీయాలనుండి విడదీయకూడదు . నిజానికి సాహిత్యం రాజకీయాలలో నిలబడి జోక్యం చేసుకుని ముందుకు నడిపించాలని కోరుకుంటారు మధు . 

సిహెచ్ మధు రచయిత అయ్యింది మొదట పద్యాలు రాయడంతో .  19 ఏళ్ల  వయస్సులో చంపకమాల పద్యాలు రాసారు. తర్వాత కొంత విరామం ఇచ్చారు.

సమాజం బాగుండలేదని అట్లా ఉంది , ఇట్లా ఉంది అనుకోవడం, విమర్శించడం  విన్నారు . వందేమాతరం రామచంద్రరావు వెంట 15 రోజులు తిరిగారు .  అదే అతని మీద తీవ్రప్రభావం చూపించి ఉండవచ్చు. సమాజాన్ని స్పష్టంగా చూసే అవకాశం కలిగించి ఉండవచ్చు .  . తన కుటుంబ పరిస్థితులతో పాటు , ఆనాటి సామజిక పరిస్థితులు మధుని ఎంతో ఆలోచింపజేశాయి .  ఆయన కర్తవ్యాన్ని నిర్దేశించాయి. 

అదే సమయంలో మెదక్ జిల్లా దుబ్బాక లో ఆ గ్రామ సర్పంచ్ గా  భూస్వామి మాత్రమే ఉండడాన్ని నిరసిస్తూ వ్యతిరేకిస్తూ ఒక ఆందోళన జరిగింది . ఆ ఆందోళనకు సూత్రధారి మధు.  అప్పుడాయనను పోలీసులు అరెస్ట్ చేశారు.   ఆ తర్వాత భారత్ చైనా యుద్ధ సమయంలో రక్షణ నిధి అంటూ కొందరు వ్యక్తులు ప్రజలనుండి వేలాది రూపాయలు వసూలు చేయడం మొదలుపెట్టారు.  ప్రజలనుండి బలవంతపు వసూళ్లను  వ్యతిరేకించి ఆ వ్యక్తులపై కంప్లైంట్ ఇచ్చారు మధు .  ప్రజలను మోసం చేస్తున్నవారిని అరెస్టు చేయించడం , ప్రజలు మోసపోకుండా కాపాడడం తన బాధ్యత అనుకున్నారు .  ఈ సంఘటనలు  ఆయన సామాజిక దృక్కోణం, సామాజిక బాధ్యతకు నిదర్శనం.   ఆ తర్వాత కొంత కాలం నిశ్శబ్దంగా ఉన్నారు . 

మధు మకాం స్వగ్రామం రామాయంపేట నుండి జీవనోపాధికోసం నిజామాబాద్ కు మారింది. ఒక బట్టలషాపులో పనిలోచేరారు.  ఆ సమయంలో ఆ బట్టల షాపుకు బొజ్జ తారకం , విజయ భారతి , శివారెడ్డి , సూర్యప్రకాష్ , బెడద రాజేశ్వర్ , వీరభద్రాచారి , సైబ పరంధాములు , నాళేశ్వరం శంకరం , సలంద్ర , బైస రామదాసు వంటి సాహితీవేత్తలు , సాహిత్యాభిమానులు తరచూ వచ్చి కూర్చునేవారు . సాహితీ చర్చలు చేసేవారు .  ఆ ప్రభావం మధుపై బాగాపడింది.  సాహితీ వ్యవసాయం చేయడం మొదలయింది .  

1969 తెలంగాణ ఉద్యమ కాలంలో కలంపట్టి కవిత్వం రాశారు . అదే విధంగా నక్సల్బరీ ఉద్యమం కూడా ఆయనను ప్రజలవైపు నిలిపింది . ఎన్నో రచనలు చేసేలా ఉసిగొల్పింది.  ఎన్నో కథలు పురుడుపోసుకునదానికి కారణమయింది.  తనకు 25 ఏళ్ల వయసులో కథలు రాయడం మొదలుపెట్టారు మధు . 

స్వాతంత్రాన్ని కోరుకుంటామంటూనే  మరో వైపు ఆందోళనలను  నిరసించేవాళ్ళు , అరకదున్నకుండానే పంట పండించాలనుకునేవాళ్ళు ఈనాడు మనముందు ఎందరో ..   కానీ మధు అలాంటి వాడు కాదు .   విశ్వాసాలకు అనుగుణంగానే జీవించారు . సమాజంలోకి ప్రయాణం చేసాడు .  వ్యవస్థలోని అసమానతలను చూసి కలత చెందారు . సమాజంలో జరుగుతున్న సంఘటనల వెనక ఉన్న సమస్యల్ని , ఆ సమస్యల్లో ఉన్న మనుషుల్ని , మనుషుల్ని నడిపించే కారణాల్ని పట్టుకున్న  రచయిత సిహెచ్ మధు  .  

సమాజం పట్ల సాహిత్య ప్రయోజనం పట్ల మనకుండే దృష్టి , మనం విశ్వసించే భావజాలం మన కథల్లో కనిపిస్తాయంటారు . అది నిజమని మధు కథలని చదివితే అర్ధమవుతుంది .   

మధు కథల్లో రాజకీయ నిబద్దత , గ్రామీణ నేపథ్యం , గ్రామాలకు పట్టణాలకు మధ్య పెరుగుతున్న దూరం , ప్రపంచీకరణ , విధ్వసం అవుతున్న రైతు జీవనం ,  వ్యవసాయం , ఉత్పత్తులలో వచ్చిన మార్పులు , గ్రామీణ మానవ సంబంధాల్లో వచ్చిన మార్పులు , కనుమరుగవుతున్న చేతివృత్తులు,  మానవ సంఘర్షణ , రైతాంగపోరాటం ఉద్యమాల ప్రభావం వంటివెన్నో సామాజగమనంలో , జనజీవనంలో వచ్చే మార్పుల్ని  రికార్డు చేసినట్లుగా అనిపిస్తుంది సిహెచ్ మధు కథలని తడిమినప్పుడు . 

మధు మొదటి కథ “హెరిటేజ్ ఆఫ్ సారో”  ఆంధ్రజ్యోతిలో ఆగస్టు 5, 1969న  వచ్చింది .  చెదలు , చీకట్లోనక్షత్రాలు , గొర్రెలు , కంట్లోకారం , పచ్చనితోటలో పాము , కడుపునిండని కథ , కులాలులేవు , కెరటం , కోడికూత , చట్టం నీడలో దొంగలు , చర్చల కథలు , చీకట్లో దేశం, పుస్తకప్రపంచం , అంకితం , అందం, అటుదారికాదు , అనుభవం, అమ్మాయి నచ్చింది , అమ్మాయిలూ ఆలోచించండి , ఆసియాడ్ , ఎన్నికలు , ఎర , తందాకా వస్తే , అటుదారికాదు , నాకు బెయిల్ దొరకలేదు , న్యాయం కన్నీళ్లు ,  నాంది , నిరాశ , నీలినీడలు , బడ్జెట్ , ప్రాణం  వంటి 120 కథల వరకూ ప్రచురణ అయ్యాయి . అవి ఆంధ్రజ్యోతి , ఆంధ్రభూమి , యువ , నివేదిత , జయశ్రీ , ప్రజాసాహితి , ప్రజాతంత్ర , స్వాతి , చినుకు , జ్యోతి , అరుణతార , అమృతకిరణ్, నవ్య, సృజన  వంటి వార , పక్ష , మాసపత్రికలలో అచ్చయ్యాయి .

 ఇన్ని కథలు  రాసినప్పటికీ అవి ఇప్పటికీ  పుస్తకరూపం దాల్చలేదు .   హితులు , సన్నిహితులు వాటిని కథాసంపుటాలుగా వేద్దామని ఎన్నోసార్లు అడిగినప్పటికీ  అందుకాయన ఒప్పుకోలేదు .  ఒకసారి కథని సమాజంలోకి పంపించిన తర్వాత అది నాది కాదు సమాజానిది అంటారు మధు.  

1977లో ప్రజాసాహితి మొదటి సంచిక లో “చెదలు ” కథ అచ్చయింది . అప్పుడు ఆ పత్రికకు రంగనాయమ్మ సంపాదకులు .  ఆ కథపై చర్చ ప్రారంభించారు ఆవిడ. దాదాపు 10 నెలలు ఆ కథపైనే చర్చ జరగడం విశేషం .  అప్పటినుండీ ఇప్పటివరకూ ప్రజాసాహితికి రాస్తూనే ఉన్నారు . 

2008 మార్చి  ప్రజాసాహితి లో వచ్చిన ‘ముసలోడు ‘ కథ  భూమి మీద రాసిన కథ . మా భూమిని మీకివ్వం అంటూ ఒక ముసలోడు వ్యవస్థని ధిక్కరిస్తూన్న కథ . దాదాపు 50 పేజీలు ఉన్న పెద్ద కథ .  భూమినే నమ్ముకున్న వారి గురించి రాసిన కథ . ఈ కథపైనే ఆ సంచిక సంపాదకీయం ఉండడం విశేషం . చిన్న కథలకు, కాలమ్ దాటని కథలకు మాత్రమే చోటిచ్చే నేటి రోజుల్లో  ఒక పత్రిక తన సంపాదకీయాన్ని ఒక కథని తీసుకురాయడం అంటే ఆ కథ గొప్పతనం ఏమిటో అర్ధమవుతుంది  

ఈ కథ స్ఫూర్తి తో “ముసల్ది ‘ కథ రాశారు . ఇది కూడా పెద్ద కథే .  ఒక ఊళ్ళో ఉన్న ముసల్ది అక్కడ ఉన్న యువత తరపున మాట్లాడుతూ గ్రామంలో పోలీస్టేషన్ పెట్టకుండా ధిక్కరించే  కథ .  ఇంకా అచ్ఛు  అవలేదు పరిశీలనలో ఉంది  . 

రైతు కథలు -5 ఆంధ్రజ్యోతిలో వచ్చాయి .   చేనేత కథలు నేటి నిజంలోనూ ,  పద్మశాలి లోనూ  వచ్చాయి . హిందీలోకి అనువాదం అయ్యాయని తెలిసింది.  

విశాలాంధ్ర వాళ్ళు వేసిన తెలంగాణ వందేళ్ల మంచి కథలు పుస్తకంలో 90 కథలు ఉన్నాయి.   చంద్ర , కాలువ మల్లయ్య , ముదిగంటి సుజాతారెడ్డి సంపాదకత్వంలో వచ్చిన ఆ 90 కథల్లో  సురవరం ప్రతాపరెడ్డి వంటి మహామహుల కథల సరసన మధు రాసిన ‘చర్చలు ” కథ కూడా చోటు సంపాదించుకోవడం ఆయన కథారచనా కౌశలానికి గీటురాయిగా చెప్పుకోవచ్చు . 

‘పాలితుల సౌకర్యాలకు ,  కనీసావసరాలు తీర్చేందుకు పాలకులు జాగ్రత్తలు తీసుకోనప్పుడు సామాన్య మానవుడు ఆకలితో అలమటించి ఆక్రోశిస్తున్నప్పుడు ఆ వ్యవస్థలో మార్పుకోరడం నేరమా ..?’ తీర్పు’ కథలో ప్రకాష్ మాటలివి .  కథ జ్యోతి మాసపత్రికలో 1973 లో వచ్చిన కథ .  చాలా కథల్లో వ్యవస్థలో మార్పు కోసం ఇలాంటి ప్రశ్నలే నిలదీస్తాయి. లోకం పోకడపట్ల సరైన అవగాహనతో  సమాజంలోని చీకటి కోణాల్ని ఆవిష్కరిస్తూ జీవన వ్యధల్ని చిత్రిస్తాయి మధు కథలు  

మధు రచనల్లో మార్క్సిస్టు భావజాలం తొంగి చూస్తున్నట్లుగా అనిపిస్తుంది . జీవితం ఎలా అణగారిపోతుందో – వ్యక్తి ఏ రకంగా దోపిడీకి చేయగలుగుతున్నాడో , పరాయీకరణ పొందుతున్నాడు . జీవనవైఫల్యం వాళ్ళ కలిగే నిరాశ నిస్పృహల్ని వ్యక్తీకరిస్తాయి మధు  కథలు , కవితలు .  రచయిత వేరు జీవితం వేరుకాదు మధు దృష్టిలో .  అందుకే సాహిత్యంలో జీవితం ప్రతిబింభిస్తుంది .  కార్మికుడి , కర్షకుడి , సామాన్యుడి  జీవితం కనిపిస్తుంది . బతుకంటే పోరాటమని , ఆత్మాభిమానమని తెలుపుతాయవి.   మధు రచనల్లో భాష చాలా సరళంగా ఉంటుంది . చదువరులను అయన కథలు పరుగులుపెట్టిస్తాయి .  ఆయా పాత్రలు అప్పుడప్పుడు మనసులో చేరి ఆలోచింపజేస్తాయి . సంఘర్షణకు గురిచేస్తాయి .  ఆ కథలు ఆ ప్రాంతపు మాండలిక పదజాలాన్ని మనకందిస్తాయి . 

ఇక కవిత్వానికి వస్తే మధుకి  కథ అల్లడమంటే ఎంత ప్రీతో కవిత్వం అంటే కూడా అంతే ప్రేమ .  
కథా కవిత గోదావరి కథ ఎక్స్ రే పత్రికలో వచ్చింది . పది పేజీలపైనే ఉన్న కవిత ఇది .  ఈ కథా  కవితకి ఎక్సరే అవార్డు వచ్చింది . 

ప్రజాసాహితీలో 10 పేజీలపైన ఉన్న దీర్ఘకవిత ‘రాజవ్వ ‘  అచ్చింది . 

పోరాడదాం రండంటూ “రైతు ఆత్మహత్యల పై రాసిన దీర్ఘకవిత ప్రజాసాహితి పత్రిక ముందు వెనక పేజీల్లో  ప్రచురణ చేయడమే కాకుండా జనసాహితి వాళ్ళు 10 వేల కర్రపత్రాలు  వేసి పంచడం కవిత్వ చరిత్రలో ఇదే మొదలుకావచ్చు .  . ఇంతటి గౌరవం దక్కిన మొదటి వ్యక్తి  సి హెచ్ మధు  కావచ్చు . 

ప్రజలనుండి స్ఫూర్తి పొందుతారు .  ఇప్పటికీ కవిత్వం ఎక్కువగా రాస్తూనే ఉన్నారు . 

నవల 

డెబ్బయ్యో దశకం చివర్లో 1979లో స్వాతి నవలల పోటీలో తూర్పు ఎరుపులో మహిళ ‘ నవలకు మొదటి బహుమతి అందుకున్నారు .  ఆ తర్వాత ” మర్రి నీడ ” సీరియల్ గా శ్రావ్య వారపత్రికలో 6 నెలలు వచ్చి పత్రిక ఆగిపోవడంతో ఆగిపోయింది . నిజామాబాదు ఆకాశవాణిలో రెండు చిన్న నవలలు ధారావాహికగా ప్రసారం అయ్యాయి . 

గ్రామీణప్రాంతాల్లో దళిత బహుజనులు , భూస్వామ్యవవస్థ  ఆర్ధిక , సాంఘిక దోపిడీ పీడనలకు గురవుతూనేవున్నారు . వారి భావోద్వేగాలను అర్ధ ఫ్యూడల్ ఆర్ధిక వ్యవస్థను , దాని ప్రజాస్వామ్య స్వభావం 

సాహిత్యం సమకాలీన వస్తువును అందుకుని సమకాలీన రూపాన్ని అందిపుచ్చుకున్నారు . 

ప్రజాసాహితి 400 సంచికలో  రాసిన వ్యాసం ‘రాజ్యం – రచయితలు ‘ వ్యాసం నేటి రచయితలందరినీ తట్టిలేపుతున్నట్టుగా , ఆలోచించమన్నట్టుగా , మీరెటువైపు అని నిలదీస్తున్నట్టుగా ఉంటూ   ప్రజల పక్షాన నిలవమని ఆదిశిస్తున్నట్టుగా సాగుతుంది .

ప్రజాతంత్ర పత్రికలో  శ్రీశ్రీ అనంతం వస్తున్నా రోజుల్లోనే అదే పత్రికలో సిహెచ్ మధు రాసిన ‘బొంబాయిలో తెలుగు వీధి ‘ సీరియల్ వ్యాసాలుగా దాదాపు 15 వారాలు వచ్చింది . అప్పటి ఆ పత్రిక సంపాదకుడు దేవీప్రియ బొంబాయిలో తెలుగువారైన వేశ్యల జీవితలగురించి రాసిన వ్యాసాలవి .  బట్టలషాపులో పనిచేసే మధు అప్పుడప్పుడూ ఖరీదు కోసం బొంబాయి వెళ్లాల్సి వచ్చేది .  ఆ క్రమంలో వెళ్ళినప్పుడు బొంబాయి వేశ్యావాటికలో మహిళ జీవితాల్ని చదివే అవకాశం వచ్చింది .  దళిత పాంథర్స్ గురించి  రాశారు .  

మధు కవి , రచయిత, సామజిక ఉద్యమ కార్యకర్త  మాత్రమే కాదు ఆయన ఒక జర్నలిస్ట్ కూడా . 

దాదాపు 15 సంవత్సరాలు జలపాతం పత్రికను నిజామాబాద్ నుండి నడిపారు .  ఆ తర్వాత నిజామాబాద్ కేంద్రంగా వచ్చిన అమృతకిరణ్ దినపత్రికకు ఎడిటర్ గా వ్యవహరించారు .  ‘నిజాయితీ అయిన జర్నలిస్టు  అంటే సిహెచ్ మధు లాగా ఉండాలి ‘ అని అప్పటి ఆంధ్రప్రభ ఎడిటర్  పొత్తూరి వెంకటేశ్వర్రావు గారు మెచ్చుకోవడం ఒక అపురూపమైన అవార్డు లాగ భావిస్తారు . 

ఆంధ్ర జ్యోతి , నవతెలంగాణ , వార్త   వంటి అన్ని దినవార పత్రికల్లో సాహితీవ్యాసాలు కంటే  రాజకీయవ్యాసాలు ఎక్కువగా రాసారు . ఇప్పటికీ విరివిగా రాస్తూనే ఉన్నారు. 

కథతో పాటు కవిత్వం విరివిగా రాసే మధుకి రాజకీయ వ్యాసాలు రాయడమంటే ఎంతో ఇష్టం .  అయితే అవి జిల్లాల్లో ఉన్నవాళ్లకంటే  రాష్ట్ర రాజధానిలో ఉన్నవాళ్లే కాప్చర్ చేస్తారంటారు .   ఆధునిక టెక్నాలజీ ఉపయోగించడం తెలియదు . అందుకు తగిన ఆర్ధిక వనరులూ లేవు .  

సూర్యప్రకాష్ అధ్యక్షుడుగా ఉన్న ఇందురుభారతిలో సభ్యులుగా ఉండేవారు . ఆ తర్వాత ఇందురుభారతిలో సభ్యులైన సైబ , రామదాసు, శాలాంద్ర , నాళేశ్వరం ఎత్చ్ బయటికొచ్చి ప్రజాసాహితి ఏర్పాటుచేయడం జరిగింది . కళ కళ కోసం కాదు ప్రజల కోసం అనే నినాదంతో వారు బయటికి రావడంలో కీలకమయిన పాత్ర పోషించారు మధు .  యస్వీయల్ నరసింహారావు అధ్యక్షులుగా మధు జనరల్ సెక్రెటరీగా ప్రజాసాహితి కార్యవర్గం ఏర్పాటైంది .   ఆ తర్వాత 4-5 ఏళ్ళకి  జనసంస్కృతి ఏర్పాటు చేసి ప్రజాసాహితి రద్దు చేశారు . జనసంస్కృతి అధ్యక్షులుగా ఉన్నారు . తర్వాతి కాలంలో అదికూడా రద్దయిపోయి విరసంలో భాగమయిపోయింది . విరసం నిజామాబాద్ జిల్లా అధ్యక్షులుగా చేశారు  మధు .   ఆ తర్వాత విరసం రాష్ట్ర కార్యదర్శిగా పనిచేశారు.  విరసంలో సభ్యుడయిన తర్వాతే మార్క్సిజం తెలుసుకున్నారు .  ఎమర్జెన్సీ సమయంలోనూ , భారత్ బంద్ సమయంలోనూ నిజామాబాద్ రచయితలు , కళాకారులూ అరెస్ట్ అయ్యారు . కానీ మధు అరెస్టు కాకుండా తప్పించుకున్నారు. 

ఇప్పటివరకూ  ప్రభుత్వం ఇచ్చే ఏ అవార్డులు తీసుకోలేదు . తిరస్కరించారు . అవి స్వీకరిస్తే  ప్రజలపక్షాన నిలబడి ప్రభుత్వాన్ని నిలదీసి ప్రశ్నించే అధికారం తనకు ఉండదని అయన అభిప్రాయం . అదే విధంగా ప్రభుత్వం నిర్వహించే ఏ సాహితీ కార్యక్రమంలోనూ పాల్గొనలేదు.   అయితే హరిదా రచయితల సంఘం ఇచ్చిన కాళోజి అవార్దును మాత్రం స్వీకరించారు .  ప్రవేటు వ్యక్తులు , సంస్థలు ఇచ్చే అవార్డులు కూడా స్వీకరించలేదు . 

ఇప్పుడు పుంఖానుపుంఖాలుగా కథలు వస్తున్నప్పటికీ వాటిలో చదవదగ్గ కథలు చాలా తక్కువ అంటారాయన.  కథల గురించి ముచ్చటించుకున్నప్పుడు ఇప్పటికీ ఎప్పుడో వచ్చిన చాసో కథలో , గోపీచంద్ కథలో , రావిశాస్త్రి కథలో, కొకు కథల గురించి  మనం గొప్పగా చెప్పుకుంటాం కానీ ఇప్పుడువచ్చే కథలను ఉదహరించం.  అంటే ఇప్పుడు వచ్చే కథలు ఆ స్థాయిలో లేవన్నట్లే కదా .. ఎటుపోతున్నామనే  దిగులు ఆయన మాటల్లో కనిపిస్తుంది.  

సమాజ గమనాన్ని నిశితంగా పరిశీలిస్తూ సమాజపోకడల్ని నగ్నంగా చూపించే మధు రచనల్ని చదివినప్పుడు మనం ఎటుపోతున్నాం  ముందుకా  వెనక్కా అని ఆవేదన కలుగడంతోపాటు  జీవితంలో గెలుస్తున్నామా ఓడుతున్నామా అన్న ప్రశ్నలు ఉదయిస్తాయి. ప్రజల పక్షాన నిలిచి కొత్త వ్యవస్థను నిర్మించుకునే దిశగా అడుగులువేయిస్తాయి .  

72 ఏళ్ల వయస్సులోనూ ఇంకా రాయాలి . చాలా చాలా రాయాల్సినవి ఉన్నాయంటూ ఇప్పటికీ సాహితీ రచనలో నవయువకుడిలా పరుగులు పెడతాడాయన.  ఎదిగినకొద్దీ ఒదగమని మౌనంగా చెప్తున్నట్టుగా ఉంటుంది సిహెచ్ మధుని చూస్తే .. 

వి శాంతి ప్రబోధ

తెలంగాణా మలితరం రచయిత్రులలో బొమ్మ హేమాదేవి ఒకరు.  మొట్ట మొదటి బహుజన రచయిత్రి .  1960 – 1980 మధ్యకాలంలో మహిళల నుండి సాహిత్యం వెల్లువయింది . చదువుకునే వారి సంఖ్య పెరగడంతో పాటే రాసేవారి సంఖ్యా పెరిగింది . జీవితానుభవాలు , సంఘటనలనుండి కథలు , నవలలుగా మలిచారు మహిళలు. అందులో ఒకరు బొమ్మ హేమాదేవి. 

ఆమె అసలు పేరు రుక్మిణీదేవి తో పాటు యమున అనే పేరు కూడా ఉంది .   రచనావ్యాసంగం కోసం  ‘దేవీరమ ‘  అని ఇంకో పేరు పెట్టుకున్నారు .   ఆ పేరుతో 20 నవలలు , 40 వరకు కథలు అచ్చయ్యాయి .  ఆ తర్వాత ఆమె రాసినవి ప్రింటు కావడం అకస్మాత్తుగా ఆగిపోయాయి .  అప్పుడు   ‘బొమ్మహేమాదేవి ‘ అని  కోడలు హేమ పేరు పెట్టుకున్నారు . ఆ పేరుతో రాసిన ‘ కుంకుమ పూలు’ కథకు 1973లో ఆంధ్రజ్యోతి వారపత్రిక నిర్వహించిన దీపావళి కథలపోటీలో  మొదటి బహుమతి వచ్చింది .  అప్పటినుండి ఆమె ఆపేరుతోనే తన రచనలు కొనసాగించారు. అలా బొమ్మ హేమాదేవి పేరు స్థిరపడిపోయింది. నవలా ప్రక్రియలో తెలంగాణా రచయిత్రుల్ని వేళ్ళపై లెక్కపెట్టొచ్చు . చాలా తక్కువమంది నవలలు రాశారు . అందులో బొమ్మ హేమాదేవి ఒకరు .

హేమాదేవి  రాసిన నవలలకు కథలకి ఆధారం  తనకు తెలిసిన కొందరి జీవితాలు, ఆమె భర్త నారాయణ  . .
 ‘ ఆయన ఎదో ఒకటి మాట్లాడతారు .  నాకు థీమ్ దొరికిపోతుంది .  మా ఇంకో అన్నయ్య మీరు ప్రైజు ఇచ్చిన లాటి కథల్ని బాగా ఎంకరేజ్ చేస్తారు . ఆ అన్నయ్య కూడా ఓ పత్రికకి సంపాదకులు . నేను రాసే ఆ రకం కథల్ని చాలా వరకు ఆ పత్రికలోనే పడుతూ ఉంటాయి ‘. అంటూ తన కథలకు ముడిసరుకు అలా అందుతుందో కుంకుమపూలు కథకి బహుమతి వచ్చిన సందర్భంలో బొమ్మ హేమాదేవి  చెప్పినమాటలవి .

హేమాదేవి సాహితీ ప్రయాణం 1950 లో ఆరంభించారు .  అచ్చులో వచ్చిన మొదటి నవల భావన భార్గవి. 1960 లో అచ్చయింది . ఆ తర్వాత  నవధాన్యాలు , లవ్ స్టోరీ , తపస్విని ,  నవభారతి  వంటి  నవలలు మొదలవెన్నో వచ్చాయి .  ఆమె చివరి నవల వనజ అడవిపుత్రిక.   1995లో రాశారు .  ఇది విప్లవోద్యమంలో , దళాలలో పనిచేసిన ఒక మహిళ ఆత్మకథ.  వనజ ఉద్యమ జీవితాన్ని ఈ నవలలో చక్కని శైలిలో చిత్రించారు .

తరుణ పత్రిక నవంబరు 1974 సంచిక ముఖచిత్రంగా బొమ్మహేమాదేవి ఫోటోతో  ప్రచురించారు. ఆ సందర్భంగా వెనుక అట్టపై ఆమె గురించి ఆ పత్రిక ఎడిటర్ ఏ  విధంగా వ్యాఖ్యానించారో చూద్దాం .

‘లోగడ పది నవలలకు పైగా వ్రాసినా ఆ తర్వాత ఎందుకో ఆమె రాయలేదు . పాఠకుల నుంచి , రచయితలు దూరంగా ఉండడం మంచిది కాదన్న సలహాపై ‘కుంకుమపూలు ‘ కథ రాసి ఆంధ్రజ్యోతి 1973 దీపావళి కథల పోటీలో మొదటి బహుమతి పొందారు . ఆ ప్రోత్సాహంతో ఇప్పుడు మళ్ళీ రాయడం- విజృంభించారు .. ఆమె పుట్టింది నిజామాబాద్ లో . ఉండేది హైదరాబాద్ లో . డిగ్రీలు గొప్పగా లేవు . జీవితానికి కావలసినంత సంస్కారం జీర్నించుకున్నారు .  “కథలు రాయడం నా వృత్తి కాదు . హాబీ ‘ అనే హేమాదేవి గారు ఆత్మీయుల జీవితాల్లోకి , తోటి మనుష్యుల జీవితాల్లోకి సానుభూతిపూర్వకంగా తొంగిచూస్తారు . ఏమైనా కనిపిస్తే ఏదో ఒక కథ సిద్ధం చేస్తారు . పాఠకులతో తమ భావాలను పంచుకుంటారు .
 ‘బంగారు గూడు ‘ నవల చాలా రోజుల తర్వాత శ్రీమతి హేమాదేవిగారు రాసిన హుషారైన చిన్న నవల  ”  

ఆంధ్రభూమి డైలీలో  సీరియల్ గా వచ్చిన “ఆరాధన” అశేష తెలుగు పాఠకుల ఆదరణ పొందింది.  కథానాయకురాలు పార్వతి పాత్రను మహిళలకు ఆదర్శవంతంగా దిద్దారని అంటారు ఆనాటి పాఠకులు . మహిళా పాఠకులే కాదు పురుషుల్లోనూ ఆమె అభిమానులు ఎక్కువే . మీ రచన చదువుతుంటే సినిమా చూస్తున్న అనుభూతి కలుగుతుందని కొందరు అంటే , రచయిత్రి శైలి కవితా ధోరణిలో సాగుతోందని , సంభాషణలు చాల చక్కగా ఉన్నాయని, వాస్తవ గాధను రాస్తున్నట్లున్నారని, ఉత్కంఠ కలిగిస్తూ , కథలోనూ కథనంలోనూ కొత్తదనం నింపుకుందని అంటారు . ఆరాధన సీరియల్ ఒక అసాధారణ ప్రేమ కావ్యంలా సాగిందని , అవధులు లేని ప్రేమకు ఈ సీరియల్ అద్దంపడుతోందని పాఠకుల లేఖలు పత్రికాఫీసుకు అందేవి . భగవాన్ పబ్లికేషన్స్ , మద్రాసు వారు “ఆరాధన” ప్రచురించారు. ఆ పుస్తకం వెనుక అట్టపై పాఠకుల అభిప్రాయాలకు చోటిచ్చారు .  

‘నవధాన్యాలు ‘ అనే నవల వీరి సునిశిత దృష్టికి నిదర్శనంగా నిలుస్తుంది. 

భార్యాభర్తలు బయటికి వెళ్ళినప్పుడు భర్త ఎదురుగానే భార్యని  సంఘవిద్రోహ శక్తులు కిడ్నాప్ చేసిన వాస్తవ సంఘటన తీసుకుని నవల రాశారు .  నేరస్థుడ్ని పట్టుకుంటారు భర్త . కానీ భార్యను ఏలుకోలేను. ఏలుకుని చుట్టు పక్కల తలెత్తుకుని బతకలేను . కాబట్టి ఆమెను  పుట్టింటికి పంపించెయ్యమని తల్లితో చెప్తాడు అతను.  అప్పుడా తల్లి కోడలు పక్షాన నిలబడి మాట్లాడుతుంది.  ఆమె కిడ్నాప్ అవడానికి కారణం ఆమెనా .. ఆమె తప్పు చేసినట్లా .. కాదు .  అటువంటప్పుడు  ఆమె ఇంటినుండి ఎందుకు వెళ్లిపోవాలి అని కొడుకుని నిలదీస్తుంది .  తన కోడలు ఇల్లు విడిచి వెళ్ళేది  లేదని కొడుకుకు  స్పష్టం చేస్తుంది.  నీవు ఇక్కడ తలెత్తుకోలేను అనుకుంటే ఈ ఊరినుండి మారిపోవచ్చు  అని కొడుక్కి సలహా ఇస్తుంది .  

తన పాత్రల ద్వారా , తాను సృష్టించిన సాహిత్యం ద్వారా సమాజాన్ని సంస్కరించాలనే తాపత్రయం కనిపిస్తుంది రచయిత్రి బొమ్మ హేమాదేవి రచనల్లో . 

స్త్రీలకు జరిగే అన్యాయాల పట్ల స్త్రీ సమస్యల పట్ల ఎంతో ముందు చూపుతో రచనలు చేశారామె. తమ రచనలు ద్వారా స్త్రీల పట్ల జరిగే అన్యాయాలకు , అఘాయిత్యాలకు వ్యతిరేకంగా ఉద్యమించాలి అని ఉద్బోధిస్తున్నట్లుగా ఉంటుంది బొమ్మ హేమాదేవి సాహిత్యం.    

సామాజికమైన ఇతివృత్తాలతో , ఆకర్షణీయమైన ప్రకృతి వర్ణనలు , ఆహ్లాదకరమైన అలంకారాలతో తెలుగునాట ఎంతోమంది హృదయాలు దోచుకున్న రచయిత్రి బొమ్మ హేమాదేవి .  ఆమె రచనల్లో నైపుణ్యత చదువరులను ఆకట్టుకుంటుంది .  ఆమె కథల్లో , నవలల్లో పాత్రల సంభాషణలు సూటిగా ప్రశ్నిస్తుంటాయి . ఆమె రచనలు ప్రధానంగా మహిళలకు సంబంధించినవో , సమాజంలో ఉన్న మహిళల వివిధ సమస్యలను తీసుకునో రాసినవై ఉంటాయి .  అతి సాధారణంగా కనిపించే అంశాలను తీసుకుని అద్భుతమైన శైలితో వాస్తవిక దృష్టితో  తెలుగు సాహితీసీమలో సౌరభాలు అద్దారు రచయిత్రి . 

1973లో వచ్చిన ‘కుంకుమపూలు ‘ కథలో ప్రధానంగా కనిపించే అంశాలు . .  భర్త చనిపోతే భార్య కుంకుమపూలు ఎందుకు తీసేయకుండా ఉండడం  ఒకటయితే , భర్త చనిపోయిన ఆమెకు మళ్లీ పెళ్లి చేయడం . భర్త చనిపోయాక చిన్నప్పటినుండి పెట్టుకున్న కుంకుమపులను తీసేయడం తగదనే  అభ్యుదయ దృక్పథం కనిపిస్తుంది . ఆమె విశాల దృష్టిని తెలుపుతుంది. 

మచ్చుకు కథలో డైలాగ్స్ చూద్దాం 

‘కోపం తెచ్చుకోకుండా శాంతంగా వినమ్మా .  పూలు కంకుమకు భర్తకు  ఏరకమైన సంబంధం లేదమ్మా .. ఇవన్నీ మన భావనలు . .. పువ్వుల్లో , కుంకుమల్లో అంత మహత్తు ఉంటె మరి ముస్లిమ్స్ ఎవరూ కుంకుమ పెట్టుకోరు . వాళ్ళ మగాళ్లకు గాని , వాళ్ళింట్లో గాని ఆపద రాదెందుకు ? క్రిస్టియన్స్ కొంతమంది గాజులు వేసుకోరు . చాలా దేశాల్లో పూలుకూడా పెట్టుకోరు. ..

నుదిటి నిండా కుంకుమ, చేతినిండా గాజులు , ఒక్క తలలోనే రెండు తలలకు సరిపోయే పూలు పెట్టుకున్న వాళ్ళ భర్తలు తొందరగా పోయినవాళ్లున్నారు . అలాంటప్పుడు కుంకుమ, పూలు, గాజులు .. ఏదో  మహత్తు కాదని స్పష్టం కావడంలేదా .. ‘తల్లికి విశదం చేయ ప్రయత్నిస్తాడు కొడుకు 

మరో సంభాషణలో  ‘భార్య పోయిన రఘుని శారద పెళ్లి చేసుకుంది .  భర్త పోయిన శారదని విష్ణు  పెళ్లిచేసుకుంటాడు .  అందులో తప్పేముంది?”  అని పలికిస్తారు  అభ్యుదయ భావాలు గల రచయిత్రి.    

పెళ్లిచూపులు సాధారణంగా అమ్మాయి ఇంట్లోనో , గుళ్ళోనో  మరెవరి ఇంట్లోనో మరో చోటులోనో  ఏర్పాటు చేస్తారు. ఇది అందరికీ తెలిసిన విషయం. 1984 ఆంధ్రభూమి వారపత్రికలో వచ్చిన  ‘అభయ ‘ కథలో అందుకు భిన్నంగా  అమ్మాయికి తెలియకుండా రైలులో ఏర్పాటయ్యాయి పెళ్లిచూపులు .  ఆవిషయం తెలియని అమ్మాయి , అబ్బాయి ఎదురు బొదురు బెర్తుల్లో బెంగుళూరు నుండి హైద్రాబాద్ కు వస్తారు . ప్రయాణంలో వారు తమ సొంత పేర్లతో పరిచయం చేసుకోరు. కానీ వారి అభిప్రాయాల్ని నిర్మొహమాటంగా వెల్లడించుకుంటారు .

‘మా ఇంట్లో కట్నాలు ఇవ్వము తీసుకోము . ఐనా ఈ చేతగాని తనాన్ని ఓ సబ్జక్టుగా తీసుకుని దాని గురించి చర్చించడం అంటే అసహ్యం నాకు ‘

‘తల్లిదండ్రులను ఆడవాళ్లే ఎందుకు వదులుకోవాలి , మగవాళ్ళు ఎందుకు వదులుకోకూడదు ‘ అంటుంది నా భార్య

‘ఆవిడ తల్లిదండ్రుల దగ్గర ఉంటుంది . తనకు ఇక్కడికి రావాలనిపించినప్పుడు వస్తుంది . నాకు వెళ్లాలనిపించినప్పుడు నేను వెళ్తాను ‘ అని చెప్తాడు అతను

 మనం ఇక్కడ తడిమి చూసిన  రెండు కథల్లోనూ నూతనత్వం కనిపిస్తుంది . సరికొత్త ఆలోచనాధోరణికి , కొత్త ఒరవడికి బాటలు వేయడం కనిపిస్తుంది. 

ఇవే కాకుండా ‘బాంచెన్ దొరసాని”  అనే  కథ వీరి కథనా  కౌశలానికి ఓ మచ్చుతునక . కనికరం చూపిన కారుణ్య హస్తాల అంతరంగ విశ్లేషణ ఈ కథలో కనిపిస్తుంది .
‘హైదరాబాద్ టు మంథని ‘ అనే కథ చాలా సుప్రసిద్ధమైంది .

‘అన్నపూర్ణ , అభయ , ఆలింగనము , ఇజా జట్ హై , ఏక్ స్కూటర్ కీ వాపసీ , కమ్ లీ , కుంజ్ కిషోర్ , చిరుదీపం , చోటే చోటే బాత్ , నవతరం, పాక్స్ ప్రైడ్ , మానవులు , మేఘన, మిస్టర్ అనంత్ , రామాయణంలో రెండు ఉత్తరాలు ,బంగారు గూడు ,  శాంతి నిలయం వంటి కథలు ఎన్నో ఆంధ్ర జ్యోతి , ఆంధ్ర భూమి , తరుణ , జయశ్రీ , ప్రజాతంత్ర , కళాసాగర్ , ప్రభవ , అనామిక , సౌమ్య ,   మొదలైన పత్రికల్లో వచ్చాయి.

‘అప్పుడప్పుడూ  మా ఆయన ఎంతో ఉదారంగా షాపింగ్ కోసం  ఇచ్చే కొద్దిపాటి సొమ్ముల్ని నేను కథలు రాసుకోవడానికి తెల్లకాయితాలు తెచ్చుకోవడానికి ఉపయోగించుకుంటాను . ‘  అని బొమ్మ హేమాదేవి చెప్పినట్లు సీనియర్ రచయిత్రి నిడదవోలు మాలతి మహిళా రచయిత్రులపై రాసిన వ్యాసంలో పేర్కొన్నారు.

రచయిత్రి తన గురించి 27 నవంబర్ 1973 ఆంధ్రజ్యోతి వారపత్రికలో ఇలా చెప్పుకుంటారు . 

కుంకుమ పూలు  కు ఫస్ట్ ప్రైజ్ రావడం  నా సంతోషం మాట ఎలా ఉన్నా చాలా ఆశ్చర్యంగా ఉంది .  
నా జీవితం గురించి ఏం రాయను మీకు . అతి సాధారణమైన జీవితాల్లో  ఎం ఉంటాయని . పొతే కొన్ని రోజుల క్రితం  మా చిన్నన్నయ్య పబ్లికేషన్స్ నుండి నేను రాసిన నవలలు కొన్ని ప్రింటయ్యాయి .  నాకు పెళ్ళయ్యేంతవరకు చదువుకున్నాను .  మా బావకి అంటే మా ఆయనకి పిల్లలకి ఆయా పని చేస్తాను. హాబీస్ ఏమున్నాయి ? వంట ,  పిల్లల్ని తిట్టడం , బావతో పోట్లాడ్డం తప్ప ! ‘ 

అమ్మ రాసిన  కథలకు , నవలలకు మొదటి పాఠకురాలు తామేనని చెబుతారు ఆమె పెద్ద కూతురు శోభారాణి.  నిజామాబాద్ కు చెందిన రామాగౌడ్ , గంగాదేవిల మొదటి సంతానం ఆమె. 1932 సెప్టెంబర్ 14 తేదీన నిజామాబాదులో జన్మించారు .  హైదరాబాదులోని నారాయణగూడ బాలికొన్నత పాఠశాలలో మెట్రిక్యులేషన్ చదివారు .  ఆమెకు 15వ ఏటనే వివాహం అయింది.  ఆర్ధికంగా ఉన్నత స్థాయి కుటుంబం.  కానీ ,  పేద ఇంటికోడలై ఆ యింటి పరిస్థితులకనుగుణంగానే నడుచునేది.  6గురు పిల్లలతో సంసార బాధ్యతలతో తలమునకలవుతూనే  రచనా  వ్యాసంగం చేయడం గమనించదగ్గది.  ఏమాత్రం సమయం చిక్కినా ఆసమయాన్ని రచనా వ్యాసంగానికి  వినియోగించుకునేవారు హేమాదేవి .  పని మధ్యలో పది పదిహేను నిముషాలు సమయం చిక్కినా కూర్చొని రాసుకునేవారు . రాసుకోవడానికి ప్రత్యేక సదుపాయాలు, వసతులు  ఏమీలేవు .   మూడ్ వస్తే రాయడం వంటివి ఏమి లేవు . సమయం దొరికితే చాలు కలం కదిలించేవారని అంటారు శోభారాణి .   గుడిపాటి వెంకటాచలం తో ఎప్పుడూ ఉత్తరప్రత్యుత్తరాలు జరుపుండేవారనీ,  సినారె , దేవులపల్లి కృష్ణశాస్త్రి వంటి కవులతో సాహితీ సాంగత్యం అమ్మతో  సాహితీ ప్రయాణం చేయించాయి అంటారామె . 

నిత్యం తన చుట్టూ ఉన్న సమాజాన్ని పరిశీలిస్తూ సాగే బొమ్మ హేమాదేవి రచనల్లో ఆలోచనలో నవ్యత మనను అబ్బురపరుస్తుంది . నూతన పోకడలకు బాటలువేసే ఆమె రచనలు ప్రగతిశీలంగా ఉంటాయి. మధ్య తరగతి కుటుంబాల ఆర్ధిక సమస్యలు , కుటుంబ సమస్యలు చాలా నేర్పరితనంతో కథలుగా అల్లారు ఆవిడ . 

చదువుకుని ఎదుగుతున్న యువతరం బాలబాలికలు స్త్రీలలో  నూతన జీవితాన్ని  సాకారం చేసుకోవదానికి,  ఉన్నత చదువులు చదువుకోవడానికి స్ఫూర్తినిస్థాయి .  ఉత్తేజం కలిగిస్తాయి.  ఆలోచింప చేస్తాయి .  పాఠకలోకపు  జీవితాలను   మలుపుతిప్పడంలో దోహదం చేస్తాయి ఆమె రచనలు . 

ఒకనాడు స్త్రీల సాహిత్యాన్ని వంటింటి సాహిత్యమని పేర్లు పెట్టారు . ఎద్దేవా చేశారు.  కానీ చక్కని శైలితో ఎంతో నైపుణ్యంతో మానవ జీవితాలకు అద్ధం పెట్టె రచనలు చేశారు మహిళలు.  బొమ్మ హేమాదేవి కూడా గతిశీలమైన సమాజనాన్ని పరిశీలిస్తూ, మానవ జీవితపు లోతుపాతుల్ని అంచనావేస్తూ , మనిషిలో జరిగే సంఘర్షణల్ని ఒడిసిపట్టుకుంటూ నిజ జీవితానికి దగ్గరగా  రచనలు చేసేవారు.    సమాజంలో జరిగే సంఘటనలు , సన్నివేశాలు , కళ్ళముందు కదలాడే వ్యక్తుల జీవితాలు బొమ్మ హేమాదేవి కథల్లో ఇమిడిపోయేవి .  

50 పైగా ప్రజాదరణ పొందిన నవలలు , 100 పైగా కథలు ముద్రణ అయినట్లు తెలుస్తున్నది . అయినప్పటికీ చాలా సంకలనాల్లో , రచయిత్రుల డైరెక్టరీల్లో ఈ రచయిత్రి పేరు ఎందుకు చేరలేదో  ఆశ్చర్యం కలుగుతుంది.    ఆమె తన రచనలను భద్రపరచి సంకలనం వేసి ఉంటే భవిష్యత్ తరాల వారికి ఎంతో సౌలభ్యంగా ఉండేది . అందుకు ఆమె ఆర్ధిక పరిస్థితులు సహకరించి ఉండకపోవచ్చు .  లేదా ఆవిడకే తన రచనలను భద్రపరచాలన్న ఆలోచన లేకపోవచ్చు.  ఈ రోజుకీ ఆమె ఆలోచనల్లోని కొత్తదనం, చైతన్యం మాసిపోలేదు . నేటి సమాజానికీ మార్పుకు దోహదం చేసే ఆమె రచనలు అవసరమే.  ఏదేమైనా ఇప్పటికైనా ఆమె రచనలు భద్రపరచాల్సిన అవసరం , భవిష్యత్ తరాలకు అందించాల్సిన అవసరం ఎంతైనా ఉంది . 

వి . శాంతి ప్రబోధ 

నిత్యం ప్రవహించే నది లాంటిది పుట్లహేమలత  

ఒకే ప్రవాహం పాయలు పాయలుగా విడిపోయి దిశలు మార్చుకుంటూ ప్రయాణిస్తున్నప్పుడు .. ఆమెని ఆ పాయలు తమలోకి మాత్రమే లాక్కోవాలని ప్రయత్నం చేసినప్పుడు లోలోన ఎంతో సంఘర్షణ పడినప్పటికీ , చింత పడినప్పటికీ  ప్రవాహ దిశలేవైనా అంతిమ లక్ష్యం ఒకటే కదా అనుకున్నారు.  

పాయలు పాయలుగా ఉన్న సమూహాలతో స్నేహ సంబంధాలు యథావిధిగానే కొనసాగించారు.    

తన ప్రవాహ గమనంలో అడ్డుకట్టలెన్ని వస్తున్నా తట్టుకుంటూ .. ఆ బాధల్ని ఓర్చుకుంటూ ఉత్సాహంతో ఉరకలేసే నవ యవ్వనిలా ఉండేదామె. 

ఎప్పటికప్పుడు మిత్రులందరినీ పలకరిస్తూ .. స్తబ్దంగా ఉన్నవాళ్ళని ఉత్తేజపరుస్తూ ఉత్సాహపరుస్తూ తన మాట వినని శరీరాన్ని పట్టించుకోలేదా ..

ఇప్పుడా జీవనది జీవం ఇంకిపోయిందా …?! 

ప్రవాహం ఆగిపోయిందా ..?!!

నమ్మడం చాలా కష్టంగా ఉంది .  కానీ తప్పదు.  అది నిజమని నమ్మక తప్పదు . 

ఆ నదీ ప్రవాహం ఇప్పుడగుపించక పోవచ్చు గానీ అది సస్యశ్యామలం చేసిన మొలకలున్నాయి . ఎదిగిన మొక్కలున్నాయి . చెట్లున్నాయి . అన్నిట్లో ఆ ప్రవాహపు జాడలు అగుపిస్తూనే ఉన్నాయి .   

ప్రరవే తో నాకు అనుబంధం ఏర్పడిన తొలిరోజుల్లోనే వరంగల్ లో  పుట్ల గారితో  పరిచయం అయింది.   ప్రరవే కుటుంబ సభ్యులుగా మధ్య అనుబంధం పెరిగింది. స్నేహం వికసించింది. 

నిన్నటికి నిన్న విశాఖపట్నం ప్రరవే పదేళ్ల సదస్సులో కలిసినప్పటి రూపమే మదినిండా .. సభలు ముగిసి బయలుదేరేటప్పుడు రాజమండ్రి రారాదూ .. 

రెండ్రో లుంటే బోలెడు కబుర్లు చెప్పుకోవచ్చు అన్నారు . ఇప్పుడు కాదులే . మరోసారెప్పుడయినా వస్తానంటే .. నేనే ఏప్రిల్ తర్వాత హైదరాబాదు వచ్చేస్తున్నాగా అన్నారు .

ప్రరవే కార్యవర్గంలో ఆవిడ  విలక్షణ వ్యక్తిత్వం బాగా అర్ధమయింది.  ఎంత మృదు స్వభావిగా కనిపిస్తారో అంత దృఢ చిత్తం ఆమెది. చెణుకులు విసురుతూ ఎంత సరదా మనిషిలా అగుపిస్తారో అంత లోతుల్లోకి వెళ్లి ఆలోచిస్తారు . చెప్పాలనుకున్న విషయాన్ని సూటిగా స్పష్టంగా చెప్పడం ఆమె నైజం.  ప్రశ్నలు లేవనెత్తి చర్చను నడిపించడంలో దిట్ట పుట్ల హేమలత . 

పదేళ్ల ప్రరవే ప్రస్థానంలో పుట్ల  క్రియాశీలపాత్ర మరువలేనిది.  ముఖ్యంగా దళిత బహుజన క్రిష్టియన్ మైనారిటీ మహిళల పట్ల ప్రత్యేక శ్రద్ధ. ఆ వర్గాల పట్ల వకాల్తా పుచ్చుకుని మాట్లాడేవారు.  అట్లాని ఇతరులను కించపరచడం  తక్కువచేసి మాట్లాడ్డం ఏనాడూ చూడలేదు.   

“జోగిని ” నవలను విహంగలో ధారావాహికగా ప్రచురించాలనుకున్నాని చెప్పి సాఫ్ట్ కాపీ అడిగారు . అప్పుడు అది నా దగ్గర లేదు . అదే చెప్పాను . ఆవిడ వదల్లేదు.  మళ్ళీ మళ్ళీ అడుగుతుండడంతో పబ్లిషర్స్ అయిన ప్రజాశక్తి బుక్ హౌస్ వాళ్ళనడిగి తీసుకునిచ్చాను. అన్నట్లుగానే విహంగలో చాలాకాలం సీరియల్ గా వేశారు. విహంగ మనందరిది . అందరూ విహంగ మీది అనుకుని రాయండి అంటూ ప్రోత్సహించేవారు .   నేనూ  కథలు , కవితలు , వ్యాసాలు పంపించేదాన్ని.  ఏదైనా ఒక పని తాను చేయాలన్నా , ఎదుటివాళ్లతో చేయించాలన్నా దానిమీదే దృష్టి పెట్టేవారు .  

పుట్లహేమలత గారి కవితా సంకలనం ‘వేకువ రాగం ‘ వేసినప్పుడు సమీక్ష చేసి సారంగ కి పంపగలవా అని అడిగారు. సాఫ్ట్ కాపీ పంపించారు.  అదే విధంగా మెర్సీ మార్గరెట్ ‘మాటలమడుగు’ పుస్తకానికి కూడా సమీక్ష చేయగలవా అన్నారు . ఆవిడ అడిగిన ఆ రెండు పనులూ అప్పుడు మా ఊళ్ళో ఇంటర్నెట్ సమస్యల వల్ల , నాకున్న సమయాభావంవల్ల మొదలుపెట్టి  పూర్తి చేయలేకపోయాను. 

గత సెప్టెంబరులో దళిత రచయిత్రులను పరిచయం చేస్తూ ఓ సంకలనం తెస్తున్నట్లు చెప్పి నా ఎరుకలో ఉన్న దళిత రచయిత్రులని చెప్పమన్నారు. . ఆ క్రమంలో ఒక రచయిత్రిని పరిచయం చెయ్యమని అడిగారు . నేనప్పుడు ఆస్ట్రేలియాలో కొంచెం బిజీగా ఉన్నాను . అందుకే నాకు వీలుపడదు అని చెప్పినా ఒప్పుకోలేదు.  రాయగలిగేవాళ్ళు రాయకపోవడం నేరం అంటూ నాతో రాయించారు.  ఆ పుస్తకం ఇంకా బయటికి రాకుండానే ఆవిడ వెళ్లిపోయారు. 

ఎప్పుడూ నవ్వుతూ ఉండే ఆ నిండైన రూపం ఇక కనిపించదు. పసిపాప నవ్వుల్లా ఉండే స్వచ్ఛమైన ఆ నవ్వు స్థానంలో ఆమె నిర్జీవ రూపాన్ని చూడలేకే కడసారి చూపుకు వెళ్ళలేదు.  

 ఇప్పుడు ఆవిడ గురించి బరువెక్కిన హృదయంతో ఇలా రాయడం ఏనాడూ ఊహించనిది.  

హేమలత గారి ఆశయాల్ని , ఆశల్ని బతికించుకోవడమే ఆమెకు మేమిచ్చే నివాళిగా భావిస్తున్నా 

వి . శాంతి ప్రబోధ 

 

సమాజాన్ని ఆర్ద్రంగా పరిశీలించే చూపు 

పిల్లల పట్ల ఆర్ద్రత -పట్టింపు

చిరునవ్వుతో ఆత్మీయమైన పలకరింపు. 

విశాలమైన బలమైన అరుదైన వ్యక్తిత్వం 

అతి సామాన్యమైన జీవితం కలిస్తే దాసరి శిరీష అనిపిస్తుంది. 

నిజానికి దాసరి శిరీష గారితో నా పరిచయం వయస్సు చిన్నదే కావచ్చు .  వేళ్ళమీద లెక్క బెట్టగలిగినన్ని సార్లు మాత్రమే కలిశాం కావచ్చు.  కానీ మానసికంగా చాలా దగ్గరగా అనిపించేవారు.  

ప్రరవే విజయవాడలో జరిపే కార్యక్రమానికి ఆహ్వానించడానికి,  ప్రయాణ ఏర్పాట్లు,  బస ఏర్పాటు కోసం దాసరి శిరీష గారికి ఫోన్ చేసి మాట్లాడాను. అదే ఆవిడతో నా మొదటి సంభాషణ.  మృదువుగా, ఆత్మీయంగా మాట్లాడే ఆవిడని మొదట కలిసింది చూసింది విజయవాడలో జరిగిన ఆ సభలోనే.

అప్పుడెప్పుడో  ఆంధ్రప్రభలో నేను చదివిన  దూరతీరాలు సీరియల్  రచయిత్రి ఆవిడేనో కాదోనన్న సందేహం. అడిగితే ఏమనుకుంటారోనన్న సంశయం. అయితే, ఆవిడేనని మిత్రుల ద్వారా తెలుసుకున్న సంతోషం.  పరిచయాలు స్నేహంగా మలుచుకునే చొరవ లేదు. నాకు.  ఒక రకంగా చెప్పాలంటే రిజర్వేడ్ నేచర్ నాది. అందువల్ల ఆవిడతో ఏమీ మాట్లాడలేకపోయాను. 

ఆ తర్వాత కొద్ది రోజులకే గీతాంజలి వాళ్ళ ఇంట్లో సాహితీ మిత్రులు కొంత మందిమి కలిశాం.  అప్పుడు దాసరి శిరీష గారు కూడా వచ్చారు.  చక్కగా అందరితో కలిసిపోయారు. 

ఆ తర్వాత బుక్ ఫెయిర్ లో శిరీష గారు స్టాల్ పెట్టినప్పుడు ఎక్కువగా మాట్లాడుకున్నాం.  ఆవిడ నా మనసుకు దగ్గరయ్యారు .

ఎలాంటి భేషజాలు లేవు. సీనియర్ రచయిత్రిని అనే అహం లేదు . నిగర్వంగా నిరాడంబరంగా .. నిష్కల్మషంగా ..  ఆత్మీయంగా అభిమానంతో ఉన్నారు.  శిరీషక్క  అసలు కొత్తగా అనిపించలేదు . చాలా కాలం నుండి బాగా పరిచయం ఉన్నట్లు  కబుర్లు కలబోసుకున్నాం.  చాలా విషయాలు మాట్లాడుకున్నాం.  

సప్తపర్ణి లో జరిగిన మనోవీధి పుస్తకావిష్కరణ సభలో  భండారు విజయ, మరికొందరు మిత్రులతో కలిసి పాల్గొన్నాను . అదో గొప్ప అనుభూతి .  వారి కుటుంబాన్ని అప్పుడే చూశాను. ముఖ్యంగా పరిపూర్ణ గారిని చూసి స్ఫూర్తి నింపుకున్నాను. 

శిరీష గారి కథలు , నవలలు వేటిని చూసినా ఆవిడ పాత్రలు ఊహలు కావు. సమాజంలో  నిత్యం మన కళ్ళముందు తిరిగేవే.  

వాస్తవికంగా చిత్రించే కథలు శిరీష గారి సామాజిక దృక్పథాన్ని తెలుపుతాయి.   ఆ కథా సమయపు సమాజం కనిపిస్తుంది.  ఆనాటి జీవితపు సంఘర్షణలు,  సంక్లిష్టతలు, మానవ బలహీనతలు, మారిపోతున్న మానవ విలువలు కనిపిస్తాయి. 

వేదిక పేరుతో ఆలంబన లో జరిగే సాహితీ చర్చల్లో  మిత్రులతో కలిసి ఒకసారి పాల్గొన్నాను.  కానీ నేను వెళ్ళినప్పుడు శిరీష గారు లేరు.  ఆ తర్వాత చాలా సార్లు వెళ్లాలనుకున్నాను. కానీ వివిధ కారణాల వల్ల వెళ్లలేకపోయాను. 

నిస్సహాయంగా  ఉన్న పిల్లలను చేరదీసి ఆలంబన నడుపుతున్నారని వేదికకు వెళ్ళినప్పుడు తెలిసింది.  అక్కడి ఇద్దరు ముగ్గురు పిల్లలతో మాట్లాడినప్పుడు వారికి శిరీషగారి పట్ల ఉన్న గౌరవం, అభిమానం స్పష్టంగా కనిపించాయి. 

వికృతమైన సమాజపు పోకడల్లో ఆలంబన కరువైన బాలల కోసం బ్యాంకు ఉద్యోగానికి స్వచ్ఛంద విరమణ చేసి ఆలంబన సహాయ , సలహా కేంద్రాన్ని స్థాపించడం, కేర్ ఫర్ అన్ కేర్ అంటూ నిర్భాగ్య బాలలను చేరదీసి ఉచిత విద్య , ఉన్నత విద్యకు ఆర్థిక సహాయం  అందించడం సామాన్య విషయం కాదు.  కొంతకాలం సమతానిలయం  (హోం ఫర్ అన్ ప్రివిలెజ్డ్ ) బాధ్యురాలిగా  ఉన్న నాకు అందులో ఉండే సాధకబాధకలేంటో నాకు బాగా తెలుసు.  

ఇక్కడ ఓ సంఘటన మీతో పంచుకోవాలనిపిస్తున్నది.  

ఫేస్ బుక్ లో ఓ పోస్ట్ చూసి నేను స్పందించాను.  ఓ రచయిత్రి తమ ఇంట్లో పిల్లల పుట్టినరోజు అనాథాశ్రమంలో జరుపుకోవడం గురించి, అలా జరుపుకోవడం ద్వారా, తమకు పనికిరాని బట్టలు ఇవ్వడం ద్వారా   అనాధలకు గొప్ప సేవ చేస్తున్నట్లు,  చాలా సహాయం చేస్తున్నట్లు రాసుకున్నారు.  

ఆ పోస్ట్ చూడగానే నా మనసంతా బాధ.  నిశ్శబ్దంగా ఉండలేకపోయాను. వెంటనే స్పందించాను.  

టిప్ టాప్ గా తయారై పిల్లలు , పెద్దలు అనాధాశ్రమానికి వెళ్లి అక్కడ పిల్లల ముందు  తమ డాబు దర్పం ప్రదర్శించుకుంటూ కేక్ కట్ చేసి ఘనంగా జరుపుకోవడం వల్ల అక్కడి పిల్లలకు కేకు ముక్క, కొన్ని స్వీట్ లేదా అరటిపళ్ళు  లేదా భోజనం ఆ పూట అందుతాయేమో కానీ ఆ చిన్ని మనసులలోకి ఒకసారి  తొంగి చూస్తే అర్ధమవుతుంది. 

పుట్టినరోజెప్పుడో తెలియని, తెలిసినా కేక్ కట్ చేయడం, స్వీట్స్ పంచడం తెలియని పసి మనసుల వేదన.  తమ పట్ల ఎదుటివారు చూపే జాలితో లోన జరిగే ఘర్షణ. 

నిర్భాగ్యులైన పిల్లల మీద నిజంగా అంత  ప్రేమ ఉంటే తమ పిల్లలతో పాటే అదే నెలలో ఉన్న పిల్లలతో కూడా కేక్ కట్ చేయించండి. వాళ్ళతో అనుబంధం పెంచుకోండి. మీకు మేమున్నాం అని భరోసా ఇవ్వండి.  అది గంటో రెండు గంటల తతంగం కారాదని రాసేసాను. 

అప్పుడు కొందరు రచయిత్రులు నన్ను తప్పు పట్టారు. తమ చర్యను సమర్ధించుకున్నారు. అవన్నీ చూసిన శిరీషక్క నా పక్కన నిలబడి లేపనం అద్దారు.  అప్పుడే శిరీషక్క సామాజిక దృక్పథం అర్థమయింది. నా మనసుకు మరింత చేరువయ్యారు. 

ఫేస్ బుక్ వాల్ పై గొప్పగా కనిపించే రాతలకి వాళ్ళ జీవిత ఆచరణకు వ్యత్యాసం తెలియనిది కాదు.  కానీ దాసరి శిరీష గారు అలా కాదు. అందరిలాంటి వ్యక్తి కాదు.  తాను చేయాలనుకున్న పని నిశ్శబ్దంగా ఆచరణలో చూపిస్తారు.  ఎక్కడ డప్పు వాయించి చెప్పుకోవడం కనిపించదు. 

10 వ తరగతి పూర్తి చేసిన సమతా నిలయం పిల్లలను ఇంటర్ లో చేర్చితే ఉండటానికి ఉన్న ఉచిత సదుపాయాల గురించి ఆలోచిస్తున్న పుడు కూడా శిరీషక్క విలువైన సూచనలు చేశారు. 

శేషు బాబు గారు పోయినప్పుడు  ఆస్ట్రేలియా లో ఉండడం వల్ల కలవలేక పోయాను. నేను వచ్చిన తర్వాత దాసరి శిరీష గారి ఆరోగ్య విషయం తెలిసింది .  వెళ్లి చూసి వద్దామని అనుకున్నాను. అంతలోనే కోవిడ్ మొదలవడంతో ఇంటికే పరిమితం అవడం వల్ల ఆవిడని కలవలేకపోయాను. 

చేసిన కొద్దిపాటి జాప్యం వల్ల నా మనసుకు పూడ్చుకోలేని లోటు.  కనబడని తీరాలకు చేరిన ఆవిడను ఇక ఎప్పటికీ కలవలేను. గుండె పొరల కింద ఆ విచారం తడిగానే ఉంటుంది . 

తన ప్రతినిధిగా ఆమె విడిచి వెళ్లిన ఆలంబన ఎప్పట్లాగే  పరిమళిస్తూ మరెందరికో ఆలంబన  కావాలని అభిలషిస్తూ, ఆకాంక్షిస్తూ … 

వి. శాంతి ప్రబోధ  

 

చల్లని చూపు , చెరగని చిరునవ్వు , ఆత్మీయమైన పలకరింపు , నిర్మలమైన ముఖం, సునిశితమైన పరిశీలన, సున్నితమైన మనస్తత్వం, దృఢ సంకల్పం ఆవిడ ఆభరణాలు.  ఎన్ని కార్యక్రమాల్లో ఎంత బిజీ బిజీగా ఉన్నప్పటికీ ఆమెకే సొంతమైన  ఆభరణాలు ఆవిడను వదిలిపోవనుకుంటా . అన్ని ఆభరణాలు అంటి పెట్టుకుని ఉండడం వల్లనేమో ఆవిడ ముందు బంగారం వెలవెలబోతున్నట్లుంటుంది.   ఆవిడ మరెవరో కాదు  ఎన్నెన్నో  కార్యక్రమాలను అలవోకగా నిర్వహించే అమృతలత . 

 “అమృత కిరణ్” పత్రిక నడుపుతున్న కాలంలోనే మొదటిసారి ఆవిడని కలవడం.   విజయ్ విద్యాసంస్థల అధినేత , అమృత కిరణ్ సంపాదకురాలుగా అమృతలత గారి గురించి అప్పటికే  విన్నాను . 

రేడియో కార్యక్రమ రికార్డింగ్ కోసం నిజామాబాద్ వెళ్ళినప్పుడు 1995లోనో 96లోనో విజయ్ హై స్కూల్ లో ఆవిడని కలిశాను.  “చెల్లి పెళ్లి” కథ పక్ష పత్రిక కోసం ఇచ్చాను . అప్పుడావిడ నా వివరాలు అడిగి తాము నడిపే పత్రికకు పనిచేయొచ్చు కదా అన్నారు.   అప్పటికే నేను సంస్కార్  సామాజిక సేవాకార్యక్రమాల్లో బిజీ ఆయిపోయాను .  

అమృతలత గారు గర్వంగా ఉంటారేమోనన్న నా ఊహ తారుమారైంది . ఆ తర్వాత  2010 లో అనిశెట్టి రజిత తో కలసి నా దగ్గరకి వర్ని వచ్చారు.     నేను చాలా ఆశ్చర్యపోయాను . ఆవిడ చాలా స్నేహశీలి అని, నాలాగే కొంత బిడియం కూడా ఉంటుందని అర్ధమైంది . 

ఆ తర్వాత తెలంగాణ వెతలే కతలై .. కోసం కథ రాయమన్నారు .  ఆ పుస్తక బాధ్యతల్లో తమతో కలసి పనిచేయవలసిందిగా ఆహ్వానించారు .  అప్పుడు ఏమాత్రం సమయం పెట్టలేని స్థితి నాది. కథ పంపించాను కానీ వారితో కలిసి పనిచేయలేకపోయాను. చివరికి ఆ పుస్తకావిష్కరణ  ఫంక్షన్ కి కూడా వెళ్లలేని స్థితి. చాలా బాధనిపించింది. వెళ్లలేకపోయినందుకు గిల్టీగా ఉండేది . 

అయితే ఆ మధ్య కాలంలో ఆవిడ గురించి పత్రికలలో వచ్చే వార్తలు చూస్తూనే ఉండేదాన్ని.  ఆ క్రమంలోనే ఆవిడ రచయిత్రి అని తెలిసింది .  నిజామాబాద్ జిల్లాలో మొదటి నవలారచయిత్రి అమృత గారని విని ఆశ్చర్యపోయాను .  

ఆ తర్వాత భూమిక నిర్వహించిన ఆదిలాబాద్ యాత్ర సమయంలో మళ్ళీ అమృతలత గారిని కలిశాను .  భూమిక బృందం హైదరాబాదు నుండి రావడానికి కాస్త ముందుగానే నేను విజయ్ విద్యాసంస్థలకు చేరుకున్నాను. 

నేను వెళ్ళేప్పటికీ విద్యాసంస్థల్లో పనిచేస్తున్న ఆవిడ మిత్ర బృందంతో కలసి ఒక రోల్ ప్లే ప్రిపేర్ అవుతున్నారు .  అప్పుడు చూసాను ఆవిడలోని మరో కోణాన్ని .  చాలా సౌమ్యంగా , నిదానంగా , సున్నితంగా కనిపించే అమృతలత గారు చాలా పర్ఫెక్షనిస్ట్ . తాను అనుకున్న విధంగా వచ్చేవరకు ఎక్కడ రాజీపడరు .  అట్లాగని ఎక్కడ అతిగా ప్రవర్తించరు . విద్యాసంస్థల అధినేతగా తన ఆధిపత్యం చూపించరు . చాలా స్నేహంగా , సున్నితంగా , సన్నిహితంగా ఉంటూ మృదు మధురమైన భాషణంతో తనకి కావలసింది సాధించగల నేర్పరి అని అర్ధమయింది .  

ఆ యాత్రలోనే ఆవిడ కార్యనిర్వహణ సామర్ధ్యం కొట్టొచ్చినట్టు కనపడింది .  హైదరాబాద్ నుండి వచ్చిన భూమిక రచయిత్రుల బృందానికి ఎటువంటి ఇబ్బంది కలుగకుండా తమ ఇంటివద్దే బస ఏర్పాట్లు చేయడం దగ్గర నుండి పొచ్చెర , కుంటాల వాటర్ ఫాల్స్  సందర్శన , మధ్యలో చేసిన భోజన ఏర్పాట్లు , గోండు గూడేలకు ప్రయాణం మర్చిపోలేనివి . 

ఆ ఏర్పాట్లు ఎంత చక్కగా చేశారో .. 

ఆ తర్వాత వివిధ సందర్భాల్లో అమృతలత గారిని కలిశాను . ప్రతి కలయికలోనూ  ఆవిడ మాటలు , కదలికలు స్ఫూర్తి నింపుతూనే ఉన్నాయి.

ఆవిడ సాహిత్యం విషయానికి వస్తే ‘సృష్టిలో తీయనిది’  నవలకీ , మొదట్లో రాసిన కథలకీ ఆ తర్వాత కాలంలో వచ్చిన కథలకీ మధ్య స్పష్టమైన తేడా కనిపిస్తుంది .  కాలక్రమంలో వయసుతో పాటే ఆలోచనల్లో వచ్చిన పరిపక్వత కనిపిస్తుంది .  

1969లో బి ఏ మొదటి సంవత్సరంలో ఉండగా రాసిన  మొదటి కథ ‘కాలం వెక్కిరించింది ‘ నుండి 2016 లో వచ్చిన ‘హమేషా … మజాగా ..!’ వరకూ చూస్తే రచయిత్రిలో వచ్చిన పరిణామ క్రమం స్పష్టంగా బోధపడుతుంది.  మారుతున్న ప్రపంచంతో పాటు మారిన ఆలోచనలూ ‘స్పందన’ కధాసంపుటి ద్వారా తెలుస్తాయి. 

మొదటి కథ ప్రేమ కథ 

మొదట్లో సరదాగా ఉండే అంశాలతో పాటు మనుషుల్లో ఉండే బలహీనతలు ఆ కథల్లో కనిపించాయి . కాలక్రమేణా సామాజిక , రాజకీయ , ఆర్ధిక అంశాలతో పాటు స్త్రీ పురుష సమానత్వం వైపు నడిచినట్లుగా తెలుస్తుంది .  సమాజాన్ని ఆవిడ చూసిన కన్నుల్లోంచి ఆమె రచనలు కనిపిస్తాయి.  అమృతలతగారి రచనా శైలి సరళమైన భాషతో అక్షరాల వెంట పరుగులు తీయిస్తుంది. 

అమృతలతగారు కథ , నవలకే.  పిల్లలకోసం సమకాలీన అంశాలతో “గోడలకే ప్రాణముంటే ..”, చుక్కల లోకం చుట్టొద్దాం ” హాస్య నాటికల సంపుటి అందించారు.  ఆ నాటికల్లో హాస్యంతో పాటు వ్యంగ్యం తొంగి చూస్తుంది . “ఓటెందుకు ” ఓటు పట్ల అవగాహన కలిగిస్తుంది . ఆలోచింపజేస్తుంది .  వీటిలో ఆమె దృష్టి చాలా విశాలమైనట్లు తెలుస్తుంది.  ఆవిడ నాటికలోని పాత్రలు మనం చూసినవే . మనచుట్టూ తిరుగాడుతున్నవే అని అనుకుంటాం.  ఆ సంభాషణలు మనం వింటున్నవే అయినా వాటిలో అలవోకగా ఇమిడిపోయిన హాస్యం లేదా వ్యంగ్యం ఆ రచనకు కొత్త సొగసుని అద్దుకోవడం అనుభవమవుతుంది.  మునుముందు అమృతలతగారి సాహితీ వ్యవ్యసాయంలో మరింత పంట పండాలని, అది జనానికి చేరాలని కోరుకుంటున్నాను . 

సాహితీ సృజనతో పాటు అనేక సాహితీ కార్యక్రమాలు నిర్వహిస్తున్నారు. నిజామాబాద్ జిల్లాలో “ఇందూరు అపురూప అవార్డు” , రాష్ట్రస్థాయిలో “అమృతలత అపురూప అవార్డు”లు  అందిస్తూ సాహితీసేవ చేస్తున్నారు . సృజనకారులను ప్రోత్సహిస్తున్నారు . 

అమృతలతగారిని, ఆవిడ పనితనాన్ని చూసినప్పుడల్లా నాకు స్వాతంత్య్రానంతర సంఘసంస్కర్త , హేతువాది అమ్మ హేమలతాలవణం గుర్తొస్తారు. ఇద్దరి ఆలోచనలు జీవన విధానం వేరే కావచ్చు కానీ ఇద్దరిదీ బలమైన వ్యక్తిత్వం .  హేమలతాలవణం గారు కూడా అంతే.  అతి సామాన్యంగా కనిపిస్తూ అసాధారణమైన కార్యక్రమాలు నిర్వహించేవారు .  

కేజీ నుండి ఇంజనీరింగ్, ఫార్మసీ వంటి విద్యాసంస్థలతో పాటు , ధార్మిక ఆధ్యాత్మిక కార్యక్రమాలు , సేవాకార్యక్రమాలు , సాహితీ కార్యక్రమాలు అన్నీ అలవోక నిర్వహించడం సామాన్య విషయమా చెప్పండి ..  అందుకే అమృతలతగారంటే  ప్రత్యేక అభిమానం .  ఆ అభిమానంతోనే ఈ నాలుగుమాటలు మీ ముందుంచాను . 

మరిన్ని అర్ధవంతమైన  కార్యక్రమాలు మీ నుండి ఆశిస్తూ 

శాంతి ప్రబోధ 

ఆమె పక్షపాతి . 

అవును అది నిజం . 

ఆమె రాసిన కవితలో , కథలో , గల్పికలోవ్యాసమో  చదివి చూడండి . మీరూ ఒప్పుకుంటారు ఆవిడ పక్షపాతి అని . 

ఆమె కవిత్వం రాసినా , కథ రాసినా , గల్పిక రాసినా తనదైన ప్రత్యేక శైలి తో పాటు ఆమె ఎవరి పక్షమో స్పష్టంగా తెలిసిపోతుంది. 

ఆమె రచనల్లో సామజిక , రాజకీయ చైతన్యంతో పాటు లోతైన పరిశీలన, స్పష్టమైన అవగాహన  కనిపిస్తుంది.    

ఆమె కలం మహిళల విషయంలోనూ , దళితుల విషయంలోనూ పైకి కనిపించని వివక్షను, పైకి చెప్పుకోలేని వివక్షను వేలెత్తి చూపిస్తుంది . మత ఆచారాల పేరుతో , సంస్కృతీ  సంప్రదాయం పేరుతో ఎన్నో ఏళ్లుగా సాధించుకున్న చైతన్యాన్ని వెనక్కి తీసుకుపోయే ప్రయత్నాలను ఎక్కడికక్కడ నిలదీస్తుంది . సూటిగా ప్రశ్నిస్తుంది   ధిక్కార స్వరం వినిపిస్తుంది . 

ఆ గొంతుక ఎవరిదో కాదు, సాహితీ ప్రపంచంలో ఈ మధ్య బలంగా వినిపిస్తున్న కొమ్ము రజిత ది . ఆమె పేరులాగే  తళతళా  మెరిసిపోయే ఆలోచనల పరంపర ఆమె సొంతం.  

కులం ఆధారంగా జ్ఞానాన్ని అంచనా వేయడాన్ని నిరసించే రజిత అన్ని రకాల వివక్షలు పోవాలంటే చదువు ముఖ్యం అంటుంది.  వివక్షలకు వ్యతిరేకంగా పోరాడడానికి  కలాన్ని ఆయుధంగా చేసుకున్నదామె. అక్షర సేద్యం ఆరంభించారు.  ఎప్పటినించో అడపాదడపా రాసినప్పటికీ సమాజం పట్ల ఆమె ఆలోచనల్లో  వచ్చిన స్పష్టత సమాజం పట్ల క్లారిటీ వచ్చాక ఆమె కలం వేగమందుకుంది .    చెప్పాలనుకున్న విషయాన్ని కొన్ని సార్లు సున్నితంగా , కొన్నిసార్లు కొరడాతో కొట్టినట్లు , కొన్ని సార్లు ఉద్బోధిస్తున్నట్లు చెప్తుంది .  ఇంగ్లీషు పాఠాలు చెప్పడం వల్లేమో ఆమె రచనల్లో ఇంగ్లీషు పదాలు ఎక్కువగానే కన్పిస్తాయి . 

మచ్చుకి  ఈ మధ్య చదివిన  రజిత కథ  ‘చిన్ముద్ర రూపధారి’లో సంభాషణ   చూడండి 

‘నలభై రోజుల బ్రాహ్మచర్యం..నాకు ok నా అని అడగాలి కదా..ఇప్పుడు నేను periods లో ఉన్నాను..నాతో మాట్లాడటం కూడా చేయరు’. 

…. … 

‘అయితే..భర్త ఒక్కడే తాను సంసారం చేయాలా..నలభై రోజులు సన్యసించాలా అనే డెసిషన్ ఎలా తీసుకుంటాడు..అందుకు భార్య అనుమతి అవసరం లేదా..(అనుమతి తీసుకొనే దీక్ష తీసుకుంటారో లేదో నాకు తెలియదు..)ఆమెకు శారీరక అవసరాలు ఉండవా..స్త్రీల శరీరాలను ఇంత ‘Take it for Granted’ గా ఎలా తలచాడీ దేవుడు’. 

అంటూ చాలా బోల్డ్ గా ప్రశ్నిస్తుంది . ఒక వేళా భార్యే అలా దీక్ష చేస్తే భర్తలు ఒప్పుకుంటారా అనే ప్రశ్నలు చదువరులలో కలిగిస్తుంది .

అదే  విధంగా  డైటింగ్ చేసి  బరువు తగ్గించుకొని ఫిట్  తయారయ్యే భర్త కోసం ఆ విధంగా తయారవ్వని తన శరీరాన్ని చూసి డిప్రెస్ అయ్యే మహిళని 

‘ఇంకా ఎన్ని సంవత్సరాలు ఇలా భర్తతో పోలిక..మీకు పెళ్లై ఇరవై ఏళ్ళయింది. పిల్లలూ సెటిల్డ్….ఇంకా ఎందుకు వారితో కంపారిజన్.. స్త్రీలకు హార్మోన్ అప్స్ అండ్ డౌన్స్ ..ఓవరీ ప్రోబ్లేమ్స్..మెనోపాసల్ ప్రోబ్లేమ్స్..ఇంటా బయటా బాధ్యతలూ..ఎప్పటికీ తీరని పిల్లల గుబులూ..ఎన్ని..ఎన్నెన్ని..ఎక్కువ ఆలోచించకండి.”

‘జీవితాంతమూ పెర్ఫెక్ట్ కపుల్ అని అందరూ అనుకోవాలని పాట్లు పడడం మూర్ఖత్వం. వారు ఫిట్ గా ఉన్నారు నేను లేకుంటే ఎలా అనుకొని ప్రాణం మీదకు తెచ్చుకునే వారు..ఇంకొద్దు…ఇప్పటికైనా. Live For Your Self..’ 

అని వెయిట్ బిఫోర్ వెయిట్ లాస్ లో  సూటిగా  స్పష్టంగా చెప్పడంలోనే  ప్రాణం మీదకు తెచ్చుకోవద్దన్న  ఓ హెచ్చరిక  తో పాటు మహిళల శరీరపుకొలతలు మైంటైన్ చేయడం కోసం వారు పడే అగచాట్లు , కోల్పోయే మానసిక శారీరక ఆరోగ్యం పట్ల ఆవేదన ఉంది.  పరాయీకరణ వద్దు నీకోసం నువ్వు బతకడం నేర్చుకొమ్మనే  సూచన ఉంది .  

తాగి  బ్లూ ఫిలింస్ చూసే భర్త భార్య దీపికని  సెక్స్ కోసం ఏ విధంగా వేదిస్తాడో ఎంత  భయానికి శారీరక మానసిక హింసకు గురి చేసి ప్రాణంపోయే పరిస్థితి తెచ్చాడో  చెప్పేకథ ‘వ్యధ ‘ ఈ కథలో దీపిక టీచర్ గా రచయిత్రి ‘ ఏమయ్యా .. మంచిగా ఉద్యోగం చేస్తున్నావ్ . చదుకున్న పిల్ల ఇట్లా చేయొచ్చా .. ఆ అడ్డమైన వీడియోలల్ల చుపేయించేటియ్యి నిజం కాదు .  అట్లయితే భూమ్మీద సగం మంది ఆడోల్లు సచ్చేపోతుండే . ఉత్తగ జీవితాన్ని ఖరాబు చేసుకుంటారా .. జరైతే ప్రాణం బోతూండే కదా . ‘  అంటూ  ఆ భర్తకు గడ్డిపెట్టడం జరుగుతుంది.  కూర్చున్న చోటే ఒక్క మీట నొక్కితే  సులువుగా అందుబాటులోకొచ్చిన బ్లూ ఫిలింస్ సమాజంలో సృష్టిస్తున్న అనారోగ్యకర పరిస్థితుల్ని చూపడమే కాకుండా వాటి నుండి సమాజాన్ని ముఖ్యంగా ఆడపిల్లల్ని కాపాడుకోవాలన్న సూచన ఇస్తుంది  

కొమ్ము రజిత గురించి తెల్సుకోవాలంటే ఆమె రచనలతో పాటు ఆమె ఫేస్బుక్  గోడ కూడా చూడాలి .  అక్కడ  రజిత తన మనసులో వివిధ అంశాలపై కలిగిన భావాల్ని వ్యాఖ్యానిస్తుంటుంది.    వాటిలో కొన్ని  

‘బొట్టూ కాటుకలూ .. తాళి , మెట్టెలూ  వేసుకున్నా నుదుట చిన్న లైన్ లాంటి సింధూర్ అన్నీ స్త్రీ అణచివేత చిహ్నాలే .. ‘

దళిత స్త్రీలలో ఏమాత్రం ప్రాధాన్యత తాళి గురించి ఈ రాదంతం ఎందుకు అంటుంది . అంటునే మిగతా మహిళలకంటే దళితుల్లో కొంచెం సమానత్వం ఎక్కువ అని ధ్వనించేలా వ్యాఖ్యానిస్తుంది . 

 ‘స్త్రీల గర్భాలపై నైతికత బరువూ .. కుటుంబ రాజకీయం .. సామాజిక పెత్తనం పూర్తిగా తొలగిపోయినప్పుడే అసలైన మాతృ దినోత్సవం ‘

‘పితృస్వామ్య వ్యవస్థ లో పుట్టింటికి వెళ్లే స్వేచ్ఛ గురించి ముందు మాట్లాడండి.. ఇష్టం వచ్చిన వాడితో సంబంధాలు పెట్టుకునే విషయాలు తర్వాత మాట్లాడొచ్చు’  

మహిళలను అతి దారుణంగా అణచి వేసే పితృస్వామిక  లక్షణాలను పరమ పాజిటివ్ గానూ వారికి ఎంతో కొంత స్వాంతన చేకూర్చే విషయాలను నెగెటివ్ గా మాట్లాడడాన్నిఖండిస్తుంది  . పైకి కనిపించని ఎన్నో కుట్రలని బట్టబయలు చేస్తుంది తన వ్యాఖ్యల ద్వారా . 

అంచుకు నెట్టివేయబడ్డ లేదా అట్టడుగుకి అణచివేయబడ్డ తరగతుల్లోని ప్రజలపై వారి కంటే పై స్థాయిలో ఉన్న వారి స్వరం ఎలా ఉంటుందో .. వారికున్న  భూముల్ని భూస్వామి  ఏ విధంగా తమవిగా చేసుకుంటారో తెల్పే కథ  ‘తెలివి ‘.  ఆ కథలో  

“ఏం జేస్తర్రా నీ పిల్లలు”

 “పెద్దోడు సందీప్ కాలేజ్ ల జెప్తడు.కోడలు గవుర్నమెంట్ టీచర్..చిన్నోడు సంతు..సంతోష్ కోడలు రూప ప్రవేట్ స్కూల్ల జేస్తరు..”

 ” అబ్బో..ఇగ నీకేం రా.. పేర్లు గూడ గంత మంచియి వెడితివి..పక్కకు రెడ్డి ఒకటే తక్వ..” 

…. ….. 

” పట్వారి..ఈ మాదిగోళ్ళు తెలివి మీరి పోయింరు..ఏం జేద్దాం”

“పదివేలు పోసి గొన్నవ్.. జీతాళాళ్లకే..భూములాళ్లకే..సర్కారు గూడ గిట్లనే పాడైంది..

…….. 

మీ నాయిన గాని మీరు గాని ఎన్నడన్న ఈ బురదల దిగింరా… మా తాత..మా నాయనమ్మ..మా అమ్మ ..మా బాపు ఇంకా బురదల పనిజేస్తున్నరు..మీ పిల్లలు అమెరికా లో ఉన్నరు..కోట్ల ఆస్తి ఉంది..మేమిప్పుడే సదువుకొని చిన్న కొలువులు జేస్తే..మంచి బట్టలు తొడుక్కుంటే, బండ్లు కొనుక్కుంటే, ఇన్లు కట్టుకుంటే ఆఖరికి మంచి పేర్లు పెట్టుకుంటే ఓర్వలేరు..ఎన్ని తరాలైన మీ బాంచెన్ అనుకుంటనే ఉండాల్న..ప్రజావాణిల ఫిర్యాదిచ్చినం..ఇది గవుర్మెంట్ తీసుకొని అసలే భూమి లెనోళ్ళకు ఇయ్యనీ..ఆ కింది పక్కన భూమి కొంటున్నాం..అసైన్డ్ కాదు..పట్టా భూమి..’

అణగారినతనం నుండి పైకి లేవాలంటే చదువు ముఖ్యం .  తెలివితేటలు ఏ కులం సొత్తుకాదని చదువు ద్వారా అందుకున్న తెలివితేటలతో తామూ ఎదిగి నిరూపించుకోగలమని చెప్తుంది ఈ కథ . 

కులానికి వర్గానికి సంబంధించిందే మరో  కథ బ్యూటీ పార్లర్ . ఈ కథలో చిన్నప్పుడు  దీప ఇంటికి వెళ్తుంది ఆమె . ఒకే యూనిఫామ్ లో ఉండడం వాళ్ళ కులం తెల్వడం లేదని , దూరం దూరంగా పెట్టడం , అప్పుడు వాళ్ళు అన్న మాటలు ఆమెను బాధిస్తాయి . 

“ఏం బట్టలో ఏమో..ఒక్కొళ్ళ కులం దెల్వదు.. జాతి దెల్వదు..ఇసుకూలన్నీ గిట్లనే కాలవడ్డాయి.. ఎవల పక్కకు ఎవలు గూసుంటుంరో..”

“అవునే అమ్మ…నాకైతే ఆ సీస్టార్లను జూస్తేనే కంపురం బడ్తాది..మాలోనికి సదువే..మాదిగొనికి సదువే..ఆళ్ళకే జాబులు..”

…. 

ఆ తర్వాత దీప అత్త  మనవరాలు పెట్టిన బ్యూటీ పార్లర్ కి ఆమె వెళ్లినప్పుడు 

‘ఓహ్ దీప అత్త కదూ…మీరు” 

నేనెవరో చెప్పాను..ఏ భావమూ లేకుండా చూసింది..

ఆమె కళ్ళ ముందే…. కావాలనే …ఆమె మనవరాలిచేత…

‘Pedicure’ చేయించుకున్నా..

 పాదాలు నిజంగా అందంగా అనిపించాయి…’

కులం , మతం ఏదైనా మనుషులు ఒకరికొకరు పరస్పరం ఆధారపడతారనీ ఒకరిని పరాభవిస్తే ఆ సమయం తమకీ ఎప్పుడోకప్పుడు రాకపోదని వ్యక్తం చేస్తుందీ ఈ కథ . 

తెలంగాణా ఉద్యమం సమయం లో బతుకమ్మ ఒక “regional entity”  .  బతుకమ్మ తో ఒక సాంస్కృతిక బాండింగ్  కులాలకతీతంగా ఏర్పడింది.  ఉద్యమం అయిపొయింది .  వీళ్ళు బతుకమ్మ ఆడడం ఏంటని బాధపడుతున్నవాళ్ళని పెట్టుకుని  రాసిన  వ్యాసం  మతము – వివక్ష .  అందులో 

‘కొందరిని దూరంపెట్టలేక పోతున్నామనే దుగ్ధ ….ఉద్యమ సమయంలో కులాలు కాదు …మతాల కతీతంగా ఆడాము.. 

ఇప్పుడూ ఆడుదాం..కొందరి కళ్ళల్లో ఈర్ష్యనూ..మూతి విరుపులనూ ..పట్టించుకోకుండా..

మనకూ కావాలి ఆటవిడుపూ.. ఆట..పాట..ఆ పాటల్ని మనకోసం ..మన జీవితాలు ప్రతిబింబించేలా తిరగ రాద్దాం..ఆడుదాం బతుకమ్మ..బాజాప్త..భర్పూర్….బరోబర్  

బతుకమ్మ అంటేనే “ఆట విడుపు”..

ఆ ఆట -పాట… పై కులాల స్త్రీలకు మాత్రమే పెట్టడం వెనక ఉద్దేశ్యం శ్రామిక మహిళలకు చాకిరీ నుండి మినహాయింపు ఇవ్వకూడదనే /ఇవ్వాల్సివస్తుందనే దుర్మార్గపు ఆలోచనను ఎండగడుతుంది, బాజాప్త ఆడదాం అంటూ స్ఫూర్తి నింపుతుంది  రజిత . ..  

ఇక ఆమె కవితంలోకి ప్రయాణిస్తే … 

‘రజితంలా తళతళా మెరిసిపోతున్న కవిత్వం ఈ రచయిత్రిది ‘ అంటారు కవిత్వ విమర్శకులు రాజారామ్ తూముచర్ల.  ఆ  మాటలు అక్షరాలా నిజమని తెలుస్తుంది  ఆమె కవిత్వంలోకి వెళ్తే 

‘ఇప్పుడా బుడ్డిది  అమ్మయెక్కడయిందీ .. 

లేదు .. కాలేదు 

ఇప్పుడది … కత్తి 

ఇప్పుడది .. కేవలం ఫిగర్ 

ఇప్పుడది ఐటం 

ఇప్పుడది సెల్ఫోన్ సైజా 

As sleek as you .. 

ఇప్పుడది ఫాంటా బాటిల్ 

ఇప్పుడది మనిషా కాదు .. కాదు .. ఉష్ణోగ్రత 

ఇది చాల hot గురూ ‘

పుట్టిన ఆడపిల్లని పురుష  ప్రపంచం ఏ విధంగా చూస్తుందో, ఏ కోణంలో ఆలోచిస్తుందో చెప్తూనే  , వస్తు వినియోగ సంస్కృతి , వాణిజ్య సంస్కృతి ఆమెను వ్యక్తిగా కాకుండా  చూడకుండా  వస్తువుగా చేసి ఎలా వాడుకుంటుందో  బలంగా వ్యక్తీకరిస్తుంది . 

‘బడి,గుడి ,రాయి,రప్ప

ప్రతి చోటూ ఒక్కరూపే…

వేయి కాళ్ళ ఆక్టోపస్ అయి ఒగరుస్తూ

 …. …. ….. ….. 

ఇప్పుడు ప్రతీ  ఊరూ…

హారర్ సినిమా నే…’

హారర్బ సినిమాల్లో లాగ  ప్రతి ఊళ్లోనూ బడి గుడి  అని తేడా లేకుండా ఎక్కడికిపోయినా ఆడపిల్లకి  రక్షణ లేదు . ఎక్కడికి పోయినా వేయికాళ్ల ఆక్టోపస్ లాంటి కాముకులు చిన్నారి తల్లులపై  అఘాయిత్యాలకూ, అత్యాచారాలకూ పాల్పడుతూనే ఉన్నారనే వేదన ఉంది . 

భారతం ఇపుడు

ఏక వస్త్ర draupadi..

సందేహం లేదు..

భారతం ఇపుడు

ఒక Stained Nation.. 

ఎంత  చక్కటి వ్యక్తీకరణ . ఈ నాలుగు లైన్లు చాలవూ భారత దేశపు మహిళల స్థితిగతుల్ని తెలపడానికి . 

ఒక మహిళాఐఏఎస్  అధికారిని  ఒక రాజకీయ కీచకుడు TOUCH చేసిన సంఘటనకు అక్షర రూపం ఇస్తూ 

“మరి మెదడే ఉందని .. మొత్తుకొని 

నిరూపించి , కలెక్టర్ అయినా .. 

కీచకళ్లకు .. TOUCH స్క్రీన్ లాగానే ‘

స్త్రీవాదం ఆగిపోయిందని తరచూ నేను వింటున్న మాట .  కానీ ఎక్కడ ? .. కాదు . అది నిజం కాదు.  కొనసాగిస్తున్నారు అని చెప్పొచ్చు .   స్త్రీ అస్తిత్వం కోసం, సమానత్వం కోసం గళం విప్పుతూనే, ఇంకా ముందుకు తీసుకుపోతూనే ఉన్నారని రజితలాంటి ఎందరో  కవయిత్రులు నిరూపిస్తున్నారు .  

‘బుగ్గలపై కృత్రిమ రంగులు

ముఖాల పై manipulated

కోపాలూ,ఏడ్పులూ,ఈర్ష్యాలూ

ఇంకొద్దు..

టీవీ షోల్లో బద్దలైపోతున్న బాల్యం చూసి ఆవేదనతో  అన్న మాటలవి.  ఇదే కవితలో  

అనంతాకాశం లాంటి ఊహల్లో

కారు మబ్బుల కాఠిన్యం ఇంకొద్దు.

అమ్మా అని పలికే చిట్టి పెదాలు

అమ్మ…నీ అనడం ఇంకొద్దు..

చిట్టి పొట్టి మాటల చిన్నారుల నోట వారికి ఏమాత్రం అర్ధం తెలియని బూతు మాటలను పలికించొద్దని వారిని సహజంగా ఎదగనీయాలనే ఆకాంక్ష ఆమెది. అందుకే 

…. … 

సహజమైన ఆర్తినీ..

ఆనందాల ముద్దుల్నీ..

మానవత్వ పరిమళాల్ని ఇద్దాం

Slow poison లాంటి celebrity status 

కాదు..

నిజమైన ఇంద్రధనుస్సులను చూపుదాం..

మిరుమిట్ల Lasers ను కాదు’ 

అంటూ సున్నితంగానే బాధ్యతను గుర్తు చేస్తుంది   . 

కులమతాల మధ్య బలైపోతున్న యువతకు ముఖ్యంగా దళిత యువతకు , వారికంటే పై దొంతరలో ఉన్న  అమ్మాయిలకు  రజిత చేస్తున్న ఉద్బోధ వినండి . 

వాడు..

ఇప్పుడిప్పుడే కన్నీరింకిన బంజరు భూమిలో మొలకెత్తుతున్న 

లేలేత మొక్క..

వాడు…

ఇప్పుడిప్పుడే అక్షరాల మెట్లని పేర్చుకుంటూ

ఒక్కో అడుగూ వేస్తున్న .ఊరుకొక్క స్వాప్నికుడు 

వాడి గుండె చప్పుళ్లలో వెలివాడల డప్పు శబ్దాలు

మోగడం ఇంకా ఆగలేదు.

వాడి పిడికిలి ఇంకా బిగుసుకోనేలేదు.

.వాడి కళ్ళల్లో కలల్నీ..పెదవుల మీది నవ్వుల్నీ..

ఒంటి మీది బట్టల్నీ ఓర్వలేని కుతంత్రం వాణ్ణి 

బలి తీసుకోకముందే…వాడికి దూరం కండి.

.వాడి

బడుగు ప్రాణ దీపమ్ ఆరిపోకముందే వెనుతిరగండి

బంగారు తల్లులూ…మీ కలల రాకుమారుణ్ణి  మీ Community Matrimony.Com ల లో

వెతుక్కోండి ‘ 

‘కులమతాలు లేని సమాజం కోసం అనే మాట డొల్ల.కులం నిజం.వివక్ష నిజం ‘ పంచాయతీల పేరిట, పరువు హత్యల పేరిట యువకుల ప్రాణాలు పోతున్నది నిజం.మీ ప్రేమల వల్ల, పెళ్లిళ్ల వల్ల మీ మీద ఎన్నో ఆశలు పెట్టుకున్న తల్లిదండ్రులకు, కుటుంబ సభ్యులకు ప్రాణనష్టం ,ఉన్న కొద్దిపాటి ఆస్తి నష్టం కలిపించే స్థితి తేకండి.  Marry in your caste  అని యువతకి చెప్తుంది  ప్రణయ్ హత్య తర్వాత రాసిన వ్యాసంలో . అదే తన కవిత్వంలోనూ చెప్పింది .   ఇక్కడ తాను  ప్రేమకు ప్రేమ వివాహాలకు వ్యతిరేకం కాదంటూనే  కులాంతర వివాహాలు వద్దని చెప్పడానికి కారణం  అర్ధాంతరంగా జీవితాలు తన వాళ్ళను కాపాడుకోవాలన్న ఆరాటం . చేయని తప్పుకు  బిడ్డల్ని కోల్పోయి, ఆస్తుల్ని కోల్పోయి , కోర్టులు , కేసులపాలయి  జీవచ్ఛవాలుగా బతికే తల్లిదండ్రులను  చూడలేని ఆవేదన  కనిపిస్తుంది .  అందుకే మీ కలల రాకుమారుడ్ని మీ కులాల్లోని వెతుక్కోండి మా జోలికి రాకండన్న  హెచ్చరిక అంతర్లీనంగా  ఉంది 

సామజిక చైతన్యం ,రాజకీయ నేపథ్యం  ఉన్న కుటుంబంలో పుట్టి పెరిగిన రజితకు వివక్షతల్ని లోతుగా అర్ధం చేసుకోవడానికి,  ప్రస్తుత సమాజ పరిస్థితుల్ని అధ్యయనం చేస్తూ  విశ్లేషించుకోవడానికి  ఏపీ స్టడీ సర్కిల్ లో తీసుకున్న శిక్షణ దోహదమయింది.  అందుకే పదాడంబరాలు లేకుండా మాములుగా మాట్లాడుకునే మాటల్లోనే ఎద కదిలించే కవిత్వం చెప్పడం, కథ, గల్పిక  ఏదైనా రాయడం ఆమె సొత్తు .  పెద్ద పదాలు , పాదాలుండవు . అలంకారాలు ఉండవు .  గాఢంగా  దర్శించిన  జీవితం మాత్రమే  కనిపిస్తుంది. 

సాహితీ సముద్రంలో ఆమె చిన్న నీటి బిందువే కావచ్చు .  కానీ ఎలాంటి శషభిషలు లేకుండా దుర్మార్గాన్ని దుర్మార్గం అని, అన్యాయాన్ని అన్యాయమని  చెప్పే ఆ బిందువుని గుర్తు పెట్టుకుంటాం .   ఆమె సాహిత్యం చదివిన ఎవరైనా  ఆ మాట ఒప్పుకోక తప్పదు .  అన్ని రకాల వివక్షని ప్రశ్నిస్తూ , తమ అస్థిత్వాన్ని కాపాడుకోవాల్సిన అవసరం ఒకప్పటికంటే ఇప్పుడు మరింత ఎక్కువ ఉందని గుర్తించిన రచయిత్రి రజిత .  

ఒకప్పటికన్నా ఇప్పుడు కులం , మతం సంస్కృతి సాంప్రదాయ పరిరక్షణ పేరుతో  స్త్రీలని , దళితుల్ని  మరింత చీకట్లోకి నెట్టే ప్రయత్నాలు ఎక్కువయ్యాయి . మహిళలూ , దళితులూ మేల్కొనాలి . ఎదుర్కొనాలి .  అక్షరాల్ని కలిపి కుదిపే శక్తి సాహిత్యానికి ఉంది.  తోటి రచయితలూ .. కవులూ   ఈ కోణంలో  ఆలోచించి కలాలకు పదునుపెట్టి  కలం ఝుళిపించాలని రజిత ఆశపడుతున్నది . 

అందుకే ఆమె కవితా వాక్యాలన్నా , కథల్లోనో గల్పికల్లోనో వ్యాసాల్లోనో  వ్యాఖ్యానాలన్నా ఆసక్తి , అభిమానం, గౌరవం. అందువల్లే ఈ నాలుగు అక్షరాలూ …  

నిండైన ఆత్మవిశ్వాసంతో అనుకున్న లక్ష్యం వైపు  సాగే ఆమె కలం అలాగే ముందుకు సాగాలని కోరుకుంటున్నా ..   .  

వి . శాంతి ప్రబోధ 

Tag Cloud

%d bloggers like this: